کلانتری در حریم رودخانه؛ محیطزیست هم به پروژه زعفرانیه هشدار داد
ساخت کلانتری در بخشی از فضای سبز زعفرانیه حالا با هشدار رسمی سازمان حفاظت محیطزیست روبهرو شده است. کارشناسان پیشتر درباره قرار گرفتن ساختمان در مجاورت رودخانه جعفرآباد و خطر ساختوساز در مسیر سیلاب هشدار داده بودند و ساکنان محله نیز خواستار تغییر محل پروژه شدهاند.
ساخت یک کلانتری تازه در محدوده زعفرانیه از چند هفته قبل محل اعتراض ساکنان و هشدار کارشناسان شده است. زمینی که برای اجرای پروژه انتخاب شده بخشی از فضای سبز محله و در مجاورت رودخانه جعفرآباد است؛ جایی که کارشناسان معتقدند علاوه بر کارکرد محلی آن به عنوان فضای سبز، در عبور و کنترل رواناب و سیلاب نیز اهمیت دارد. اکنون با ورود رسمی سازمان حفاظت محیطزیست به این پرونده، پرسش درباره مجوزها، تغییر کاربری زمین، حریم رودخانه و وضعیت محیطزیستی پروژه جدیتر شده است.
اما اعتراض ساکنان تنها بخش این پرونده نیست. کارشناسان پیشتر درباره ابعاد فنی و ایمنی جانمایی پروژه هشدار داده بودند. بررسیهای انجامشده نشان میداد ساختمان چهارطبقه کلانتری در مجاورت رودخانه جعفرآباد قرار میگیرد و بخشی از فضای باز پیرامون آبراهه را اشغال میکند؛ فضایی که در زمان وقوع بارشهای شدید میتواند در عبور و کنترل جریان آب نقش داشته باشد.
حالا سازمان حفاظت محیطزیست نیز در نامهای رسمی به این پرونده ورود کرده است. نامه در تاریخ ۲۷ مرداد ۱۴۰۵ از سوی معاونت محیطزیست انسانی سازمان حفاظت محیطزیست خطاب به معاون شهرسازی و معماری شهرداری تهران و دبیر کمیسیون ماده ۵ نوشته شده و موضوع آن «احداث ساختمان کلانتری زعفرانیه در حریم رودخانه جعفرآباد (تجریش)» است.
در این نامه آمده است بر اساس گزارشها و بررسیهای انجامشده توسط اداره حفاظت محیطزیست شهرستان شمیرانات و مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی، محل اجرای پروژه در مجاورت رودخانه و در محدوده حریم کیفی آن قرار دارد. سازمان همچنین تأکید کرده اجرای پروژه مستلزم حذف یا جابهجایی بخشی از فضای سبز موجود است؛ فضایی که در کنترل رواناب و کاهش مخاطرات ناشی از سیلاب نقش مؤثر دارد.
این بخش از نامه اهمیت ویژهای دارد زیرا یکی از محورهای اصلی اعتراض ساکنان یعنی حذف فضای سبز را به مسئله مدیریت سیلاب پیوند میدهد. به این ترتیب فضای سبزی که قرار است بخشی از آن در جریان اجرای پروژه حذف یا جابهجا شود تنها یک پارک محلی تلقی نشده و سازمان حفاظت محیطزیست نیز بر نقش آن در کنترل رواناب و کاهش خطرات سیلاب تأکید کرده است.
بر اساس اعلام اداره کل حفاظت محیطزیست استان تهران، تا زمان تنظیم این نامه استعلامی درباره پروژه از سوی مراجع ذیربط به این اداره کل واصل نشده است.
سازمان در ادامه به ضوابط مربوط به حریم کیفی منابع آبهای سطحی اشاره کرده است. مطابق نامه، صدور مجوز استقرار، تغییر کاربری، نوسازی یا بازسازی کاربریهایی که در محدوده حریم کیفی منابع آبهای سطحی قرار دارند مستلزم استعلام کتبی و اخذ نظر دستگاههای ذیربط از جمله اداره کل حفاظت محیطزیست استان است.
