ایمنی بازی کودکان در پارک‌ها؛ مسئولیت مغفول‌مانده شهرداری‌ها
در تهران، وسایل بازی و تجهیزات ورزشی موجود در پارک‌ها، به دلیل فرسودگی و نبود نظارت کافی، به منبعی برای آسیب‌های بدنی کودکان تبدیل شدهاند. کارشناسان هشدار می‌دهند که اگر این روند ادامه پیدا کند، ممکن است حوادث ناگواری رخ دهد.
در میان درختان کهنسال و زمین‌های سبز بوستان‌های تهران، هنوز می‌توان سرسره‌های فلزی دهه ۶۰ را دید؛ یادگارهایی که حالا نه فقط قدیمی، بلکه خطرناک شدهاند. وسایل پلاستیکی جدیدتر نیز اغلب در وضعیت بهتری نیستند. زنگ‌زدگی، شکستگی، کف‌پوش‌های غیرایمن و طراحی‌های فرسوده، گاهی پارک‌ها را به مکانی پرخطر برای کودکان تبدیل کرده‌اند.
وسایل بازی و تجهیزات ورزشی در پارک‌ها با هدف ارتقای سلامت و نشاط شهروندان نصب شدهاند، اما در مواردی به‌دلیل فرسودگی یا نقص ایمنی، خود به عاملی تهدیدکننده تبدیل می‌شوند. موضوعی که کارشناسان بهداشت، ایمنی و محیط زیست ( HSE) شهرداری تهران هم آن را تأیید کرده‌اند. براساس مصوبه «نظام‌نامه HSE در مدیریت شهری» که در سال ۱۴۰۲ تصویب شد، پایش وسایل بازی کودکان و تجهیزات ورزشی در بوستان‌ها به کمیته‌های HSE مناطق سپرده شده است؛ وظیفه‌ای که پیش‌تر در اختیار شرکت شهر سالم بود.
احمد صادقی عضو شورای شهر تهران می‌گوید: در حال حاضر طبق گزارش سازمان بوستان‌ها و فضای سبز، ۴۹۰ هزار و ۶۰۸ مترمربع فضای بازی کودکان و ۳۲ هزار و ۲۴۱ مترمربع فضای دارای وسایل ورزشی در بوستان‌های پایتخت وجود دارد که توسط بازرسان HSE مناطق پایش می‌شود.
انتقاد از سیاست‌گذاری‌ها و اولویت‌بندی‌ها
مهدی اقراریان، عضو شورای شهر تهران، با انتقاد از سیاست‌های شهرداری تهران در حوزه خدمات عمومی، به نبود برنامه مشخص برای نظارت و اصلاح وضعیت فضاهای بازی و زمین‌های ورزشی اشاره کرده و می‌گوید: بارها در این‌باره تذکر داده‌ایم، حتی خود من هم در مواردی بازدید میدانی داشتم که نوسازی‌هایی به‌صورت موردی انجام شده بود. اما موضوع اصلی فراتر از این‌هاست. تمرکز مدیریت شهری بیشتر بر اقداماتی قرار گرفته که ارزش افزوده سیاسی و انتخاباتی برای شهردار تهران در سال آینده به همراه داشته باشد. وقتی با بودجه محدود مواجه‌ایم، اولویت‌بندی منابع باید به‌گونه‌ای باشد که به نفع مردم تمام شود، نه صرفاً برای ساخت کارنامه‌ای تبلیغاتی.
او همچنین با انتقاد از گران‌سازی خدمات عمومی اضافه می‌کند: در نتیجه یک سیاست‌گذاری غلط، هزینه‌ها برای شهروندان به بهانه‌های مختلف افزایش یافته است، در حالیکه انتظار می‌رفت در برخی حوزه‌ها، به‌ویژه ورزش و فرهنگ، خدمات به‌سمت رایگان شدن حرکت کند.
تجهیزات قدیمی، خطرهای جدید
ناصر امانی، دیگر عضو شورای شهر تهران، با اشاره به بازدیدهای میدانی خود در مناطق مختلف، از وضعیت نامناسب تجهیزات بازی در بوستان‌ها انتقاد می‌کند و می‌گوید: تجهیزات بازی کودکان که از دوره‌های قبل نصب شدهاند، تاکنون تعویض یا تعمیر نشده‌اند. بسیاری از این وسایل آسیب‌دیده‌اند ولی همچنان مورد استفاده قرار می‌گیرند که می‌تواند سلامت کودکان را تهدید کند. شهرداری اعلام کرده که شناسایی‌هایی انجام شده، اما هنوز اقدام مؤثری برای اصلاح یا جایگزینی این تجهیزات صورت نگرفته است. این مسئله به‌روشنی ناشی از ضعف مدیریتی است و باید پیگیری شود.
احمد صادقی، دیگر عضو شورای شهر تهران هم هشدار می‌دهد که تأخیر در نوسازی یا نگهداری نکردن از تجهیزات می‌تواند برای کودکان خطرآفرین باشد: شکستگی در یکی از تجهیزات می‌تواند به سادگی از آن وسیله یک جسم برنده بسازد. همین موضوع کافی‌ست تا حادثه‌ای ساده، به زخمی عمیق یا اتفاقی جبران‌ناپذیر تبدیل شود.
او تاکید می‌کند که وسایل ورزشی عمومی که در بوستان‌ها نصب شدهاند نیز نیاز به رسیدگی مداوم دارند. از جمله اقداماتی که اخیراً انجام شده، نصب تجهیزات ورزشی ویژه معلولان در برخی از بوستان‌هاست. اما به گفته او، این تجهیزات هم نیازمند مراقبت، نگهداری و پایش دقیق هستند.
