اقیانوس‌های جهان رکورد جذب گرما را شکستند؛ ۴۰ برابر مصرف سالانه انرژی بشر
افزایش بی‌سابقه انرژی گرمایی در اقیانوس‌ها همزمان با بالا آمدن سطح آب دریاها و ادامه روند اسیدی‌شدن آنها رخ داده است.
بر اساس یک گزارش، سال گذشته رکورد جدیدی در جذب گرما توسط اقیانوس‌های جهان ثبت شد و ۲۳ زتاجول انرژی گرمایی وارد آب‌های اقیانوسی شد؛ مقداری که باعث شده اقیانوس‌ها گرم‌تر و سطح آب آنها بالاتر برود و محیط‌زیست دریایی برای بسیاری از گونه‌ها نامساعدتر شود.
این افزایش انفجاری انرژی گرمایی که تقریبا ۴۰ برابر کل انرژی مصرف‌شده بشر در همان سال بود، در شرایطی رخ داده که تغییرات گسترده‌ای در پهنه‌های عمیق آبی جهان، که برای ادامه حیات روی زمین حیاتی‌اند، در حال وقوع است.
بر اساس دهمین نسخه گزارش «وضعیت اقیانوس‌های کوپرنیک»، سطح آب دریاها از سال ۱۹۹۹ تاکنون به‌طور متوسط سالانه حدود ۳.۸ میلی‌متر افزایش یافته و این روند در فاصله سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۵ شتاب گرفته و به ۴.۲ میلی‌متر در سال رسیده است. این گزارش همچنین نشان می‌دهد که میزان اسیدی‌شدن اقیانوس‌های جهان طی ۴۰ سال گذشته ۱۷ درصد افزایش یافته است.
اقیانوس‌ها حدود یک‌سوم دی‌اکسیدکربنی را که بشر وارد جو کرده جذب کرده‌اند و تقریبا ۹۰ درصد گرمای اضافی ناشی از آلودگی گازهای گلخانه‌ای را که در سامانه اقلیمی زمین به دام افتاده، در خود ذخیره کرده‌اند.
«پیر باهورل»، مدیرکل موسسه «مرکاتور اوشن اینترنشنال» که مسئولیت انتشار گزارش را دارد، در این باره گفت: «اقیانوس در برابر چشمان ما در حال دگرگونی است.» به گفته او، «گرم‌شدن، بالا آمدن سطح آب دریاها و تخریب اکوسیستم‌ها، نشانه‌هایی به‌هم‌پیوسته از تغییراتی مهم و بلندمدت هستند.»
مدیترانه و دریای سیاه؛ کانون گرمای بی‌سابقه
در اروپا، که سرعت گرمایش آن دو برابر میانگین جهانی است، دریای مدیترانه و دریای سیاه با موج‌های گرمای دریایی بی‌سابقه روبه‌رو بوده‌اند. این موج‌های گرما تنها به سطح آب محدود نمانده‌اند و دماهای بالا در لایه‌های عمیق‌تر هم ادامه داشته است. دانشمندان همچنین دوره‌هایی از گرمای شدید را ثبت کرده‌اند که بیش از یک ماه دوام داشته‌اند.
پژوهشگران شتاب‌گیری مشخص روند افزایش سطح آب در بخش غربی مدیترانه را هم مشاهده کرده‌اند، هرچند در بخش شرقی میزان افزایش یکنواخت نبوده است. بر اساس گزارش، دمای کل دریای مدیترانه در هر دهه به‌طور متوسط ۰.۳۲ درجه سانتی‌گراد افزایش یافته و این روند به افزایش موج‌های گرمای دریایی، به‌ویژه در سال‌های اخیر، دامن زده است.
برای درک بزرگی این اعداد، «ژول» واحد اندازه‌گیری انرژی است و مقدار انرژی لازم برای روشن نگه داشتن یک وسیله یک‌واتی به مدت یک ثانیه را نشان می‌دهد. یک «زتاجول» برابر با یک میلیارد تریلیون ژول است.
