قیمت بنزین و مواد غذایی پس از جنگ ایران کاهش مییابد، اما نه به این زودی
کارشناسان میگویند توافق ایران و آمریکا پایان فوری گرانی نیست. کاهش قیمت بنزین، مواد غذایی و بلیط هواپیما هفتهها یا ماهها طول میکشد و برخی هزینهها تا سالهای آینده بالا باقی میمانند.
توافق مقدماتی برای پایان دادن به جنگ ایران، این پرسش را مطرح میکند که قیمت بنزین، مواد غذایی، بلیط هواپیما و سایر کالاهایی که در طول درگیری گران شدند، چه زمانی کاهش خواهند یافت. پاسخ کارشناسان چنین است: نه به این زودی.
به گفته اقتصاددانان و تحلیلگران صنعتی، حتی پس از ازسرگیری جریان نفت خاورمیانه، ممکن است مدتی طول بکشد تا مصرفکنندگان تفاوت را در جایگاههای سوخت، سوپرمارکتها و سایر مکانهای خرید احساس کنند.
جنگ بر سر تنگه هرمز نه تنها عرضه نفت خام و سوخت تصفیهشده، بلکه زنجیره تامین کود، مواد غذایی و حتی کفش را هم مختل کرد. کسبوکارها انتظار دارند هزینههای بالاتر داوم داشته باشد، به این معنا که مشتریان هم باید خود را برای آن آماده کنند.
«برت هوس»، اقتصاددان و استاد دانشکده کسبوکار کلمبیا، معتقد است: «با وجود سه ماه جنگ، مشخص نیست دستاوردی حاصل شده باشد که وضعیت مصرفکننده آمریکایی را بهبود بخشد. در واقع، تقریبا با هر معیاری، نه تنها مصرفکننده آمریکایی، بلکه کل جهان در نتیجه این حمله وضعیت بدتری پیدا کرده است.»
کارشناسان میگویند اگر توافق ایران و آمریکا پایدار بماند، اثرات جنگ در هفتههای آینده میتواند کاهش یابد یا نه. در ادامه، پیشبینی آنها را در بخشهای مختلف میخوانید.
رانندگان آمریکایی میتوانند انتظار کاهش قیمت بنزین را داشته باشند؟
پس از خبر توافق مقدماتی، قیمت نفت روز دوشنبه به حدود ۸۰ دلار در هر بشکه کاهش یافت. این قیمت باید در مقایسه با ۶۷ دلار در هر بشکه قبل از جنگ و قیمت بیش از ۱۲۰ دلار در هر بشکه در اوایل درگیری درنظر گرفته میشود.
پالایشگاهها معمولا نفت خام را یک ماه یا بیش از یک ماه قبل خریداری میکنند، بنابراین حتی پس از کاهش قیمت نفت، بلافاصله محصولات ارزانتری را تولید نمیکنند. «مایکل لینچ»، عضو برجسته بنیاد غیرحزبی تحقیقات سیاست انرژی، میگوید: «گرایش قیمت بنزین به کاهش آهسته، تا حدی به این دلیل است که هفتهها طول میکشد تا مواد اولیه در سیستم انتقال به مصرفکننده برسد.»
«مارک بارتو»، استاد مهندسی شیمی در دانشگاه تگزاس ایاندام، معتقد است در مکانهایی که ظرفیت پالایش کافی برای تامین نیازهای خود ندارند، مانند سواحل غربی آمریکا، کاهش قیمت بنزین بیشتر طول میکشد.
به گفته آژانس بینالمللی انرژی، در برخی از کشورهای آسیایی و آفریقایی که بیشتر به نفت خاورمیانه وابسته هستند، شوک عرضه منجر به تعطیلی مدارس و ادارات دولتی و دستورالعملهای دورکاری شد. بارتو میگوید: «نتیجه نهایی این است که بازگشت به حالت عادی فرآیندی طولانی خواهد بود که شامل بسیاری از طرفها و کشورها میشود. توافق بین آمریکا و ایران برای بازگشایی تنگه فقط آغاز راه است.»
قیمت پروازها فورا ارزان نمیشود
کارشناسان صنعت ماههاست هشدار میدهند که حتی اگر جنگ پایان یابد، مسافران نباید انتظار کاهش فوری قیمت بلیط هواپیما را داشته باشند.
خطوط هوایی معمولا سوخت را پیشخرید میکنند، برنامههای خود را به تدریج تنظیم میکنند و قیمت بلیط را عمدتا بر اساس تقاضا تعیین میکنند. به این ترتیب لحاظ شدن کاهش قیمت سوخت جت در هزینه پروازهای تجاری، احتمالا هفتهها یا ماهها طول میکشد.
هاوس میگوید: «فکر نمیکنم در تابستان امسال شاهد عقبنشینی یا کاهش هزینه پرواز باشیم.»
«گوردون هو»، استاد دانشکده کسبوکار دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، معتقد است هزینههای اضافی سوخت که برخی از خطوط هوایی خارج از آمریکا اعمال کردهاند، یکی از اولین حوزههایی است که احتمالا مسافران در آن تخفیف دریافت خواهند کرد. هو گفت: «مصرفکنندگان خواهند گفت: صبر کنید، چرا هنوز از من هزینه اضافی سوخت میگیرید؟»
فشار بر قیمت مواد غذایی احتمالا ادامه خواهد یافت
به گفته «دیوید اورتگا»، استاد اقتصاد و سیاست مواد غذایی در دانشگاه ایالتی میشیگان، بعید است بازگشایی تنگه، تسکین فوری در فروشگاههای مواد غذایی ایجاد کند.
