۱۰ میلیون معلول، فقط ۳ درصد سهم استخدام؛ آزمون آبان قرار است چه چیزی را تغییر دهد؟
آزمون استخدامی ویژه افراد دارای معلولیت قرار است آبانماه امسال برگزار شود؛ آزمونی که قرار است بخشی از ظرفیت استخدامی دستگاههای اجرایی را به گروهی اختصاص دهد که سالها سهم قانونی آنها در بازار کار با چالش اجرای کامل مواجه بوده است.
به گزارش آتیهآنلاین، بر اساس اعلام سازمان بهزیستی، ۴۶ دستگاه اجرایی برای این آزمون اطلاعیه دادهاند و سهمیه سهدرصدی استخدام افراد دارای معلولیت در این دستگاهها تجمیع شده است. این خبر در شرایطی اعلام شده که آمارهای رسمی از وجود بیش از ۱۰ میلیون فرد دارای معلولیت در کشور حکایت دارد و تنها حدود ۱.۷ میلیون نفر از آنها تحت پوشش سازمان بهزیستی قرار دارند.
بازار کار برای افراد دارای معلولیت سالهاست میان «سهم قانونی» و «فرصت واقعی» فاصلهای قابل توجه دارد. قانون حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت، دستگاههای اجرایی را مکلف کرده است سه درصد از مجوزهای استخدامی خود را به افراد دارای معلولیت اختصاص دهند؛ با این حال، اجرای این سهمیه در بسیاری از دورهها با مشکلاتی مانند خالی ماندن ظرفیتها یا جذب نشدن کامل سهم قانونی همراه بوده است.
حالا قرار است آبانماه امسال دومین آزمون استخدامی اختصاصی افراد دارای معلولیت برگزار شود؛ آزمونی که بر اساس اعلام رئیس سازمان بهزیستی، ۴۶ دستگاه اجرایی برای آن اطلاعیه دادهاند. هدف این آزمون، استفاده از ظرفیت سهدرصدی استخدام معلولان در دستگاههای اجرایی است.
وقتی ۱۰ میلیون نفر معلولیت دارند
ابعاد موضوع زمانی روشنتر میشود که به آمار جمعیت افراد دارای معلولیت نگاه کنیم. رئیس سازمان بهزیستی اعلام کرده است که در کشور حدود ۱۰ میلیون و ۳۵۰ هزار فرد دارای معلولیت وجود دارد؛ جمعیتی که حدود ۱۲ درصد کل جمعیت ایران را تشکیل میدهد.
از این تعداد، یک میلیون و ۶۹۱ هزار و ۶۸۵ نفر تحت پوشش سازمان بهزیستی هستند. به این ترتیب، فاصله میان تعداد برآوردشده افراد دارای معلولیت و جمعیت تحت پوشش سازمان بهزیستی بیش از ۸ میلیون نفر است؛ موضوعی که نشان میدهد مسئله اشتغال، آموزش و مناسبسازی برای افراد دارای معلولیت ابعادی بسیار گستردهتر از جامعه تحت پوشش مستقیم بهزیستی دارد.
با این حال، آمار اشتغال اعلامشده از سوی بهزیستی نیز قابل توجه است. سیدجواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، گفته است طی ۴۴ سال پیش از دولت چهاردهم، در مجموع ۸۹ هزار و ۹۳۱ فرصت شغلی برای افراد تحت پوشش ایجاد شده بود، در حالی که طی دو سال دولت پزشکیان ۱۱۸ هزار فرصت شغلی ایجاد شده است؛ یعنی رقمی که به گفته او ۶۵ درصد بیشتر از مجموع فرصتهای شغلی ایجادشده در چهار دهه قبل است.
به گفته او، فقط در هفته دولت امسال نیز ۷ هزار فرصت شغلی ایجاد شده است.
سهم سهدرصدی؛ یک عدد کوچک با اهمیت بزرگ
سهم سهدرصدی در نگاه اول عدد بزرگی به نظر نمیرسد، اما همین سهم برای افرادی که با موانع متعدد ورود به بازار کار مواجهاند، اهمیت ویژهای دارد. استخدام در دستگاههای دولتی علاوه بر ایجاد درآمد، میتواند دسترسی افراد دارای معلولیت به بیمه، امنیت شغلی و امکان استقلال اقتصادی را افزایش دهد.
آزمون آبانماه از این منظر صرفاً یک آزمون استخدامی نیست؛ بلکه یکی از ابزارهای اجرای سهمیهای است که سالها در قوانین کشور وجود داشته است.
