مسیر انقراض؛ نرخ تولد در اروپا به پایینترین حد رسید
در سال ۲۰۲۴، اروپا با بحرانی جمعیتی بیسابقه روبهرو شد؛ نرخ تولد در بسیاری از کشورها به پایینترین سطح در دهههای اخیر رسید. از آلمان و ایتالیا تا فنلاند و لهستان، باروری سقوط کرده و جمعیت در حال کاهش است. مهاجرت، پیری جمعیت و بهتعویقافتادن فرزندآوری عوامل کلیدی این روند نگرانکننده هستند.
در سال ۲۰۲۴، بسیاری از کشورهای اروپایی پایینترین نرخ تولد خود در دهههای اخیر را تجربه کردند بهطوری که نرخ باروری در چندین کشور اروپایی بهطور مداوم کمتر از ۱.۵ فرزند بهازای هر زن گزارش شده است. نرخی که بهمراتب پایینتر از نرخ ۲.۱ فرزند بهازای هر زن است و برای حفظ ثبات جمعیتی یک کشور ضروری است. در 2024 نرخ باروری در آلمان به ۱.۳۵ کاهش یافت که پایینترین میزان از سال ۱۹۹۴ است و رشد جمعیتی بسیار اندک ۰.۱ درصدی این کشور کاملا ناشی از مهاجرت است. علت این رشد بسیار پایین، زیاد بودن تعداد مرگومیرها نسبت به تولدهاست. حتی این رشد اندک نیز یکنواخت نبوده است، بهشکلی که ایالتهای ثروتمندی مانند بایرن و هامبورگ رشد جمعیتی داشتند، درحالیکه مناطق شرقی و فقیرتر مانند تورینگن، زاکسن و آنهالت کاهش جمعیت را تجربه کردند. اتریش نیز پایینترین نرخ تولد ثبتشده را با نرخ ۱.۳۲ گزارش کرد و با وجود تلاشها برای تثبیت وضعیت جمعیتی این کشور، در 2024 تنها ۷۷,۲۳۸ تولد در اتریش ثبت شد. ایتالیا نیز در 2024 به کاهش طولانیمدت جمعیت خود ادامه داد و جمعیت این کشور به زیر ۶۰ میلیون نفر رسید. نرخ باروری در این کشور به رکورد جدید 1.18 کاهش یافت، بهطوری که مرگومیر از تولدها پیشی گرفت و شدیدترین کاهشها در مناطق فقیر جنوب ایتالیا گزارش شده است. همچنین تعداد ایتالیاییهایی که از کشور مهاجرت کردند سه برابر کسانی بود که به آنجا بازگشتند.فرانسه که بهطور سنتی یکی از پربارورترین کشورهای اروپاست، در سال ۲۰۲۴ نرخ باروری ۱.۶۲ را گزارش کرد که پایینترین میزان از زمان پایان جنگ جهانی اول است. با وجود اندک تراز مثبت میان تولد و مرگ، رشد جمعیتی فرانسه متوقف شده است. با این حال، امید به زندگی در این کشور به بالاترین میزان تاریخی خود رسید، بهطوری که زنان بهطور میانگین تا ۸۵.۶ سال و مردان تا ۸۰ سال عمر میکنند. انگلستان و ولز از معدود استثناها در اروپا بودند و افزایش ملایم ۰.۶ درصدی در تولدها را تجربه کردند که عمدتا ناشی از افزایش غیرعادی تولد از پدران بالای ۶۰ سال و سهم بالای کودکان متولد شده از والدین خارجی است. تولد کودکان با پدران بالای 60 سال و تولد فرزندان والدین خارجی به میزان ۴۰ درصد زاد و ولدها بود و در مقابل، تولدها از والدین جوان کاهش یافت.اسپانیا نیز برخلاف روند کلی، افزایش اندکی در تولدها نشان داد، اما در این کشور هم مانند سایر کشورها سن متوسط مادر شدن رو به افزایش است و تعداد زنان بالای ۴۰ سال که بچهدار میشوند رو به رشد است.کشورهای شمال اروپا نیز با آمارهای نگرانکننده مشابهی روبرو بودند. نرخ باروری فنلاند به ۱.۲۵ کاهش یافت که پایینترین میزان از زمان آغاز ثبت آمار در قرن نوزدهم است و حتی از دوره قرن هجدهم نیز بدتر است. نرخ سوئد نیز ۱.۴۳ اعلام شد که پایینترین میزان ثبتشده در تاریخ این کشور است و بیشتر شهرها کاهش جمعیت را تجربه کردند. در قسمت شرقی اروپا و در مجارستان و لهستان سیاستهای حامی خانواده نتوانستند روند نزولی تولد را معکوس کنند. لهستان کاهش شدید نرخ تولد به ۱.۱ را گزارش کرد و تعداد تولدها تقریبا نسبت به سال ۱۹۹۰ به نصف رسیده است، همچنین زنان بهطور متوسط بسیار دیرتر از گذشته مادر میشوند. مجارستان نیز کمترین تعداد تولد در تاریخ خود را با ۷۷,۵۰۰ نوزاد ثبت کرد و نرخ باروری آن به ۱.۳۸ رسید که پایینترین میزان از سال ۲۰۱۴ تاکنون است. در سراسر قاره اروپا، روندهای همزمانی همچون پیری سریع جمعیت، بهتعویقانداختن فرزندآوری، مهاجرت نابرابر و شکاف اقتصادی میان مناطق ثروتمند و فقیر در حال تشدید یک بحران جمعیتی ساختاری است؛ بحرانی که صرفا با سیاستهای کوتاهمدت قابل حل نیست. حتی کشورهایی که برنامههای حمایتی گسترده برای خانوادهها اجرا کردهاند، نتوانستهاند مسیر نزولی زاد و ولد را متوقف کنند. اگر این روند ادامه یابد، اروپا ممکن است در دهههای آینده با کاهش شدید نیروی کار، فشار بر نظامهای بازنشستگی و تغییرات ژرف در ساختار اجتماعی روبهرو شود، روندی که از هماکنون نیز قابل مشاهده است. آنچه اکنون رخ میدهد تنها آغاز یک مسیر طولانی و پیچیده بهسوی بازنگریهای عمیق در سیاستگذاریهای جمعیتی، اقتصادی و فرهنگی است.