آموزش دست‌کم ۵۲ میلیون کودک در خاورمیانه طی شش ماه گذشته مختل شده است
هم‌زمان با ورود میلیون‌ها کودک در سراسر جهان به مدرسه، میلیون‌ها کودک دیگر در خاورمیانه از حقی اساسی آموزش خود محروم مانده‌اند.
تشدید درگیری‌ها در منطقه از ماه فوریه (اسفند) تاکنون، به مدارس آسیب زده، خانواده‌ها را آواره کرده و دسترسی کودکان به آموزش ایمن و مستمر را دشوارتر ساخته است.
در لبنان، سال‌ها بحران و درگیری، آموزش کودکان را مختل کرده و تشدید اخیر تنش‌ها موانع بیشتری بر سر راه یادگیری آنها قرار داده است. دست‌کم ۱۰۰ هزار کودک در معرض این خطر قرار دارند که ماه آینده نتوانند به مدرسه بازگردند.
اما خطر فقط کودکان لبنانی را تهدید نمی‌کند. در منطقه دورافتاده عکار در شمال لبنان، هزاران پناهجوی سوری در چادرهایی واقع در صدها سکونتگاه غیررسمی زندگی می‌کنند. خانواده‌های ساکن این مناطق پیش از این هم با شرایط دشوار زندگی روبه‌رو بودند و کودکان برای دسترسی به آموزش و خدمات اولیه با مشکل مواجه بودند. تشدید اخیر درگیری‌ها فشار بیشتری بر خدمات و حمایت‌های محدود موجود وارد کرده است.
برای کودکان این سکونتگاه‌ها، شرایط تازه می‌تواند حضور منظم در کلاس‌ها و جلسات آموزشی سازمان‌های محلی را دشوارتر کند و فرصت حفظ برنامه روزمره‌ای را از آنها بگیرد که برای یادگیری به آن نیاز دارند. سازمان «وار چایلد» با همکاری شرکای محلی خود، آموزش را مستقیما به کودکانی می‌رساند که در این سکونتگاه‌ها زندگی می‌کنند.
تلاش برای یادگیری در میان دشواری‌های زندگی روزمره
سارا و خانواده‌اش از خشونت در سوریه گریخته‌اند و سال‌هاست در یکی از این سکونتگاه‌ها زندگی می‌کنند. او می‌گوید: «وقتی بزرگ شوم، می‌خواهم معلم زبان فرانسه شوم. فقط می‌خواهم درس بخوانم. زبان فرانسه را دوست دارم.»
برای سارا، رسیدن به این آرزو به معنای پیدا کردن راه‌هایی برای ادامه یادگیری است؛ حتی زمانی که زندگی روزمره این کار را دشوار می‌کند.
او می‌گوید: «وقتی مادرم سر کار است، از برادر کوچکم مراقبت می‌کنم.» سارا برای برادرش شیشه شیر آماده می‌کند، پوشکش را عوض می‌کند و او را می‌خواباند. سپس برادر کوچکش را به برادر دیگرش می‌سپارد تا بتواند به درس خواندن برود.
سارا یاد گرفته است مسئولیت‌های خانه را با تکالیف مدرسه هماهنگ کند. او می‌گوید: «تکالیفم را انجام می‌دهم و وقتی تمام شد، روز بعد برای معلم می‌فرستم. معلم بعضی روزها به اینجا می‌آید. درس خواندن را دوست دارم. فعلا از تلفن همراه برای یادگیری استفاده می‌کنیم.»
تجربه سارا با تجربه کودکانی که در نظام رسمی آموزش لبنان درس می‌خوانند متفاوت است، اما بازتاب‌دهنده مشکلی گسترده‌تر است که کودکان سراسر این کشور با آن روبه‌رو هستند: چگونه می‌توان آموزش را ادامه داد، وقتی جنگ، آوارگی و فقر تقریبا تمام جنبه‌های زندگی روزمره را مختل کرده‌اند؟
با نزدیک شدن سال تحصیلی جدید، نظام آموزشی لبنان در وضعیتی بحرانی قرار دارد. ارزیابی سراسری وزارت آموزش‌وپرورش لبنان نشان داده است که ۳۴۰ مدرسه آسیب دیده و ۱۷ مدرسه به‌طور کامل تخریب شده‌اند. در حال حاضر حدود ۱۶۵ هزار کودک به‌صورت غیرحضوری درس می‌خوانند؛ زیرا مدارسشان آسیب دیده‌اند، به‌عنوان سرپناه مورد استفاده قرار گرفته‌اند یا در مناطق درگیر جنگ قرار دارند.
تلاش برای بازگرداندن کودکان به مسیر آموزش
آموزش می‌تواند ثبات، نظم روزمره و امید را به زندگی کودکان بازگرداند. به همین دلیل، سازمان «وار چایلد» با حمایت از وزارت آموزش‌وپرورش لبنان، برنامه آموزشی جدیدی را در شمال این کشور آغاز می‌کند. این برنامه با هدف ایجاد مراکز یادگیری، اجرای طرح آموزش دیجیتال «برای یادگیری نمی‌توان منتظر ماند» (Can’t Wait To Learn) و ارائه حمایت‌های روانی، فعالیت‌های بازی‌محور و تفریحی و پشتیبانی از معلمان و مراقبان طراحی شده است.
بازی در بازگشت کودکان به فرایند آموزش نقش مهمی دارد. فعالیت‌های بازی‌محور می‌توانند به آنها کمک کنند اعتماد، تمرکز و نظم روزمره خود را دوباره به دست آورند و به‌تدریج به یادگیری بازگردند.
با این حال، این اقدامات به‌تنهایی پاسخگوی ابعاد گسترده نیازها نیست. شش ماه پس از آغاز آخرین دور تشدید درگیری‌ها، واکنش اضطراری برای آموزش در لبنان همچنان به حدود ۷ میلیون پوند بودجه نیاز دارد.
با این همه تامین کامل هزینه‌های پاسخ فوری هم کافی نخواهد بود. سال‌ها اختلال آموزشی و آوارگی باعث شده است کودکان برای جبران عقب‌ماندگی تحصیلی خود به حمایت مستمر نیاز داشته باشند. هم‌زمان، نظام آموزشی لبنان نیز برای بازیابی توان خود به سرمایه‌گذاری بلندمدت احتیاج دارد.
حمایت از کودکان پناهنده و خانواده‌هایی که در سکونتگاه‌های غیررسمی زندگی می‌کنند، باید فراتر از نظام رسمی آموزش باشد تا همه کودکان بتوانند به فرصت‌های یادگیری ایمن و مستمر دسترسی داشته باشند.
دولت‌ها باید بودجه لازم برای پاسخ فوری را به‌طور کامل تامین کنند و سرمایه‌گذاری را به سال تحصیلی جاری محدود نکنند؛ کودکان باید بتوانند عقب‌ماندگی آموزشی خود را جبران کنند و آینده‌شان را دوباره بسازند.
منبع: reliefweb.int