این گزارش در شرایطی منتشر شده که اروپای غربی پس از تابستانی با گرمای ویرانگر، سپتامبری گرم را تجربه می‌کند. هفته گذشته دمای هوا در بخش‌هایی از اسپانیا و پرتغال به ۴۰ درجه سانتی‌گراد رسید. آب‌های گرم ساحلی هم با انتقال گرما به خشکی در طول شب، که در حالت عادی باید زمان خنک‌شدن هوا باشد، موج‌های گرمایی زمینی را تشدید می‌کنند.
«آنخل بورخا»، بوم‌شناس دریایی در موسسه پژوهشی AZTI در منطقه باسک در این باره گفت آثار این تغییرات از چند سال پیش قابل مشاهده بوده و به‌طور قطع افزایش خواهد یافت. او ادامه داد: «اما به نظر می‌رسد جامعه تمایل دارد این مشکل را کم‌اهمیت جلوه دهد. برای نمونه، ترکیب افزایش سطح آب دریاها و رخدادهای شدید جوی در حال فرسایش سواحل مدیترانه است، با این حال برخی همچنان اصرار دارند در مناطقی دوباره ساخت‌وساز کنند که بدون تردید در آینده ناپدید خواهند شد.»
فشار گرما بر حیات دریایی
گزارش کوپرنیک از آسیب‌های گسترده ناشی از گرما به حیات دریایی نیز پرده برمی‌دارد. بین ژانویه ۲۰۲۳ تا سپتامبر ۲۰۲۵، ۸۴ درصد از صخره‌های مرجانی جهان در معرض گرمایی قرار گرفتند که شدت آن به سطح لازم برای سفیدشدگی مرجان‌ها رسیده بود.
همچنین در ۳۰ سال گذشته، تقریبا ۵ درصد از اقیانوس‌های جهان شاهد تغییر پایدار در الگوهای رشد فیتوپلانکتون‌ها بوده‌اند؛ موجودات ریزی که پایه زنجیره‌های غذایی دریایی را تشکیل می‌دهند و در تنظیم جریان کربن نقش دارند.
در قطب جنوب هم چهار کلونی پنگوئن امپراتور در سال ۲۰۲۲، همزمان با دوره‌هایی از ثبت رکورد پایین یخ دریایی، با شکست کامل در تولیدمثل مواجه شدند.
گرما و آلودگی هوا؛ دو بحران به‌هم‌پیوسته
این یافته‌ها همزمان با انتشار پژوهشی جداگانه از سوی کوپرنیک منتشر شده است که نشان می‌دهد امسال ترکیب مرگبار گرمای شدید و آلودگی هوا، بیش از یک‌سوم جمعیت جهان را در معرض سطوح خطرناک آلودگی ازن سطح زمین قرار داده است.
این پدیده که به «هزینه اقلیمی ازون» یا ozone-climate penalty معروف است، حاصل تغییرات شیمیایی‌ای است که زمانی رخ می‌دهد که برخی آلاینده‌ها در معرض گرما و نور خورشید قرار می‌گیرند.
بر اساس این گزارش، در هشت ماه نخست سال ۲۰۲۶، تنها ۵ درصد جمعیت جهان در معرض سطوح «مطلوب» ازون قرار داشته‌اند؛ یعنی سطوحی که در محدوده توصیه‌های سازمان جهانی بهداشت قرار می‌گیرد.
«فلوریان پاپنبرگر»، مدیرکل «مرکز اروپایی پیش‌بینی‌های میان‌مدت وضع هوا»، که این تحلیل را انجام داده است، در این رابطه گفت که یافته‌ها نشان می‌دهد «آلودگی هوا مرز نمی‌شناسد.»
او افزود: «دود ناشی از آتش‌سوزی‌های طبیعی، ازون و گردوغبار می‌توانند هزاران کیلومتر جابه‌جا شوند و جوامعی را که کیلومترها با منبع آلودگی فاصله دارند تحت تاثیر قرار دهند.»
به گفته او، در آستانه برگزاری اجلاس اقلیمی COP31، این یافته‌ها یادآوری به‌موقعی هستند که تغییر اقلیم، کیفیت هوا و سلامت عمومی، چالش‌هایی عمیقا به‌هم‌پیوسته‌اند و برای مقابله با آنها به همکاری هماهنگ در سطح جهانی نیاز است.
منبع: گاردین