معنای اقتصاد دیجیتال، دسترسی همگانی و بدون تبعیض به اینترنت است
قطع اینترنت پس از جنگ بسیاری از کسبوکارها را با مشکلاتی چون کاهش ترافیک و درآمد مواجه کرده و دهها هزار نفر از فعالان اکوسیستم کسبوکارهای اینترنتی را در شهرهای مختلف بیکار کرد. با اینحال همچنان خبری از بازگشت اینترنت به وضعیت پیش از جنگ شنیده نمیشود.
بیکاری پس از قطع اینترنت در مشهد که بخش زیادی از کسبوکارهای اقتصاد دیجیتال را در خود جای داده بود مسئولان نظام صنفی رایانهای این شهر را نگران کرده، آنها تاکید میکنند اینترنت پرو راهحل نیست و آن را تایید نمیکنند. تا پیش از جنگ، سهم اقتصاد دیجیتال این شهر، بیشاز هزار شرکت، دهها هزار نفر شاغل و هزاران میلیارد تومان گردش مالی بود. وقوع جنگ و قطع دسترسی به اینترنت بینالملل اما این وضعیت را تغییر داد و به کاهش مستقیم درآمد استارتاپها، اختلال در زنجیره تأمین دیجیتال، کاهش اعتماد کاربران به کسبوکارهای اینترنتی و افت شدید کارایی حوزه دیجیتال مارکتینگ منجر شد. دبیر سازمان نظام صنفی رایانهای استان خراسان رضوی ، محمود حشمتیراد در این گفتوگو با «آتیه آنلاین» وضعیت کنونی کسبوکارهای آنلاین این شهر را توضیح میدهد.
توسعه استارتاپها متوقف و درآمدشان قطع شد
دبیر سازمان نظام صنفی رایانهای استان خراسان رضوی با اشاره به تنوع قابلتوجه اکوسیستم کسبوکارهای اینترنتی در استان خراسان رضوی و بهویژه مشهد، این شهر را میزبان بسیاری از برندهای معتبر و شناختهشده در سطح ملی میخواند. به گفته او، بخشی از این کسبوکارها در حوزه گردشگری و زیارت متمرکز است و خدماتی مانند رزرو اقامت، فروش بلیت و ارائه خدمات به زائران را ارائه میدهد. حوزهای که به گفته محمود حشمتیراد، متناسب با ماهیت شهر مشهد شکل گرفته و برندهایی مانند «اقامت۲۴» و «ایرانهتل» در آن رشد یافته و به بلوغ رسیده است. همچنین به فعالیت کسبوکارهای دیجیتال در مشهد در حوزههایی مانند تجارت الکترونیک و مارکتپلیسها، حملونقل شهری، خدمات مالی و فینتک، صرافیهای آنلاین، کیف پول، سلامت دیجیتال و همچنین خدمات زیرساختی فناوری اطلاعات و شبکه اشاره میکند و از برندهایی مانند «باد صبا»، «مسیریاب نشان»، «ایرانسرور» و «کیف پول من» نام میبرد که در سطح ملی شناختهشده است. این مقام صنفی در ادامه با اشاره به عضویت بخش قابلتوجهی از این شرکتها در سازمان نظام صنفی رایانهای استان خراسان رضوی میافزاید: «بر اساس آمار موجود، در حال حاضر حدود هزار شرکت، بیش از صد فروشگاه و هزار عضو حقیقی و مشاور در این تشکل تخصصی عضویت دارند.» اما تداوم قطع اینترنت بیش از ۷۵ روز رشد و توسعه استارتاپها را متوقف و درآمد آنها را قطع کرد.
حشتمیراد تاکید دارد که طی سالهای اخیر، بخش قابلتوجهی از خدمات و پلتفرمها بر بستر اینترنت شکل گرفته و برنامههای بازاریابی آنها نیز بهطور جدی به شبکههای اجتماعی وابسته شده و «اینترنت بینالملل به شریان حیاتی هزاران کسبوکار تبدیل شده و اختلال در آن، تبعاتی گسترده بههمراه دارد.»
به گفته او، قطع و محدودیت طولانیمدت اینترنت بینالملل، «اثرات چندلایه» بر فعالیت کسبوکارها گذاشته که اولین و ملموسترین آن، «کاهش مستقیم درآمد است.» او سپس میافزاید: در لایهای دیگر، زنجیره تامین دیجیتال نیز دچار اختلال شده، بهگونهایکه دسترسی به ابزارها، APIها، سرویسهای ابری و حتی دریافت بهروزرسانیها با مشکل مواجه شده است. حشمتیراد سپس به «افت شدید کارایی» در حوزه دیجیتال مارکتینگ اشاره میکند، حوزهای تخصصی در اقتصاد دیجیتال که به گفته او «در بسیاری از موارد به حالت نیمهتعطیل درآمده، چرا که اثربخشی تبلیغات در شبکههای اجتماعی بهشدت کاهش یافته است.»