در عین حال، تجربه سالهای گذشته نشان داده که اعلام سهمیه بهتنهایی برای حل مشکل اشتغال افراد دارای معلولیت کافی نیست. مناسبسازی محیط کار، دسترسی به وسایل حملونقل، امکان حضور فیزیکی در محل کار و فراهم بودن ابزارهای ارتباطی و آموزشی نیز بخشی از زنجیرهای است که باید همزمان با استخدام تکمیل شود.
از مدرسه تا بازار کار؛ مسیر طولانی توانمندسازی
مسئله اشتغال افراد دارای معلولیت از سالهای مدرسه آغاز میشود. بر اساس آمار اعلامشده از سوی سازمان بهزیستی، حدود ۲۴۲ هزار دانشآموز تحت پوشش این سازمان قرار دارند که ۱۰۴ هزار نفر از آنها دارای معلولیت هستند.
همچنین حدود ۵۵۰۰ نخبه در میان دانشآموزان دارای معلولیت شناسایی شدهاند و ۷۰ نفر از آنها رتبههای تکرقمی و دورقمی کنکور را به دست آوردهاند. ۱۶۹ نفر از دانشآموزان تحت پوشش بهزیستی نیز در آزمون مدارس سمپاد پذیرفته شدهاند.
این آمار نشان میدهد مسئله افراد دارای معلولیت صرفاً به حمایتهای معیشتی محدود نمیشود و بخشی از این جامعه، مسیر تحصیل و کسب مهارت را تا سطوح بالا طی میکند؛ اما حلقه بعدی یعنی ورود پایدار به بازار کار همچنان اهمیت زیادی دارد.
در همین راستا، بهزیستی اعلام کرده است که امسال ۳۰ هزار دانشآموز در طرح مهارتآموزی قرار میگیرند و برای ۴۰ هزار دانشآموز که فرایند آمادهسازی شغلی را طی میکنند نیز اعتبار اختصاص یافته است. این سازمان همچنین ۵۵۶ مرکز حرفهآموزی و کارگاه حرفهآموزی در اختیار دارد.
۲۴ همت تسهیلات شغلی و چالش مناسبسازی
موضوع اشتغال افراد دارای معلولیت تنها به استخدام دولتی محدود نیست. رئیس سازمان بهزیستی از ارائه ۲۴ هزار میلیارد تومان تسهیلات شغلی خبر داده و گفته است دانشآموزان تحت پوشش نیز در اولویت دریافت این تسهیلات قرار دارند.
در کنار تسهیلات، مناسبسازی نیز یکی از پیششرطهای اشتغال پایدار است. طبق آمار اعلامشده، سال گذشته ۲۰۱ میلیارد تومان برای مناسبسازی محیط زندگی هزینه شده و برای حدود ۴ هزار دانشآموز نیز تسهیلات مناسبسازی محیط پیرامون منزل ارائه شده است.
با این حال، خود مسئولان بهزیستی از وجود حدود ۵۰۰ هزار فرد دارای معلولیت و دانشآموز خبر دادهاند که امکان ارائه خدمات توانبخشی در مجاورت آنها وجود ندارد. برای پوشش این گروه، استفاده از توانبخشی از راه دور و توانبخشی مبتنی بر جامعه و معلممحور در دستور کار قرار گرفته است.
یک آزمون، یک فرصت و یک مسئله قدیمی
آزمون استخدامی آبانماه میتواند بخشی از ظرفیت اشتغال افراد دارای معلولیت را فعال کند، اما تعداد استخدامها تنها یکی از شاخصهای موفقیت این طرح خواهد بود. اینکه چه تعداد از ظرفیتهای سهدرصدی واقعاً به استخدام منجر شود، چه میزان از این نیروها در دستگاههای مختلف به کار گرفته شوند و آیا محیطهای کاری برای حضور آنها مناسبسازی شده باشد، بخش مهمتر ماجراست.
در نهایت، آمارهای موجود تصویری دوگانه ارائه میکنند؛ از یک سو افزایش فرصتهای شغلی و اختصاص تسهیلات قابل توجه، و از سوی دیگر جمعیتی بیش از ۱۰ میلیون نفری که با انواع محدودیتهای ناشی از معلولیت زندگی میکنند. آزمون آبانماه میتواند یکی از نقاط سنجش اجرای واقعی سیاست اشتغال این گروه باشد؛ جایی که موفقیت فقط با تعداد شرکتکنندگان یا حتی تعداد قبولیها سنجیده نمیشود، بلکه معیار اصلی، تبدیل سهم قانونی سهدرصدی به شغل واقعی، پایدار و قابل دسترس خواهد بود.