موضوع تغییر کاربری زمین نیز در این نامه مورد توجه قرار گرفته است. سازمان حفاظت محیطزیست اعلام کرده اجرای پروژه مستلزم تغییر کاربری فضای سبز به کاربری اداری ـ انتظامی است و بر اساس اعلام اداره کل حفاظت محیطزیست استان تهران، موضوع از منظر محیطزیستی مورد تأیید قرار نگرفته است.
به همین دلیل از شهرداری تهران خواسته شده وضعیت طرح از چند جهت بهصورت دقیق بررسی شود؛ محدوده و حریم رودخانه، کاربری فعلی و پیشنهادی زمین، سوابق طرح و تصویب تغییر کاربری، وضعیت صدور پروانه ساختمانی و چگونگی طرح موضوع در کمیسیون ماده ۵ از جمله مواردی است که سازمان حفاظت محیطزیست خواستار روشن شدن آنها شده است.
در ادامه این نامه درخواست شده گزارش جامعی درباره وضعیت پروژه تهیه شود. این گزارش باید سوابق و مستندات شهرسازی، وضعیت کاربری و تغییر کاربری، محدوده و حریم رودخانه، اقدامات و مجوزهای صادرشده، سوابق طرح و بررسی در کمیسیون ماده ۵ و همچنین وضعیت فعلی عملیات اجرایی را دربرگیرد و برای بررسی و اقدام مقتضی ارسال شود.
سازمان حفاظت محیطزیست با اشاره به قرارگیری پروژه در مجاورت رودخانه جعفرآباد و اهمیت موضوع از منظر مدیریت خطر سیلاب، حفظ فضای سبز و ملاحظات محیطزیستی خواستار آن شده که موضوع با قید فوریت مورد بررسی قرار گیرد.
پیش از ورود رسمی سازمان حفاظت محیطزیست، کارشناسان درباره جنبه حقوقی ساختوساز در این محدوده نیز هشدار داده بودند. در بررسیهای انجامشده به قانون توزیع عادلانه آب و آییننامه بستر و حریم رودخانهها استناد شده و بر ضرورت دریافت مجوزها و استعلامهای قانونی برای هرگونه ساختوساز و حفاری در محدوده بستر و حریم رودخانه تأکید شده بود.
نگرانی درباره این پروژه با سابقه سیلاب در محدوده تجریش نیز گره خورده است. کارشناسان با یادآوری تجربه سیلاب تجریش در سال ۱۳۶۶ و نمونههایی مانند سیلاب شیراز در سال ۱۳۹۸ معتقدند هرگونه مداخله در مسیرهای طبیعی عبور آب باید با در نظر گرفتن سناریوهای بارش شدید انجام شود. ساخت ساختمان دائمی در نقاطی که میتوانند در زمان سیلاب بخشی از مسیر حرکت یا پخش جریان آب باشند، ممکن است الگوی حرکت آب را تغییر دهد و خسارت را به نقاط دیگری منتقل کند.
در بررسی کارشناسی همچنین پیشنهاد شده بود فضای پیرامون آبراهه به عنوان فضای سبز و فضایی برای مدیریت سیلاب حفظ شود و ساختمان کلانتری به نقطهای خارج از حریم رودخانه و مسیر مستقیم جریان منتقل شود.
موضوع مسئولیت حقوقی در صورت وقوع حادثه نیز در هشدارهای کارشناسی مطرح شده است. بر اساس این دیدگاه، اگر پروژه بدون رعایت الزامات مربوط به حریم رودخانه و دریافت مجوزهای لازم اجرا شود و در آینده حادثهای به خسارت مالی، جرح یا فوت منجر شود، نحوه صدور مجوزها، نظارت بر پروژه و تصمیم مدیران مسئول میتواند مورد بررسی قرار گیرد.