به گفته اتحادیه خردهفروشان مستقل مواد غذایی (گروهی متشکل از ۷ هزار و 500 سوپرمارکت جهانی)، سوخت حدود ۱۵ تا ۳۰ درصد از کل هزینه مواد غذایی را تشکیل میدهد. البته احتمالا ماهها طول میکشد تا یک شوک انرژی مانند آنچه جنگ ایران ایجاد کرد، در زنجیره تامین مواد غذایی حرکت کرده و قیمت مواد غذایی را افزایش دهد. اورتگا میگوید، زمانی که قیمتها بالا میرود، بازگشت آنها به پایین زمان زیادی میبرد، به ویژه هنگامی که آینده قابل پیشبینی نیست.
اورتگا ادامه میدهد: «به نظر میرسد در ماههای آینده همچنان با فشار تورمی بر مواد غذایی روبرو خواهیم بود. هنوز عدم اطمینان زیادی در مورد نحوه بازگشایی وجود دارد و زمان میبرد تا قیمت سوخت، گازوئیل و کود خردهفروشی کاهش یابد.»
بانک «رابوبانک» مستقر در هلند اعلام کرد انتظار دارد تورم قیمت مواد غذایی مرتبط با جنگ در اروپا در سال آینده به اوج خود برسد. در آمریکا، وزارت کشاورزی پیشبینی میکند قیمت مواد غذایی امسال ۳.۲ درصد افزایش یابد که نسبت به میانگین تاریخی ۲.۶ درصد بالاتر است.
کشاورزان همچنان با کمبود کود دست و پنجه نرم میکنند
بازگشایی تنگه هرمز همچنین برای کشاورزان و تولید جهانی غذا تغییری خوشایند خواهد بود. حدود ۳۰ درصد از کود جهان قبل از جنگ از این آبراه عبور میکرد. با قطع عملی عرضه، قیمتها سر به فلک کشید و احتمالا بازگشت محمولهها به سطح قبل از جنگ زمان زیادی خواهد برد.
ممکن است عواقب کمبودی که کشاورزان با آن روبرو هستند در آینده تشدید شود. بسیاری از کشاورزان در سراسر جهان در حال گذراندن فصل کاشت بدون کود مورد نیاز خود هستند یا برای کود و سوخت مورد نیاز جهت تولید و حمل محصولات خود هزینههای گزافی پرداخت میکنند. برنامه جهانی غذای سازمان ملل انتظار دارد این موضوع «تاثیر ویرانگری» بر عملکرد محصولات و در نتیجه بر قیمت مواد غذایی و در دسترس بودن آن برای ماههای آینده داشته باشد.
خردهفروشان انتظار کاهش هزینه ندارند
«اندی پولک»، معاون ارشد انجمن توزیعکنندگان و خردهفروشان کفش آمریکا، میگوید خردهفروشان کفش آمریکایی با کاهش قیمت بنزین دلگرم شدهاند، به این امید که آمریکاییها پول بیشتری برای خرید لوازم مدرسه داشته باشند.
با این حال، پولک گفت شرکتهای کفش انتظار دارند هزینههای خودشان برای آینده قابلپیشبینی بالاتر بماند. به گفته او، اعضای این انجمن معمولا دو تا سه ماه موجودی کفش دارند، اما سفارشهای بعدی آنها ممکن است گرانتر تمام شود، زیرا تامینکنندگان هزینه مواد اولیه را افزایش دادهاند.
بیشتر کفشهای فروختهشده در آمریکا وارداتی است و پولک انتظار دارد هزینه حملونقل برای باقیمانده سال ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ بالا باقی بماند. به گفته او، تعرفههای آمریکا که سال گذشته اعمال شد، فروشندگان کفش را در جذب هزینههای بالاتر یا انتقال آنها به مشتریان با مشکل مواجه کرده است. در ماه می، قیمت کفش ۵.۲ درصد بیشتر از مدت مشابه سال قبل بود.
صنعت حملونقل انتظار بهبودی کند دارد
«جودا لوین»، رئیس تحقیقات پلتفرم رزروِ بار دریایی «فریتوس» (Freightos)، گفت بسته شدن تنگه هرمز حدود ۲ تا ۳ درصد از حجم کل کشتیهای کانتینری مورد استفاده برای حملونقل جهانی را تحت تاثیر قرار داده است. البته افزایش قیمت نفت و اختلالات به طور گستردهتری بر صنعت حملونقل تاثیر گذاشته است.
به نظر «جاش استاینیتس»، مدیر ارشد پلتفرم لجستیک تجاری «شیپاستیشن گلوبال» (ShipStation Global)، ممکن است مصرفکنندگان تا پایان سال شاهد هزینههای حملونقل بالاتر و موجودی کمتر کالاها در فروشگاههای آنلاین باشند.
استاینیتس میگوید: «فکر میکنم هزینههای اضافی سوخت که به هزینههای حملونقل سرایت میکند و سپس به مصرفکنندگان منتقل میشود، هنوز برای مدتی طولانی همراه ما خواهد بود.»
منبع: PBS