مسئولیت پیگیری وضعیت دانشآموزان بازداشتشده با کیست؟
بر اساس اخبار و اطلاعات رسمی منتشرشده، نوجوانان در این اعتراضات حضور پررنگی داشتند اما هنوز از سرنوشت دانشآموزان بازداشتی خبری وجود ندارد. وزارت آموزش و پرورش میگوید آنها کودکان خارج از چرخه تحصیل بودند اما فعالان حوزه تعلیم و تربیت و نمایندگان مجلس خواهان رسیدگی به وضعیت دانشآموزان بازداشتی از سوی وزارت آموزش و پرورش هستند.
یک ماه از اعتراضات دیماه میگذرد. بر اساس اخبار و اطلاعات رسمی منتشرشده، نوجوانان در این اعتراضات حضور پررنگی داشتند اما هنوز از سرنوشت دانشآموزان بازداشتی خبری وجود ندارد. تاکنون هیچ آمار شفاف و قابل اتکایی درباره تعداد دانشآموزان بازداشتی منتشر نشده است و مشخص نیست دانش آموزان بازداشتی توسط چه نهاد و یا در چه مراکزی نگهداری میشوند. علیرضا منادی سفیدان، رئیس کمیسیون آموزش مجلس شورای اسلامی درباره وضعیت دانشآموزان بازداشتشده در حوادث اخیر اعلام کرد: «کمیسیون آموزش مجلس در این زمینه پیگیریهایی انجام داده و نامهای برای بررسی موضوع ارسال کرده است تا مشخص شود، آیا در میان بازداشتشدگان، دانشآموزی وجود داشته یا خیر، اما تاکنون پاسخی به این نامه دریافت نکردهایم.» در این شرایط مصاحبههایی از نوجوانان 16 ساله با اتهاماتی همچون «لیدر اغتششات» منتشر شده که نگرانیها را در باره احکام سنگین افزایش داده است. از سوی دیگر و به گفته کارشناسان آموزشی؛ به علت نبود کانونهای اصلاح و تربیت در برخی شهرستانها، ممکن است برخی از نوجوانان در زندان بزرگسالان بازداشت شده باشند که احتمال آسیب شدید روانی و فیزیکی را در آنها افزایش میدهد. با این همه در این یک ماه هم شخص وزیر آموزش و پرورش و مسئولان این وزارتخانه از اظهارنظر در این رابطه سکوت کردهاند. چند روز پیش، سمیه سادات ابراهیمی، مدیرکل امور آسیبهای اجتماعی وزارت آموزش و پرورش در واکنش به بازداشت نوجوانان اعلام کرد: «بسیاری از نوجوانانی که در حوادث اخیر شرکت کرده و دستگیر شدهاند، دانشآموز نبودند، بلکه بازماندگان از تحصیل بودند، اما در سن دانشآموزی قرار داشتند.»
نیکنژاد: وزیر آموزش و پرورش وظیفه دارد که از حقوق 17 میلیون دانشآموز دفاع کند
اظهار نظر مدیرکل امور آسیبهای اجتماعی وزارت آموزش و پرورش درباره نوجوانان بازداشتی، موجب واکنش برخی از کارشناسان حوزه آموزشی شد، آنها در گفتگو با خبرنگار «آتیه آنلاین» اعلام کردند، نوجوان جایش در مدرسه است. این ضعف سیستم آموزش و پرورش است که این همه کودک خارج از چرخه تحصیل دارد. محمدرضا نیکنژاد، کارشناس تعلیم و تربیت دراینباره این چنین توضیح میدهد: «وظیفه ذاتی آموزش و پرورش و تمام مدیران ارشد آموزش و پرورش است که پیگیر نوجوانان بازداشتی باشند. وزیر آموزش و پرورش وظیفه ذاتی دارد که از حقوق 17 میلیون دانش آموز و یک میلیون معلم دفاع کند. آمارهایی که بیرون میآید، عکسهایی که در فضای مجازی میبینیم، مشخص است که این افراد زیر سن قانونی هستند. حتما بازداشتیهای دختر و پسر هم زیر سن قانونی وجود دارد. مطلقْ حرفزدن در این زمینهها کاملا اشتباه است. مسئولان آموزش و پرورش نمیتوانند کاری برای دانشآموزان بازداشتی انجام دهند. با این همه اخلاقیتر این است این موضوع را اعلام کنند و بگویند کاری از دست ما برنمیآید.»
