مراقبت زیر آتش
در روزهای جنگ، بحران فقط در میدان نبرد شکل نمیگیرد؛ در خانهها، در بدن بیماران و در زندگی افرادی که توان کمتری برای تابآوری دارند، عمیقتر و بیصدا جریان پیدا میکند.
جنگ که شروع میشود، همه چیز برای همه یکسان فرو نمیریزد؛ برخی زودتر از دیگران زیر فشار میشکنند.معلولان، بیماران و سالمندان، نخستین کسانیاند که با اختلال در درمان، کمبود دارو و ناامنی محیط، وارد یک نبرد خاموش برای بقا میشوند نبردی که کمتر دیده میشود اما عمیقتر است.
مرکز آموزش ضمن خدمت کارکنان نظام سلامت کشور با انتشار دستورالعملی، بر اهمیت مراقبت از گروههای آسیبپذیر در شرایط جنگی تأکید کرده است؛در این دستورالعمل آمده است:معلولان و بیماران در روزهای جنگ و بحران، از افراد سالم آسیبپذیرتر هستند. مراقبت از آنها نه فقط یک وظیفه انسانی، که نشانه هویت جمعی ماست. مراقبت از معلولان و افراد با نیازهای ویژه اگر نادیده گرفته شود، زندگی آنها به خطر میافتد.
دستورالعمل منتشرشده، به جزئیاتی میپردازد که در شرایط عادی شاید بدیهی به نظر برسند، اما در بحران، حیاتیاند:وسایل کمکحرکتی: ویلچر، عصا، واکر، سمعک، عینک را همیشه در دسترس بگذارید، اگر ویلچر برقی است، شارژر و باتری اضافه داشته باشید، باطری سمعک و عینک یدک را فراموش نکنید. برنامه خروج اضطراری: نزدیکترین خروجی مناسب برای ویلچر را شناسایی کنید، اگر در آپارتمان هستید، برای پلهها برنامه داشته باشید (صندلی تاشو برای حمل)، یک نفر را از قبل برای کمک هماهنگ کنید.
در کنار این موارد، وضعیت گروههای خاص نیز بهطور جداگانه مورد توجه قرار گرفته است؛ از افراد دارای اوتیسم که در برابر تغییرات ناگهانی محیط دچار اضطراب شدید میشوند، تا ناشنوایانی که در غیاب هشدارهای شنیداری، در معرض خطر مضاعف قرار دارند.
افراد دارای اوتیسم در بحران بسیار مضطرب میشوند، با آنها آرام و شمرده حرف بزنید. از کلمات ساده و تکراری استفاده کنید. اگر وسیله خاصی (عروسک، پتو) آرامشان میکند، حتماً همراه باشد. تغییر ناگهانی محیط برایشان بسیار سخت است، پس با حوصله توضیح دهید.
اگر سمعک دارند، باطری اضافه بگذارید. برای اعلام خطر، از علائم بصری استفاده کنید (چراغ چشمکزن). با حرکات دست و صورت واضح ارتباط برقرار کنید. اگر میتوانید، چند کلمه زبان اشاره یاد بگیرید.
برای نابینایان نیز تأکید شده است:اشیاء را جابجا نکنید مگر اینکه به آنها بگویید. هنگام راه رفتن، اجازه دهید بازوی شما را بگیرد. با صدای واضح و شمرده حرف بزنید.
این توصیهها، در ظاهر سادهاند، اما در واقع نقشهای برای عبور از بحراناند؛ نقشهای که نبود آن میتواند به قیمت جان تمام شود.
بیماریهای مزمن؛ بحران در دل بحران
در بخش دیگری از این دستورالعمل، به بیماران خاص پرداخته شده است؛ گروهی که در شرایط جنگی، بیش از دیگران در معرض خطر قرار میگیرند.
انسولین را در یخچال نگه دارید (اگر برق نیست، در کیسه خنک). قند ساده (خرما، آبمیوه، قند) دم دست داشته باشید برای افت قند. علائم افت قند: رنگپریدگی، عرق سرد، لرزش، گیجی.
داروهای فشار و قلب را دقیق و سر ساعت بدهید. علائم سکته قلبی: درد قفسه سینه، تنگی نفس، عرق سرد. اگر نیتروگلیسیرین دارند، زیر زبان بگذارید.
در چنین شرایطی، بیماری دیگر یک وضعیت فردی نیست؛ به بحرانی وابسته به زیرساخت تبدیل میشود. در مناطق درگیر جنگ، دسترسی به خدمات درمانی به سرعت مختل میشود و بیشترین سهم مرگهای قابل پیشگیری به همین مناطق اختصاص دارد.
در این وضعیت، کمبود دارو، فرار کادر درمان و افزایش ناگهانی مجروحان، نظام سلامت را به مرز فروپاشی میکشاند؛ وضعیتی که در آن، بیشترین فشار بر دوش همان گروههای آسیبپذیر وارد میشود.