تجربه کاربری مختل شد، اعتماد به استارتاپها آسیب دید
کاهش اعتماد کاربران یکی دیگر از پیامدهای مهم وضعیت قطع دسترسی به اینترنت بینالملل است. به باور محمود حشمتیراد، ناپایداری در دسترسی، تجربه کاربری را مختل کرده و این موضوع میتواند در بلندمدت به تضعیف ارتباط میان کسبوکارهای آنلاین و مشتری منجر شود: «آسیبی که جبران آن بهسادگی ممکن نیست.» این مقام صنفی در خصوص برآورد دقیق خسارات قطع دسترسی به اینترنت بینالملل در سطح استان خراسان رضوی، عدد قطعی ارائه نمیدهد، چرا که به گفته او، باتوجهبه تنوع مدلهای کسبوکار، تفاوت مقیاس فعالیت شرکتها و نبود دادههای رسمی تجمیعشده، این برآورد نیازمند بررسی کارشناسی و پیمایش دقیقتر است: «با این حال، گزارشها و بازخوردهای دریافتی از اعضای صنف نشان میدهد که تعداد قابلتوجهی از کسبوکارها با کاهش درآمد، تعویق پروژهها، کاهش فعالیتهای توسعهای و محدودیت در جذب مشتری جدید مواجه شده است. بر همین اساس، حشمتیراد، ابعاد خسارت واردشده به کسبوکارهای اینترنتی استان خراسان رضوی را «قابلتوجه» میداند و تاکید دارد که باید این موضوع بهصورت رسمی، مستند و با همکاری دستگاههای ذیربط ارزیابی و برای جبران یا کاهش آثار آن تصمیمگیری شود.
تعدیلهای گسترده در برندهای بزرگ و باسابقه و بیکاری فریلنسرها
این مقام صنفی در ادامه با هشدار نسبت به اینکه کاهش درآمد کسبوکارها، بهصورت طبیعی به بازار کار هم منتقل شده و آثار خود را بر اشتغال در این حوزه نیز گذاشته، میگوید: متاسفانه تعدیل نیروی انسانی نهتنها در استارتاپها و کسبوکارهای کوچک، بلکه در برخی برندهای بزرگ و باسابقه هم رخ داده است. به گفته محمود حشتمیراد، بازخوردهای دریافتی از فعالان صنفی و همچنین قرائن موجود در حوزه اشتغال نشان میدهد که این شرایط بر بازار کار فناوری اطلاعات نیز اثرگذار بوده و نگرانیهایی درباره افزایش بیکاری، کاهش همکاریهای پروژهای و تعدیل نیرو در برخی کسبوکارها ایجاد کرده است. افزونبراین، دبیر نظام صنفی رایانهای استان خراسان رضوی معتقد است باید به «بیکارشدن فریلنسرها» نیز توجه ویژه شود. «صدها نیروی متخصص که بهصورت پروژهای فعالیت میکردند، بهدلیل محدودیتهای ایجادشده، بازار کار خود را چه در داخل و چه در تعاملات بینالمللی از دست داده و با شرایطی ناپایدار و نگرانکننده مواجهاند.»
دبیر نظام صنفی رایانهای استان خراسان رضوی بر این باور است که اینترنت پرو نمیتواند جایگزین دسترسی عمومی به اینترنت بینالملل باشد، چراکه «ماهیت کسبوکارهای آنلاین بر دسترسی همزمان، گسترده و بدون تبعیض کاربران و کسبوکارها استوار است و محدودشدن این دسترسی به گروهی خاص، عملا به کوچکشدن بازار، کاهش تقاضا و اختلال در چرخه درآمدی منجر میشود.» ازاینرو به باور محمود حشمتیراد، چنین طرحهایی در بهترین حالت تنها میتواند بخشی از نیازهای فنی را پوشش دهد و بهعنوان راهکاری موثر برای احیای کسبوکارها قابل اتکا نیست: «ما در جلسات مختلفی که در سطح استان برگزار شده، بارها بر این نکته تأکید کردهایم که اینترنت باید بهعنوان یک زیرساخت حیاتی، پایدار و در دسترس عموم شناخته شود.»
اینترنت پرو را تایید نمیکنیم
حشمتیراد سپس اشاره میکند که در حال حاضر، بر اساس ماموریتی که از سوی شورای فضای مجازی استان به سازمان نظام صنفی رایانهای خراسان رضوی واگذار شده، این سازمان مسئولیت ثبتنام و تجمیع درخواستهای کسبوکارها برای دسترسیهای محدود را تا زمان برقراری کامل اینترنت بر عهده دارد. هرچند به گفته او، «این اقدام بهمعنای تایید یا پذیرش اینترنت پرو نیست، بلکه تلاشی حداقلی برای جلوگیری از توقف کامل فعالیت برخی کسبوکارهاست.» این فعال صنفی بر این باور است که در شرایطی که بخش عمده کاربران به اینترنت بینالملل دسترسی ندارند، حضور محدود کسبوکارها در این فضا، «نهتنها مزیت محسوب نمیشود، بلکه در برخی موارد میتواند به تضعیف برند و ایجاد واکنش منفی از سوی مخاطبان نیز منجر شود.»