قراردادهای کوتاه، حقوقهای ناکافی؛ جنگ در تحریریهها ادامه دارد
جنگ برای رسانهها بعد از پنج ماه به شکلی دیگر ادامه دارد. بررسیهای آتیهآنلاین نشان میدهد میانگین دستمزد پرداختی به خبرنگاران و مدت قراردادها کاهش پیدا کرده و همچنان برخی از روزنامهها برای کاهش هزینههای خود به سیاست کاهش صفحات ادامه میدهند.
چهارماه بعد از آغاز بحرانی که جنگ برای رسانهها به بار آورد، وضعیت همچنان برای رسانههای آنلاین و چاپی ناپایدار است. رقم دستمزد بسیاری از خبرنگاران در سال جدید افزایش پیدا نکرده است و بدون بیمه اجتماعی به کارشان ادامه میدهند. پرداخت دستمزد در یکی از خبرگزاریهای رسمی هنوز به شکل حقالتحریر ادامه دارد و یکی دیگر از خبرگزاریها حقوق نیروهای خود را 30 درصد کاهش داده است. از طرف دیگر تعدادی از رسانهها توانستهاند به آهستگی به شرایط پیش از جنگ برگردند و قراردادهایی سه ماهه با نیروهایشان امضا کنند. گفتوگو با خبرنگارانی که هنوز توانستهاند شغل خود را حفظ کنند نشان میدهد بیشترین مدت قرارداد در رسانهها سه ماهه است و در مواردی برخی از آنها هنوز قراردادی با رسانه خود امضا نکردهاند و دستمزدهایی بسیار پایین دریافت میکنند. بررسیهای آتیه نشان میدهد بسیاری از رسانهها یا از جذب نیروی جدید خودداری میکنند یا دستمزدی پایین برای آنها در نظر میگیرند. در این شرایط خبرنگاران زیادی به صورت همزمان در رسانههای مختلف کار میکنند تا بتوانند کمبود درآمد خود را جبران کنند. ( اسامی به دلیل درخواست خبرنگاران مستعار است و نام رسانهها ذکر نشده است.)
قرارداد شیما اسفند سال گذشته از ثابت به حقالتحریر تغییر کرد و مثل بسیاری از نیروهای این رسانه از ماه فروردین به صورت حق التحریر به همکاری با رسانهاش ادامه داد. شیما میگوید مبلغ حقالتحریر 15 میلیونی او هرماه کمتر میشود و پاسخگوی تامین نیازهایشان نیست. بخشی از خبرنگاران این خبرگزاری غیردولتی برای دریافت بیمه بیکاری به تامین اجتماعی معرفی شدند، اما بسیاری از آنها فقط برای اینکه در زمان بازرسی بیمه در خانه حضور نداشتند، به عنوان اشتغال مجدد شناسایی و از مقرری بیکاری محروم شدند. شیما قرار بود تیر امسال در رسانهای دیگر به صورت تماموقت استخدام شود، اما بعد از یک روز همکاری به او اعلام شد به دلیل شرایط جنگی فقط امکان همکاری حق التحریر وجود دارد و موسسه نمیتوانند تعهدی بابت پرداخت حقوق داشته باشد.
قرارداد نیروهای یکی از خبرگزاریهای دولتی بعد از آتشبس تغییری نکرد، اما برای جلوگیری از اخراج نیروها، 30 درصد از حقوقشان کم شد. اضافه حقوق سال جاری روی پایه حقوق خبرنگاران و نیروهای این خبرگزاری اعمال شده، اما ساعت اضافه کار بیشتر از 60 ساعت مجاز نیست و با تاخیر پرداخت میشود و ممکن است بخشی از آن به ماه آینده موکول شود. حالا به دلیل شرایط نامساعد تامین بودجه، مجموعه امکان جذب نیروی جدید هم ندارد.
تحریریههای ناامید
شرایط بحرانی پس از جنگ همچنان گریبان روزنامهها را گرفته و رها نمیکند؛ بسیاری از روزنامهها هنوز به شرایط قبل از جنگ برنگشتهاند و بخش مهمی از منابع مالی آنها از دسترس خارج شده است. شهرزاد همتی، سردبیر روزنامه شرق میگوید بخش آنلاین این روزنامه که تا پیش از این پابهپای بخش چاپی فعالیت میکرد، حالا تقریبا متوقف شده است. این روزنامه پس از جنگ حقوق، عیدی و مزایای نیروهای خود را پرداخت کرد و تا امروز تاخیری در پرداخت حقوقها ایجاد نشده، اما هر ماه نگرانی زیادی بابت آن وجود دارد؛ چون «شرایط خوبی نیست و خبرنگاران با لطف کار میکنند.»
