اقتصاد پساجنگ؛ بازگشت به محله یا تداوم شهر بنگاه داری
در حالی که تهران زیر فشار همزمان بحران مسکن، فرسودگی اقتصادی و شکافهای اجتماعی قرار گرفته، کارشناسان شهری در نشست «اقتصاد سیاسی شهر پساجنگ» هشدار دادند ادامه الگوی فعلی مدیریت شهر، تهران را به «کلانشهری بنگاهدار» تبدیل کرده و تأکید کردند عبور از وضعیت موجود، بدون حرکت به سمت اقتصاد محلهای و جامعهمحور ممکن نیست.
تهران دیگر فقط با ترافیک و آلودگی هوا تعریف نمیشود؛ شهری است که همزمان زیر فشار بحران مسکن، فرسودگی اقتصادی، شکاف اجتماعی و بیعملی الگوهای قدیمی اداره شهر خم شده است. حالا در میانه این وضعیت، برخی کارشناسان و پژوهشگران شهری از یک تغییر پارادایم حرف میزنند؛ از اینکه شاید دیگر نسخههای متداول اقتصاد شهری برای تهران جواب ندهد و باید به سمت «اقتصاد محلهای» و «اقتصاد جامعهمحور» رفت.
این موضوع محور اصلی نشست تخصصی «اقتصاد سیاسی شهر پساجنگ در نگاه کلانشهری و محلهای» بود .
این نشست با حضور امیرحسین کمالیتقوی معاون اندیشکده زیست شهر اسلامی و به دبیری محمدحسن سعیدیمطلق برگزار شد.محمدحسن سعیدیمطلق در ابتدای نشست، تصویری از وضعیت امروز تهران ارائه کرد؛ شهری که به گفته او وارد مرحلهای تازه از بحران شده است. او گفت: وقتی از شهر پساجنگ صحبت میکنیم، منظور فقط شهری نیست که از یک جنگ نظامی عبور کرده باشد. تهران امروز با مجموعهای از بحرانهای کالبدی، اقتصادی و محیطزیستی روبهروست و شکل زندگی در آن تغییر کرده است.
او معتقد است ادامه روند فعلی، تهران را بیش از گذشته به یک «شهر بنگاهدار» تبدیل میکند؛ شهری که مدیریت آن به جای حل مسائل عمومی، درگیر منطق درآمدزایی و اقتصاد پروژهای شده است.
سعیدیمطلق تأکید کرد: برای حل چالشهای فعلی، بهویژه در حوزه اقتصاد شهری، باید به سمت اقتصاد محلهای حرکت کنیم. او در عین حال گفت حتی در الگوهایی که با عنوان «رفع محرومیت» مطرح میشوند نیز همچنان نگاه بالا به پایین و صرفاً سیاسی حاکم است و خود شهروندان و زیستبوم محلی در تصمیمگیریها نادیده گرفته میشوند.
دبیر این نشست سه مسیر پیشروی تهران را چنین توصیف کرد: تداوم وضعیت فعلی، حرکت به سمت تکنوکراسی، یا بازسازی اقتصاد شهر بر پایه اقتصاد محلهای.
در بخش دیگری از نشست، امیرحسین کمالیتقوی بحث را به بحران جمعیتی و اقتصادی کشور پیوند زد. او گفت ایران تا سال ۱۴۰۹ وارد اوج جوانی جمعیت میشود و همزمان به ۱۲ میلیون واحد مسکونی جدید نیاز خواهد داشت؛ عددی که به گفته او نشان میدهد بحران مسکن دیگر فقط یک مسئله اقتصادی نیست، بلکه به آینده اجتماعی کشور گره خورده است.
کمالیتقوی با اشاره به وضعیت نسل نوجوان و جوان افزود: «امروز با گروهی از جوانان مواجهیم که عملاً در هیچ ساختار رسمی حضور ندارند؛ نه در تولید، نه در نظام مهارتی و نه در ساختارهای اقتصادی پایدار. بخشی از آنها به سمت فعالیتهایی مثل ترید رفتهاند، چون اساساً ظرفیت متناسبی برای آنها در شهر و اقتصاد کشور ایجاد نکردهایم.»
او مسکن را مهمترین مانع ازدواج جوانان دانست و گفت حل این بحران میتواند بر بسیاری از مسائل اجتماعی اثر بگذارد.
معاون اندیشکده زیست شهر اسلامی در ادامه، مسئله خامفروشی منابع را یکی از گرههای اصلی اقتصاد ایران توصیف کرد و گفت: عیران با وجود سهم قابل توجه از معادن جهان، هنوز در زنجیره جهانی کار در موقعیت خامفروش قرار دارد و امکان فرآوری گسترده منابع معدنی برایش فراهم نشده است.
به گفته او، اگر فرآوری مواد معدنی و توسعه صنایع مرتبط جدی گرفته شود، بخشی از فشار اقتصادی از دوش کلانشهرها برداشته خواهد شد و منابع حاصل از آن میتواند صرف حمایت از نسل جوان و بازنشستگان شود.