مسئولیت کودکان بازمانده از تحصیل با آموزش و پرورش است
بر اساس آمار فعالان حوزه کودک بیش از یک میلیون کودک به دلایل مختلفی خارج از چرخه تحصیل هستند. فقر و مشکلات مالی خانواده، مسائل فرهنگی مانند ممانعت خانوادهها از ادامه تحصیل دختران، تمایل نوجوانان برای ورود به بازار کار و بیانگیزه بودن برای درس خواندن به دلیل عدم تطابق آموزش مدارس با نیازهای واقعی افراد از جمله دلایلی است که کودکان در سن تحصیل را از مدرسه محروم کرده است.
فرشید یزدانی، فعال حوزه کودک در این باره اظهار کرد: «باید بررسی شود که آیا تمام نوجوانانی که دستگیر شدهاند، بازمانده از تحصیل هستند یا خیر؟ انجمن صنفی معلمان گزارش داده بود که بالای 80 نفر کودک دانشآموز کشته شدهاند، در همین دستگیریهایی که انجام شده است، ویدیویی از تحت فشار قرار دادن یک کودک 16 ساله منتشر شده است. مسئولیت این موضوع با چه کسی است؟ این را که میگویند کودکان و نوجوانان بازداشتی خارج از چرخه تحصیل بودند، باید از وزارت آموزش و پرورش پرسید، چرا این همه دانشآموز باید خارج از چرخه تحصیل باشد؟ مگر وظیفه آموزش و پرورش جذب کودکان خارج از چرخه تحصیل به مدرسه نیست؟ این مدل اظهارنظرها نشان میدهد که وزارت آموزش و پرورش میخواهد از بار مسئولیت خود فرار کند.»
واکنش نمایندگان مجلس به بازداشت دانشآموزان
فرشاد ابراهیمپور نورآبادی، نایب رئیس کمیسیون آموزش مجلس شورای اسلامی، درباره پیگیری وضعیت دانشآموزان بازداشتشده در حوادث اخیر هم گفت: «کمیسیون آموزش جلسات متعددی با مسئولان ذیربط برگزار کرده و پیگیریها هم در حوزه ریشهیابی علل و عوامل این موضوع و هم در زمینه رسیدگی به مشکلات ایجادشده برای این دانشآموزان در حال انجام است.»
وی درباره شرایط نگهداری این دانش آموزان بازداشت شده، افزود: «بر اساس قوانین کشور و ضوابط دستگاه قضایی، افراد زیر ۱۸ سال تابع شرایط و ضوابط خاص خود هستند و برخوردها نیز در همین چارچوب انجام میشود. نگاه این است که این افراد هرچه سریعتر به آغوش خانوادههای خود بازگردند.»
ابراهیمپور در واکنش به موضع اخیر وزارت آموزش و پرورش مبنی بر اینکه بیشتر بازداشتشدگان بازمانده از تحصیل بودهاند و تنها در سن دانشآموزی قرار داشتند، گفت: «مطابق قوانین، تمام افراد در سن پیشدبستانی تا پایه دوازدهم دانشآموز محسوب میشوند. اینکه تکتک این افراد در چه پایهای بودهاند یا بازمانده از تحصیل محسوب میشوند که در این حوادث شرکت داشتند، نیازمند بررسیهای دقیقتر و زمانبر است. آنچه مسلم است، در میان این افراد تعدادی دانشآموز زیر ۱۸ سال وجود دارند و آموزش و پرورش باید برای رسیدگی به وضعیت آنها ورود کند و برای حل مشکل آنها کمک کند.»
دانشآموز بازداشتی را متهم به لیدری نکنیم
خبرگزاری تسنیم ویدیویی از دو دانشآموز منتشر کرده است که در تیتر آن از این دو نفر با عنوان «لیدر اغتشاشگران اصفهان» یاد شده است. در این ویدیو دو دختر نوجوان دیده میشوند که مقابل دوربین اعلام می کنند در ازای 5 میلیون تومان به همراه دوستان خود که بین 12 تا 18 سال داشتهاند، در اعتراضات شرکت کردهاند! انتشار این ویدیو با واکنش فعالان حوزه آموزش همراه شد. آنها میگویند آیا دانشآموزانی در این سن و سال که از نظر عاطفی و روانی در مرحلهای حساس و تاثیرپذیر قرار دارند اساسا میتوانند نقش لیدر را در اعتراضات بازی کنند؟
جواب این سئوال را محمد رضا نیکنژاد میدهد: «دانشآموزان که نمیتواند لیدر اعتراضات باشند. یک کودک 14 یا 15 ساله نمیتواند لیدری کند. همه هم میدانیم که این دانشآموزان که در اعتراضات شرکت کردند تحت تاثیر احساسات بودند. این واقعا جرمی نیست که دانشآموزی را به خاطرش دستگیر کنند و اتهام لیدری به او بزنند. واقعا دانشآموزان در این سن با احساسات خود تصمیم میگیرند. این اسم لیدر را نباید روی دانشآموزان گذاشت.»