روزنامه شرق حالا پنج روز در هفته در هشت صفحه و یک روز در 12 صفحه منتشر میشود و بعد از جنگ بعضی سرویسها از آن حذف شدهاند. همتی توضیح میدهد که یکی از دلایلی که روی فعالیت روزنامه تاثیرگذار بود، کاهش فعالیت بخش آنلاین بود. این سرویس هزینه بیشتری نسبت به بخش مکتوب دارد: «در شرایطی که رسانهها به صورت چندگانه فعالیت میکنند وضعیت بخش آنلاین برای ما دردناک است. تلاش میکنیم خودمان را سرپا نگهداریم اما نمیدانیم میتوان آیندهای تصور کرد یا نه؟»
او از سانسور و قوانین نانوشته در شرایط جنگی میگوید که رسانهها با آن درگیر شدهاند و رسانههای غیرایرانی به مرجع اخبار تبدیل شدهاند. همتی میگوید این قوانین در حالی به رسانههای مستقل ابلاغ میشود که خبرگزاریهای رسمی میتوانند خلاف آن عمل کنند: «ما گزارشگر گزارشهایی هستیم که نباید همهچیز را درباره آن نوشت و این بسیار دردناک است. ما از طرف گروهها و طیفهای فکری و سیاسی مختلف مردم و نهادهای قدرت قضاوت میشویم. هر طور که بنویسیم از هر طرف مورد خشونت قرار میگیریم و حالتی فرسایشی پیدا کرده است. در شرایطی که دستمزدها بسیار پایین است، بخش زیادی از کاری که انجام میدهیم به دلیل علاقه زیاد به روزنامهنگاری است. به همین دلیل تصمیم میگیریم حداقل کاری را که میتوانیم انجام دهیم و بنویسیم تا این چراغ روشن بماند. همین روند باعث میشود خود را از ترس چهارچوبهای قانونی و لشگرهای سایبری سانسور کنی.»
از نگاه او تحریریهها امروز غمگین و ناامید و به معنای واقعی کلمه خلع سلاح شدهاند و خبرنگاران با وجود قرار گرفتن در معرض اخبار و نوشتن گزارش درباره آنها نمیتوانند درباره آنچه پشت سر میگذارند صحبت کنند: «بسیاری از ما در بسیاری از وقایع اخیر از دی تا امروز به دلایل مسائل امنیتی و اجتماعی نتوانستیم از احساس خود صحبت کنیم و این موضوع باعث ایجاد ترومای شدیدی در میان خبرنگارانی شده که با مشکلات زیادی به صورت مداوم دست و پنجه نرم میکنند.»
و از حذف خبرنگاران در دورههای مختلف میگوید و معتقد است حالا مطبوعات و رسانه نیاز به پوستاندازی دارد: «حاکمیت باید تکلیفش را با رسانه روشن کند؛ یا رسانههای منتقد را حذف کند یا اجازه دهد تشکلی منسجم برای خود داشته باشند. تصور میکنم به زودی روزنامهنگاری به شیوه سنتی را از دست میدهیم و روشهای نوین روزنامه نگاری جایگزین میشوند. در دوره جنگ هم تا زمانی که ایران درگیر این بحران است، این لشگر کوچک کمجان، سعی میکند حرکت خودش را ادامه دهد مگر اینکه فرمان ایست بگیرد.»
یکی از روزنامههای پرمخاطب نیز بعد از بحران جنگ، تصمیم گرفت نیروهایش را حفظ و قرارداد آنها رابه حقالتحریرثابت تغییر دهد، با این حال تلاش کرد تا بیمه تامین اجتماعی آنها برقرار بماند. خبرنگاران این روزنامه از ابتدای تیر دوباره به صورت ثابت به فعالیت خودشان ادامه دادند، با این حال مثل بسیاری از روزنامههای داخلی، آنها هم هیچ قراردادی را امضا نکردهاند. یکی از خبرنگاران این روزنامه توضیح میدهد که رسانهاش در بحرانی مانند جنگ از نیروهایش حمایت میکند اما پایدار نیست. او پس از جنگ دو پیشنهاد کار ثابت داشت، اما با وجود نیاز تحریریه به نیرو، مدیرعامل اجازه جذب نیرو را صادر نکرد. این خبرنگار میگوید شرایط مالی برای این رسانه پایدار نبود و میخواستند از هزینهها کم کنند، در حالی که حقوق مورد نظرشان هم حدود 23 تا 24 میلیون تومان بود: «در این شرایط بسیاری از خبرنگاران برای جبران کمبود درآمد مطالب حقالتحریر مینویسند اما نرخ مصوبی برای آن وجود ندارد و پرداختیها هم به موقع انجام نمیشود.»
