خودسوزی راننده پلتفرمی؛ هشداری برای هزاران کارگر بیحمایت در نپال
خودسوزی و مرگ یک پیک موتوری اینترنتی در نپال، هشداری تلخ برای هزاران کارگر گیگ است که بدون حمایت قانونی و اجتماعی، زیر بار فشارهای اقتصادی دست و پنجه نرم میکنند.
حادثه خودسوزی و مرگ «گانش نپالی»، پیک موتوری اینترنتی در «کاتماندو» پایتخت نپال، بار دیگر زنگ خطری برای هزاران کارگر فعال در اقتصاد دیجیتال نپال به صدا درآورده است. این حادثه تلخ، تصویر واقعی از فشارهای روحی و مالی را نشان میدهد که هر روز بر دوش این کارگران سنگینی میکند.
«سوجان ماگار»، یکی از راکبان پلتفرم «پاتائو» که با سابقه فعالیت دو سال و نیم در این صنعت، میگوید این واقعه بسیاری از رانندگان را به لرزه درآورده است. او با نگرانی میپرسد: «چه کسی میتواند بگوید این اتفاق برای ما رخ نخواهد داد؟ این روزها از رفتن به خیابان میترسم. هر بار که به سمت جاهای شلوغ میروم و پلیس راهنمایی را میبینم، دلم میلرزد.»
رانندگان از افزایش جریمههای راهنمایی و برخوردهای شدیدتر پلیس به شدت ناراضی هستند. ماگار میگوید گزارشهایی که حاکی از جریمههای میلیونی روزانه پلیس است، آنها را به شدت وحشتزده کرده است. «هر روز مسیرهای مشابهی را طی میکنیم و هر سفری با ترس از جریمه همراه است.»
یک شغل پر از رنج
«رام تاپا»، یکی دیگر از راکبان اینترنتی، کار در خیابانهای کاتماندو را «نفرین» توصیف میکند و میگوید که درآمد روزانه رانندگان به شدت کاهش یافته و فشارها از هر طرف گریبانگیر آنهاست.
مهمترین عامل این فشارها، کاهش چشمگیر درآمد رانندگان است. شرکتهای پلتفرمی مانند «پاتائو»، «ایندرایو» و «یانگو» که رقابت شدیدی با یکدیگر دارند، نرخ کرایهها را تا ۶۰ درصد کاهش دادهاند. به گفته «مختینات فویال»، رئیس بنیاد رانندگان مستقل، این کاهش کرایه به نفع مسافران تمام شده، اما هزینه آن را رانندگان متحمل میشوند: «هزینه سوخت، تورم و هزینههای نگهداری مدام در حال افزایش است. از سوی دیگر شرکتها ۱۰ تا ۱۵ درصد کمیسیون دریافت میکنند و حالا دولت مالیاتهای جدیدی وضع کرده است. عملا چیزی که به جیب راننده میرسد، مدام کمتر و کمتر میشود.»
بار مالیات و فرار شرکتها از مسئولیت
دولت نپال در بودجه سال مالی ۲۰۲۶-۲۰۲۷، با اعمال مالیات بر ارزش افزوده و کسر یک درصدی از درآمد رانندگان، سعی دارد این صنعت را وارد سیستم مالیاتی کند. رانندگان میگویند این مالیاتها درآمد ناچیز آنها را باز هم کاهش خواهد داد. در مقابل، شرکتها هر گونه مسئولیت در قبال رانندگان را رد میکنند. مدیر عامل پلتفرم یانگو در نپال میگوید که گانش نپالی یک راننده غیرفعال در پلتفرم آنها بوده و نماینده شرکت ایندرایو هم او را راننده پارهوقت معرفی کرده است. این واکنش با انتقاد شدید رانندگان و اتحادیههای صنفی مواجه شد. یک راننده معترض میگوید: «هر وقت اتفاقی میافتد، شرکتها میگویند راننده در آن لحظه آنلاین نبوده است. در حالی که نام و شماره ما در سیستم آنها ثبت است، حداقل باید مسئولیت اخلاقی را بپذیرند.»
خلا بزرگ قانونی
کارشناسان معتقدند قوانین کار نپال با ماهیت اشتغال مبتنی بر پلتفرم همخوانی ندارد. «مانوهار آدیکاری»، کارشناس اقتصاد دیجیتال، در این باره میگوید اقتصاد پلتفرمی اگرچه انعطافپذیری و استقلال ایجاد میکند، اما فقدان درآمد تضمینی و امنیت شغلی، پیامدهای جدی به دنبال دارد. او همچنین به ناکارآمدی سیستم فعلی تامین اجتماعی برای کارگران موقت اشاره میکند: «یک کارگر ممکن است تنها چند ماه کار کند اما سهمش تا ۶۰ سالگی در صندوق بازنشستگی قفل میشود و هیچ منفعت فوریای از آن نمیبرد.»
مرگ گانش نپالی، یک تراژدی فردی نبود؛ این حادثه نشان داد که چگونه رقابت شدید شرکتهای پلتفرمی، بار تمام ریسکهای مالی و جانی را بر دوش کارگران میاندازد و چگونه فقدان یک چارچوب نظارتی شفاف، باعث شده است هزاران راننده در نپال در برزخی از فشار اقتصادی و ناامنی قانونی گرفتار شوند.