خط ویژه موتور؛ مسیر نظم یا دعوت به موتورسواری بیشتر؟
شهرداری تهران ساخت ۱۴ کیلومتر مسیر ویژه موتورسیکلت را آغاز کرده اما مهرداد تقی‌زاده هشدار می‌دهد این طرح به جای مهار بی‌نظمی موتورها می‌تواند برای موتورسیکلت مزیت تازه بسازد و تعداد آنها را در خیابان‌های تهران بیشتر کند.
تهران می‌خواهد موتورسیکلت‌ها را از میان خودروها بیرون بکشد و به مسیر خودشان ببرد. طرح از بزرگراه محلاتی شروع شده و قرار است در فاز نخست حدود ۱۴ کیلومتر از بزرگراه‌های منتهی به مرکز شهر به مسیر ویژه موتورسیکلت مجهز شوند. مدیران شهری این تصمیم را راهی برای ساماندهی تردد موتورها می‌دانند اما منتقدان یک پرسش ساده مطرح می‌کنند؛ وقتی موتورسیکلت امروز پیاده‌رو و مسیر ممنوع و خط خودرو را هم در اختیار دارد چه تضمینی وجود دارد که فردا فقط در همان خط ویژه حرکت کند؟
پوریا علیمردانی مدیرعامل سازمان حمل‌ونقل و ترافیک شهر تهران روز ۲۰ مهر اعلام کرد اجرای آزمایشی مسیر ویژه موتورسیکلت در بزرگراه محلاتی آغاز شده است. براساس برنامه شهرداری در مرحله نخست شبکه‌ای حدود ۱۴ کیلومتری در تعدادی از بزرگراه‌هایی که به مرکز تهران می‌رسند ایجاد می‌شود.
قرار است موتورسوارانی اجازه ورود به این مسیرها را داشته باشند که قوانین را رعایت کنند. کلاه ایمنی داشته باشند و پلاک موتورسیکلت آنها خوانا و بدون مخدوشی باشد. موتورسیکلت‌های برقی نیز در اولویت استفاده از این مسیر قرار گرفته‌اند.
شهرداری برای اجرای این طرح یک استدلال دیگر هم دارد. براساس آیین‌نامه طراحی راه‌های شهری ایران تردد موتورسیکلت در بزرگراه ممنوع است. مدیران شهری می‌گویند وقتی بخش بزرگی از موتورسیکلت‌ها عملا در بزرگراه‌های تهران حرکت می‌کنند باید مسیر آنها از خودروها جدا شود. بزرگراه محلاتی هم به دلیل ارتباط مستقیم با بازار و حجم بالای تردد موتورسیکلت به عنوان نخستین محل اجرای طرح انتخاب شده است.
خط ویژه یعنی اولویت
مهرداد تقی‌زاده کارشناس حوزه ترافیک که زمانی معاون حمل و نقل و ترافیک شهرداری تهران بوده از اساس با این نگاه مخالف است. او در کارگاه «مدیریت ایمنی حمل‌ونقل با نگرش جدید» گفت: «ایجاد خط ویژه موتورسیکلت یکی از اشتباهات فاحش و نابخشودنی است. خط ویژه زمانی ایجاد می‌شود که بخواهیم برای حرکت یک وسیله نقلیه اولویت قائل شویم. به همین دلیل در شهرهای دنیا خط ویژه برای اتوبوس و حمل‌ونقل عمومی ایجاد می‌شود تا مردم ببینند در شرایط ترافیک استفاده از حمل‌ونقل عمومی چه مزیتی دارد.»
از نگاه او جدا کردن مسیر موتورسیکلت تنها یک اقدام انتظامی نیست. خطی که به موتور اجازه می‌دهد سریع‌تر از جریان عمومی ترافیک حرکت کند عملا برای استفاده از این وسیله مزیت ایجاد می‌کند.
تقی‌زاده گفت: «وقتی برای موتورسیکلت خط ویژه ایجاد می‌کنیم در واقع برای حرکت موتورسیکلت اولویت قائل شده‌ایم.»
موتورسوار فقط در خط خودش می‌ماند؟
موافقان طرح می‌گویند مسیر ویژه می‌تواند حرکت موتورسیکلت‌ها را منظم کند و آنها را از میان خودروها بیرون بکشد. تقی‌زاده اما مسئله را جای دیگری می‌بیند؛ اجرای قانون.
او گفت: «برخی می‌گویند این کار به حرکت موتورسیکلت‌ها نظم می‌دهد و مانع تردد آنها در مسیرهای دیگر می‌شود اما سؤال این است که اگر موتورسواران علاوه بر خط ویژه وارد مسیر خودروها شوند یا به پیاده‌رو و مسیرهای ورود ممنوع بروند چه نهادی می‌تواند جلوی آنها را بگیرد؟»
این همان گره‌ای است که می‌تواند سرنوشت طرح را تعیین کند. در برنامه اعلام‌شده شهرداری استفاده از مسیر ویژه مشروط به رعایت مقررات است اما هنوز روشن نیست چگونه قرار است موتورسیکلت‌هایی که شرایط ورود ندارند از این مسیر کنار گذاشته شوند یا چگونه می‌توان مانع شد موتورسواران هم از خط ویژه استفاده کنند و هم هنگام شلوغی دوباره میان خودروها یا روی پیاده‌رو بروند.
تقی‌زاده به تجربه جلسات با پلیس اشاره کرد و گفت: «پلیس گفته نیروی کافی برای برخورد با همه این تخلفات ندارد و در برخی موارد نیز مأموران در زمان برخورد با موتورسواران با درگیری و تهدید روبه‌رو می‌شوند. وقتی امروز امکان جلوگیری از این تخلفات وجود ندارد چطور می‌توان انتظار داشت بعد از ایجاد خط ویژه این محدودیت‌ها رعایت شود؟»
وقتی موتور جذاب‌تر می‌شود
نگرانی دیگر منتقدان از جایی شروع می‌شود که خط ویژه واقعا موفق شود و حرکت موتور را سریع‌تر کند. در این صورت وسیله‌ای که همین حالا هم برای فرار از ترافیک تهران انتخاب می‌شود یک امتیاز تازه به دست می‌آورد؛ مسیری که خودروها اجازه ورود به آن را ندارند.
تقی‌زاده هشدار داد: «با ایجاد خط ویژه احتمال دارد تعداد موتورسیکلت‌ها به‌صورت جهشی بیشتر شود و خود خط ویژه نیز به‌سرعت اشباع شود. بعد یا باید مسیر را بزرگ‌تر کنند یا اجازه دهند موتورسیکلت‌ها دوباره در مسیرهای دیگر حرکت کنند.»
او در نهایت گفت: «به همین دلیل معتقدم ایجاد خط ویژه موتورسیکلت می‌تواند به یک فاجعه در مدیریت ترافیک شهر تبدیل شود.»
شهرداری امیدوار است موتورسیکلت‌هایی را که امروز میان خودروها حرکت می‌کنند به مسیر مشخصی ببرد. از طرف دیگر منتقدان می‌پرسند اگر نظارت کافی برای نگه داشتن موتورها در همان مسیر وجود نداشته باشد آیا تهران فقط یک خط تازه به موتورسیکلت‌ها داده است؟