پلتفرم‌های دیجیتال کار در کامبوج؛ فرصت‌های تازه در کنار ناامنی شغلی
پلتفرم‌های دیجیتال برای کسب‌وکارها و نیروی کار کامبوج فرصت‌های درآمدی تازه‌ای ایجاد کرده‌اند، اما ساعات کار طولانی، بی‌ثباتی درآمد، ضعف حمایت‌های اجتماعی و ابهام در وضعیت استخدامی همچنان از چالش‌های اصلی این بخش است.
پلتفرم‌های دیجیتال کار برای بسیاری از مردم کامبوج فرصت‌های تازه‌ای برای کسب درآمد ایجاد کرده‌اند، اما کارگران بخش‌های به‌سرعت در حال گسترش حمل‌ونقل اینترنتی و تحویل کالا و غذا با ساعات کار طولانی، بی‌ثباتی درآمد و خلاهای موجود در پوشش حمایت‌های اجتماعی مواجه‌اند. این نتایج در مطالعه جدید سازمان بین‌المللی کار (ILO) منتشر شده است.
این گزارش با عنوان «بررسی تشخیصی شرایط کار و پوشش تامین اجتماعی کارکنان پلتفرم‌های دیجیتال در کامبوج» بر اساس نظرسنجی و مصاحبه با کارکنان پلتفرم‌ها در پایتخت کامبوج و همچنین ذی‌نفعانی از جمله دولت، گردانندگان پلتفرم‌ها، نمایندگان اتحادیه‌های کارگری و انجمن‌های کارکنان پلتفرمی تهیه شده است.
این مطالعه شرایط کاری رانندگان پلتفرم‌های حمل‌ونقل اینترنتی، از جمله رانندگان «توک‌توک» (وسایل نقلیه موتوری سه‌چرخ) رانندگان تاکسی و همچنین رانندگان تحویل کالا و غذا را بررسی کرده است.
یافته‌ها نشان می‌دهد این بخش، در کنار رشد و ایجاد فرصت‌های شغلی، با چالش‌های قابل‌توجهی در زمینه امنیت شغلی، حمایت اجتماعی و امکان نمایندگی کارگران مواجه است.
کارگران گفته‌اند تقریبا تمام هفته مشغول کار هستند. کارکنان پلتفرم‌ها به‌طور متوسط ۶.۷ تا ۶.۸ روز در هفته و روزانه ۱۱ تا ۱۲ ساعت کار می‌کنند؛ ارقامی که شامل زمان‌های بدون دستمزد هم می‌شود، یعنی ساعاتی که کارگر در پلتفرم آنلاین و آماده دریافت سفارش است، اما منتظر مسافر یا درخواست تحویل می‌ماند.
نیروی کار پلتفرمی در کامبوج عمدتا از مردان جوان تشکیل شده است و رانندگان تحویل کالا و غذا به‌طور محسوسی جوان‌تر از رانندگان حمل‌ونقل اینترنتی هستند. بیشتر کارکنان برای تامین درآمد خود به یک پلتفرم متکی‌اند، هرچند رانندگان حمل‌ونقل اینترنتی بیشتر از سایرین از چند پلتفرم به‌طور همزمان استفاده می‌کنند تا نوسان درآمد خود را کاهش دهند.
میزان درآمد هم در انواع مختلف کار پلتفرمی متفاوت است. رانندگان تاکسی بالاترین درآمد ناخالص ماهانه را گزارش کرده‌اند؛ به‌طور متوسط ۵۸۱ دلار. با این حال، به دلیل هزینه‌های بالای عملیاتی، کمترین میزان از این درآمد برای آنها باقی می‌ماند.
رانندگان تحویل غذا به‌طور متوسط ۵۰۱ دلار درآمد ناخالص ماهانه داشته‌اند، اما پس از کسر هزینه‌های عملیاتی، سهم بیشتری از درآمد خود را حفظ کرده‌اند. درآمد ناخالص ماهانه رانندگان توک‌توک هم به‌طور متوسط ۴۷۷ دلار گزارش شده است.
حدود نیمی از کارکنان پلتفرم‌های مورد بررسی گفته‌اند که از نوعی پوشش تامین اجتماعی برخوردارند. رایج‌ترین شکل این پوشش، خدمات درمانی داوطلبانه از طریق صندوق ملی تامین اجتماعی کامبوج بوده است.
این گزارش همچنین نشان می‌دهد سامانه‌های مدیریت خودکار نقش مهمی در تعیین شرایط کار کارکنان پلتفرم‌ها دارند. بیشتر پاسخ‌دهندگان گفته‌اند امتیازدهی مشتریان تاثیر قابل‌توجهی بر درآمد و نحوه تخصیص وظایف آنها دارد. تقریبا نیمی از کارکنان هم اعلام کرده‌اند که در صورت رد یا لغو سفارش با جریمه‌هایی مانند کاهش تعداد کارهای تخصیص‌یافته یا تعلیق حساب کاربری مواجه شده‌اند.
اگرچه بیشتر کارکنان می‌توانند از طریق اپلیکیشن‌های پلتفرم شکایت خود را ثبت کنند، نگرانی‌هایی هم درباره میزان حمایتی که پس از حوادث جدی دریافت می‌کنند هم مطرح شده است، از جمله حوادث و سوانح حین کار.
تقریبا همه کارکنان گفته‌اند در زمینه ایمنی، استفاده از اپلیکیشن‌های دیجیتال و خدمات مشتری آموزش دیده‌اند. با این حال، آسیب‌های ناشی از کار همچنان شایع است. رانندگان تحویل کالا و غذا در معرض بالاترین سطح خطر قرار دارند و یک‌سوم آنها گفته‌اند هنگام کار دچار آسیب شده‌اند.
با وجود این چالش‌ها، محیط مقرراتی کامبوج به گسترش سریع پلتفرم‌های دیجیتال کمک کرده و فرصت‌های تازه‌ای برای کسب درآمد ایجاد کرده است. بسیاری از پاسخ‌دهندگان گفته‌اند در نبود گزینه‌های شغلی جایگزین، کار پلتفرمی برای آنها ضروری است. انعطاف‌پذیری ساعات کار هم از جمله عواملی است که این نوع اشتغال را برای آنها جذاب می‌کند.
«شیائویان چیان»، مدیر دفتر سازمان بین‌المللی کار برای تایلند، کامبوج و جمهوری دموکراتیک خلق لائوس گفت: «پلتفرم‌های دیجیتال کار برای بسیاری از مردم کامبوج فرصت‌های مهمی برای کسب درآمد ایجاد کرده‌اند و می‌توانند به رشد اقتصادی و نوآوری کمک کنند.»
او افزود: «در عین حال، یافته‌ها بر ضرورت تقویت حمایت‌ها از کارکنان پلتفرمی تاکید دارند. یک چارچوب قانونی روشن‌تر هم می‌تواند برای کارکنان و کسب‌وکارها اطمینان بیشتری ایجاد کند و همزمان به توسعه پایدار اقتصاد پلتفرمی دیجیتال کامبوج کمک کند.»
این مطالعه بر ضرورت تقویت حمایت‌های اجتماعی، افزایش اقدامات مربوط به ایمنی و سلامت شغلی و ایجاد شفافیت بیشتر درباره وضعیت استخدامی کارکنان پلتفرم‌های دیجیتال تاکید دارد.
منبع: ILO