روزهای دشوار رسانههای کوچک
یکی از سایتهای خبری که سال گذشته فعالیتش را با تمرکز بر تولیدات تصویری آغاز کرد، حالا قراردادهایی سه ماهه با نیروهایش امضا میکند و قرارداد سه ماهه دوم هم هنوز تمدید نشده است. به دلیل کمبود بودجه بازه حقوقی خبرنگاران این رسانه حدود 17 تا 18 میلیون تومان است و بیمه تامین اجتماعی آنها هم به زودی حذف میشوند. قرار است نیروهای این رسانه هم از بیمه صندوق هنر استفاده کنند. اضافه کار، مزایا و امکانات رفاهی تحریریه حذف شده و تعداد نیروها در بخشهای مختلف کاهش پیدا کرده است. در این شرایط ممکن است خبرنگاران این رسانه به دلیل اشتباه، با جریمه مالی روبرو شوند. خبرنگاران این رسانه به آتیهآنلاین گفتهاند که ملزم شدهاند مهمانانی را برای گفتوگو دعوت کنند که برای مجموعه آورده مالی داشته باشد.
عاطفه خبرنگار یک سایت خبری دیگر است که از اسفند تا خرداد فقط حقوق دو ماه را دریافت کرد. درآمد رسانه او بعد از جنگ به شدت افت پیدا کرد و نتوانست عیدی و مزایای سال گذشته نیروهایش را پرداخت کند. وضعیت قراردادها و نحوه محاسبه حقوق نیروهای این رسانه هنوز روشن نیست، اما فعلا قرار است بسته به ساعت کار و تعداد گزارشها و خبرهای منتشر شده، امتیازی برایشان محاسبه شود. عاطفه فعلا قرار است برای هفت ساعت کار در شش روز هفته و تعداد آثار تولیدی مشخص، حدود 30 میلیون دستمزد با بیمه دریافت کند. او میگوید هنوز به معیار مشخصی برای پرداخت حقوق نرسیدهاند و نمیداند پولی برای پرداخت آن وجود دارد یا خیر؟ نیروی یکی دیگر از رسانهها نیز با تاخیر در پرداخت حقوق و قراردادهای بدون بیمه و خارج از شمول قانون کار استخدام شدهاند و بسیاری از آنها همزمان در رسانههای دیگر نیز مشغول به کارند.
پیگیری برای حمایت از خبرنگاران
مدتی پس از مواجهه رسانهها با بحران جنگ، انجمن صنفی روزنامهنگاران در بیانیهای، نسبت به موج گسترده تعدیل خبرنگاران و افزایش فشارهای معیشتی بر این صنف هشدار داد. مرتضی کاردر، عضو هیات مدیره انجمن صنفی روزنامهنگاران میگوید انجمن در ماههای گذشته سه اقدام برای حمایت از خبرنگاران انجام داد و حالا امیدوار است که به نتیجه برسد. او در گفتوگو با آتیهآنلاین توضیح میدهد بحران اخیر رسانهها باعث شد که انجمن سه اقدام را در دستور کار خود قرار دهد: «اقدام اول رایزنی با مدیران رسانهها برای به حداقل رسیدن تعدیل در رسانهها بود که در مواردی به نتیجه رسید، اما بخشی از آن اجتناب ناپذیر بود؛ حتی اگر جنگ نمیشد در ماه اسفند ممکن بود برخی از خبرنگاران و نیروهای رسانه تعدیل شوند. ما سعی کردیم این موضوع به حداقل برسد و تا حدی موثر بود.» به گفته او گفتوگوهایی با معاونت مطبوعاتی و نهادهایی مانند تامین اجتماعی انجام شد تا نیروهای تعدیلشده تا زمان بازگشت دوباره به کار بتوانند از تسهیلات استفاده کنند: «این موارد در جریان است تا بتوان برای روزنامهنگاران تعدیل شده شرایط بهتری را فراهم کرد.» کاردر از برنامه انجمن برای تاسیس صندوقی ویژه حمایت از خبرنگاران تعدیل شده خبر میدهد: «انجمن برنامهای برای تاسیس یک صندوق دارد تا روزنامه نگاران بتوانند در روزهای بیکاری برای مدتی از منابع آن استفاده کنند.»