۷۱ هزار تماس در ۳۰ روز؛ جنگی که در تلفنها ادامه دارد
از ۹ اسفند تا ۸ فروردین، در پشت خطوط تلفن خط ۱۴۸۰ سازمان بهزیستی، هزاران روایت اضطراب، ترس و بیثباتی جریان داشته است؛ روایتهایی که اغلب در سکوت گفته شدهاند و فقط در آمارها دیده میشوند: ۷۱ هزار و ۶۹۶ تماس در کمتر از یک ماه.
در روزهایی که سایه جنگ بر زندگی مردم سنگینی میکند، تماس با خط ۱۴۸۰ برای بسیاری از شهروندان تنها روزنه گفتوگوست؛ جایی برای گفتن اضطرابها، نگرانیهای خانوادگی و ترس از آینده.
طبق اعلام مسئولان، ۷۸ درصد تماسگیرندگان زنان بودهاند و ۲۲ درصد مردان. در میان این تماسها، بخش عمده گفتوگوها نه درباره جنگ مستقیم، بلکه درباره فشارهای روانی و اجتماعی بوده است: ۴۸ درصد مشکلات خانوادگی و زوجین، ۲۵ درصد اضطراب و اختلالات خلقی، و ۲۰ درصد مشکلات بینفردی، کودک و نوجوان و سایر مسائل اجتماعی. با این حال، ۷ درصد تماسها مستقیماً به جنگ مربوط بودهاند.
ابراهیم غفاری، مدیرکل دفتر خدمات مشاوره و امور روانشناختی سازمان بهزیستی، جنگ را «یکی از مخربترین تجربههای انسانی» توصیف میکند؛ تجربهای که به گفته او نه فقط بدن، بلکه ذهن و ساختارهای اجتماعی را هدف قرار میدهد.
او توضیح میدهد که پیامدهای روانی جنگ محدود به زمان درگیری نیست و میتواند سالها ادامه پیدا کند. در این میان، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، اضطراب، افسردگی، واکنشهای سوگ و حتی تضعیف روابط اجتماعی از پیامدهای رایج این شرایط است.
به گفته او، جنگ فقط اضطراب فردی ایجاد نمیکند؛ بلکه «بیاعتمادی اجتماعی» و «فروپاشی روابط» را نیز تشدید میکند و این موضوع مستقیماً تابآوری جامعه را کاهش میدهد.
گروههای آسیبپذیر؛ فشار نابرابر بحران
در میان تمام گروهها، برخی بیش از دیگران زیر فشار این وضعیت قرار دارند. غفاری تأکید میکند که کودکان، زنان، سالمندان، افراد دارای معلولیت و اقلیتهای قومی یا مذهبی، بیشترین آسیبپذیری را دارند.
او میگوید کودکان ممکن است دچار تأخیر رشد، مشکلات رفتاری و اختلالات یادگیری شوند. زنان نیز در چنین شرایطی بیش از پیش در معرض خشونتهای روانی و حتی جنسی قرار میگیرند. همزمان، احساس ناامنی دائمی و بیثباتی آینده، توان برنامهریزی و تمرکز بر زندگی عادی را از افراد میگیرد.
اما پیامدهای جنگ فقط روانی و اجتماعی نیست. به گفته غفاری، در شرایط بحران، «معنا» نیز آسیب میبیند. افراد ممکن است احساس کنند زندگی بیهدف یا بیثبات شده و همین احساس پوچی میتواند به تشدید مشکلات روانی منجر شود.
در واکنش به این شرایط، سازمان بهزیستی خدمات مشاوره تلفنی ۲۴ ساعته را از طریق خط ۱۴۸۰ فعال نگه داشته است. این خط نه فقط برای شنیدن، بلکه برای هدایت افراد به خدمات تخصصیتر نیز عمل میکند.
غفاری میگوید مشاوران با «گوش دادن فعال» و ارائه راهکارهای مقابلهای، تلاش میکنند از شدت اضطراب و ترس بکاهند و در برابر موج اطلاعات نادرست و شایعات، اطلاعات دقیق ارائه دهند.
در کنار این خدمات، تیمهای مداخله روانی-اجتماعی موسوم به «محب» نیز فعال هستند؛ تیمهایی که وظیفه ارزیابی وضعیت روانی افراد، شناسایی نیازهای فوری، برگزاری کارگاههای حمایتی و ارجاع افراد به خدمات تخصصی را بر عهده دارند.
در حال حاضر ۸۹۳ پایگاه محب در کشور فعال است و بیش از ۵۰۳۴ داوطلب در ۱۴۰۱ تیم فعالیت میکنند. از ابتدای این دوره بحرانی، ۹۵۴ داوطلب جدید نیز به این شبکه اضافه شدهاند.
در کنار مداخلات میدانی، حجم تولید محتوا و خدمات آموزشی نیز افزایش یافته است. به گفته غفاری، تاکنون ۱۷ هزار و ۷۶۲ محتوای آموزشی تولید شده و بیش از ۲۳۰ هزار نفر از خدمات عمومی و آموزشی بهرهمند شدهاند. همچنین حدود ۱۰ هزار نفر خدمات تخصصیتر دریافت کردهاند.
آمار ۷۱ هزار تماس، تنها یک عدد نیست؛ تصویری است از جامعهای که بخشی از فشار جنگ را نه در میدان، بلکه در ذهن و روان خود تجربه میکند.
در پس هر تماس، یک اضطراب، یک خانواده، یا یک ترس پنهان شده است؛ ترسی که اگرچه در گزارشها به «۷ درصد مرتبط با جنگ» تقلیل پیدا میکند، اما در واقعیت، در لایههای دیگر همین آمارها پخش شده و ادامه دارد.