زندان با نوجوانان چه میکند؟
یکی از مهمترین سئوالاتی که کارشناسان تعلیم و تربیت مطرح میکنند، این است که وقتی دانشآموزان بازداشتی نه وکیل دارند، نه دسترسی روشن به خانواده و نه امکان دفاع حقوقی، چگونه میتوان اتهاماتی سنگین به عنوان لیدری به او زد و آن را در رسانه هم منتشر کرد.
علی بهشتی نیا کارشناس تعلیم و تربیت در این باره میگوید: «به عنوان یک معلم میگویم این دانشآموزان نمیتوانند لیدر یک جریان سیاسی در کشور باشند. من هر روز با این دانشآموزان کار میکنم و شناخت کامل از این دانشآموزان دارم. این بچهها قدرت چنین کاری را ندارند. آنها نمیتوانند لیدر تیم فوتبال مدرسه خودشان باشند چه برسد به اینکه به آنها اتهام لیدری در اعتراضات را بزنیم. دانشآموزان وقتی تنبیه میشوند، علاقهای ندارند که به کلاس درس برگردد حالا فکر کنید این دانشآموزان را زندانی کردند. در زندان با خشونت با آنها رفتار میشود و در این سن کم اتفاقات وحشتناکی را تجربه میکنند.»
درباره نگهداری دانش آموزان بازداشتی نگرانیم
اطلاعات چندانی از وضعیت دسترسی دانشآموزان دستگیر شده به وکیل یا حمایتهای قانونی هم وجود ندارد. وزارت آموزش و پرورش هم به عنوان متولی مستقیم آموزش، تربیت و حمایت از دانشآموزان اطلاعات مشخصی درباره دانشآموزان بازداشتی ندارد. اطلاعات محمد حبیبی، سـخنگوی «شـورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان ایران» درباره تعداد دانشآموزان بازداشتی در کشور به روزهایی برمیگردد که هنوز اینترنت قطع نشده بود. بر اساس آماری که شورای هماهنگی تشکلهای صنفی معلمان دارد، در استان کهگیلویه و بویراحمد 50 دانش آموز بازداشت شدهاند. همچنین در شهر هرسین هم ۱۰۰ دانشآموزان بازداشت شدند. محمد حبیبی تاکید میکند: «با قطعی اینترنت هیچ اطلاعی از وضعیت دانشآموزان بازداشتشده نداریم و احتمال میدهیم همین دانشآموزانی که بازداشت شدهاند، هم اکنون آزاد شده باشد. هنوز معلوم نیست که این دانشآموزان کجا نگهداری میشوند. به صورت قانونی دانشآموزان بازداشتی باید در کانون اصلاح تربیت نگهداری شوند. اما کانون اصلاح و تربیت در همه شهرها وجود ندارد. معمولاً یکسری از استانها در داخل همان زندانها یک بخشهایی را جدا میکنند تا نوجوانان در آنجا باشند. برخی جاها هم متاسفانه افراد زیر 18 سال را با کنار بقیه زندانیها نگه میدارند.»
کمیتهای برای پیگیری وضعیت دانشآموزان بازداشتی تشکیل شود
نیکنژاد درباره پیگیری وزیرآموزش و پرورش میگوید: «این روزها، وزیر آموزش و پرورش و مسئولان آموزشی هیچ کاری برای انجم دادن ندارند. آموزش در کشور ما تعطیل است. کلاس درس و مدرسه کلا مجازی شده است. از نگاه من آموزش مجازی هم تعطیل است، با این وضعیت اینترنت و شاد آموزش رسما تعطیل شده است. پس چون آموزش تعطیل شده، آقای کاظمی وزیر آموزش و پرورش وقت بسیاری دارد تا وظیفه ذاتی و اصلیاش را پیگیری کند. به نظرم وظیفه وزیرآموزش و پرورش این است که کمیتهای تشکیل دهد، از خانوادهها دعوت کند و با رایزنی با مقامات بالاتر وضعیت دانشآموزان را بررسی کند، آمار بگیرد و شفاف به افکار عمومی پاسخ دهد. رییسجمهور تمام توانش را روی بحث عدالت آموزشی گذاشته است، امروز اما عدالت فردی این دانشآموزان به خطر افتاده است. پزشکیان در این شرایط باید به وزیر آموزش و پرورش دستور دهد تا کمیتهای تشکیل دهد و پیگیر این موضوع باشد.»