اختلاف نهادی، مانعی برای نگهداری
سوده نجفی، عضو هیات رئیسه شورای شهر تهران هم به چالش‌های نهادی در زمینه نگهداری تجهیزات ورزشی اشاره می‌کند و می‌گوید :سبک زندگی امروزی، کاهش تحرک و رژیم‌های غذایی نامناسب باعث افزایش چاقی در شهر شده است. یکی از راه‌های مقابله با این معضل، استفاده از وسایل ورزشی در بوستان‌هاست؛ امکاناتی که امروز تقریباً در همه پارک‌های تهران وجود دارند و استفاده از آنها برای شهروندان رایگان است.
نجفی با بیان اینکه بسیاری از این تجهیزات دچار فرسودگی شدهاند، یادآوری می کند : تعمیر آنها ضروری‌ست. با این حال، مسئولیت این امر نه با سازمان ورزش، بلکه با سازمان زیباسازی است؛ موضوعی که باعث بروز اختلالاتی در رسیدگی‌ها شده است. این مسئله باید بازنگری شود و وظیفه نگهداری این تجهیزات به سازمان تخصصی‌تری همچون سازمان ورزش واگذار شود.
به گفته اوخرابی در وسایل بازی، به‌ویژه آن‌هایی که کودکان از آن استفاده می‌کنند، ممکن است سلامت و جان شهروندان را تهدید کند. اگرچه شهرداری این امکانات را با هدف افزایش نشاط و سلامت در بوستان‌ها نصب کرده، اما بی‌توجهی به نگهداری می‌تواند نتایج معکوس داشته باشد.
برخی مسئولان شهری نیز معتقدند پیمانکارانی که نگهداری بوستان‌ها را بر عهده دارند، تعهد کافی نسبت به ایمنی تجهیزات ندارند. در چنین شرایطی، بازدیدهای میدانی باید دقیق‌تر و جدی‌تر انجام شود تا مادر و کودک با آسودگی خاطر از فضاهای شهری استفاده کنند.
تحقیقات منتشرشده در مجله تخصصی محیط‌شناسی هم نشان می‌دهد که زمین‌های بازی اگر فاقد ایمنی کافی باشند، می‌توانند به یکی از اصلی‌ترین منابع آسیب برای کودکان تبدیل شوند. سقوط از تجهیزات بازی به‌ویژه سرسره و تاب، شایع‌ترین دلیل شکستگی در کودکان است. این پژوهش تأکید دارد که نبود کف‌پوش مناسب، استاندارد نبودن تجهیزات و نبود نظارت منظم، سه ضلع خطر در فضای بازی کودکان هستند. برخی کشورها با اجرای مدل‌های جدید ایمنی توانسته‌اند تا ۳۰ درصد از آسیب‌ها بکاهند.
دراین مطالعه، پیشنهادهایی همچون تدوین استاندارد ملی، ایجاد پایگاه داده برای ثبت حوادث، آموزش والدین و طراحی محیطی متناسب با ویژگی‌های کودک مطرح شده است.
خرید تجهیزات غیر استاندارد ممنوع شد
آماری ازتعداد وسایل بازی و ورزشی غیراستاندارد سطح شهر وجود ندارد. زهرا خوش‌برش، رئیس اداره پیمانکاران و مشاوران سازمان مدیریت بحران شهر تهران، از آغاز فرآیند شناسایی وسایل بازی ناایمن در سطح بوستان‌ها خبر داده و می‌گوید: در حال حاضر در مرحله اسکن و ارزیابی میدانی ایمنی این تجهیزات هستیم تا بتوانیم برداشت دقیقی از منطبق بودن یا نبودن آنها بر شاخص‌های ایمنی در مناطق مختلف شهری داشته باشیم. مسئولان ایمنی مناطق به صورت روزانه، اقدام به بازدید از پارک‌ها و فضاهای عمومی تحت نظر خود می کنند و موارد ناایمن ثبت می شود. سپس موارد مغایر با اصول ایمنی، به معاونت‌های ذی‌ربط ابلاغ شده و برای رفع آنها اقدام می‌شود.
او همچنین با اشاره به چالش نبود استاندارد برای بخشی از وسایل بازی تأکید می کند: بسیاری از وسایل بازی که در حال حاضر در سطح شهر استفاده می‌شود، فاقد گواهی استاندارد از سازمان ملی استاندارد ایران هستند. ما این موضوع را به طور جدی از طریق سازمان مدیریت بحران و سایر نهادهای مربوطه پیگیری می‌کنیم؛ بر اساس دستورالعمل‌های فعلی، هیچ شرکت فاقد گواهی استاندارد حق عقد قرارداد برای نصب مجدد یا نوسازی تجهیزات بازی و وسایل بدنسازی را ندارد.
خوش‌برش با اشاره به روند شناسایی تجهیزات غیرایمن افزوده است: در حال حاضر آماری از نسبت تجهیزات استاندارد به غیر استاندارد یا درصد وسایل ایمن‌سازی‌شده در اختیار نداریم. ما هنوز در مرحله جمع‌آوری داده و شناسایی اولیه تجهیزات و فضاهای شهری هستیم. در چک‌لیست‌های ایمنی تدوین‌شده، به تمامی موارد از جمله ایمنی فیزیکی، بهداشت تجهیزات و الزامات محیطی توجه شده است.
روزگاری شعار مدیران شهری برای تهران شهری دوستدار کودک و سالمندان بود اما این مدیران نه تنها وعده‌هایشان محقق نشد که امروز حتی همین وسایل امروزی هم فرسوده و ناکارآمد شدهاند.