«احساس جادویی» و «امید تازه» با تراشه مغزی برای معلولان
شرکت «نورالینک» تراشهای مغزی را برای بیماران مبتلا به فلج آزمایش کرده است. نتایج این آزمایشی نشاندهنده سطح کنترلی «حیرتانگیز» است که این تراشه ارائه میدهد.
یکی از اولین افراد در بریتانیا که از تراشه مغزی ایلان ماسک استفاده میکند، میگوید این فناوری «احساسی جادویی دارد» و معتقد است میتواند زندگی افراد مبتلا به فلج شدید را متحول کند.
«سِباستیان گومز پِنیا»، داوطلب اولین آزمایش این دستگاه در بریتانیا که توسط شرکت «نورالینک» ایلان ماسک توسعه یافته، درباره تجربه خود از کاشت تراشه مغزی میگوید: «این یک تغییر عظیم در زندگی است، آن هم زمانی که یکدفعه نمیتوانید هیچ یک از اندامهای خود را تکان دهید. این فناوریها به شما تکهای امید تازه میبخشند.»
براساس گزارش اسکای نیوز، «سِباستیان» تازه ترم اول دانشکده پزشکی را به پایان رسانده بود که در یک حادثه از گردن به پایین فلج شد. او یکی از هفت نفری است که در آزمایش بالینی کاشت این تراشه مغزی در بریتانیا شرکت کرده است. این آزمایش برای ارزیابی ایمنی و قابلیت اطمینان دستگاه طراحی شده است.
تراشه نورالینک که به یکهزار و 24 الکترود کاشتهشده در مغز «سِباستیان» متصل است، در یک عمل پنج ساعته در بیمارستان دانشگاهی کالج لندن (یو سی ال اچ) کارگذاری شد. اگرچه جراحان بریتانیایی و مهندسان نورالینک درگیر بودند، اما خود دستگاه را ربات «آر۱» نورالینک در مغز بیمار کاشت، رباتی که برای قرار دادن الکترودهای میکروسکوپی در بافت ظریف مغز توسعه یافته است.
الکترودها حدود ۴ میلیمتر در سطح مغز «سِباستیان»، در ناحیهای که حرکات دست را کنترل میکند، قرار داده شدند. سیگنالهای عصبی از طریق رشتههایی حدودا ده برابر نازکتر از موی انسان به تراشه منتقل میشوند که در یک سوراخ دایرهای در جمجمه قرار گرفته است.
دادههای تراشه به صورت بیسیم به رایانهای ارسال میشود که در آن، یک نرمافزار هوش مصنوعی «یاد میگیرد» سیگنالهای الکتریکی مغز «سِباستیان» را تفسیر کند. بنابراین، هنگامی که او در مورد تکان دادن دست یا ضربه زدن با انگشتش «فکر میکند»، این فکر روی صفحه نمایش او به صورت حرکت مکاننما یا «کلیک» ماوس ظاهر میشود و به طور موثری کنترل دستی را بازیابی میکند که در حادثه از بین رفته بود.
«سِباستیان» میگوید: «هر کس در موقعیت من سعی میکند حرکت بخشی از بدن خود را امتحان کند تا ببینند آیا هیچ بهبودی بوجود آمده یا نه، اما حالا وقتی به حرکت دادن دستم فکر میکنم، جالب است که این فکر را ببینم... واقعا چیزی اتفاق میافتد. فقط به آن فکر میکنی و انجامش میدهد.»
زمانی که «سِباستیان» صفحات یک مقاله تحقیقی را برای امتحانات دانشکده پزشکی مطالعه میکند، مکاننمای مغز او روی صفحه نمایش لپتاپ میچرخد مقاله را ورق میزند. او متنها را هایلایت میکند، پنجرههای ویندوز را با سرعتی برابر یا بیشتر که از ماوس باز و بسته میکند.
کنترل «حیرتانگیز»
برای اولین بار از زمانی که «سِباستیان» استفاده از دستگاه را آموخته پزشکان او را ویزیت میکنند. آنها جراح مغز و اعصاب هستند، اما به نظر میرسد وضعیت حتی آنها را هم تحت تاثیر قرار داده است.
«حریث اکرم»، جراح مغز و اعصاب در بیمارستان یو سی ال اچ و محقق اصلی این آزمایش در بریتانیا، میگوید: «حیرتانگیز است، سطح کنترلی که او دارد فوقالعاده است.»
برای نورالینک نزدیک به یک دهه طول کشیده تا فناوری تراشه و الکترود، ربات جراحی و ابزارهای هوش مصنوعی لازم را توسعه دهد تا مراجع قانونی را متقاعد کند که در موقعیت آزمایش دستگاه روی انسانها قرار دارد. با این حال این تکنولوژی هنوز روزهای اولیه را سپری میکند.
اولین دستگاه دو سال پیش در یک داوطلب آمریکایی کاشته شد؛ اکنون ۲۱ نفر در ایالات متحده، کانادا، بریتانیا و امارات متحده عربی این تراشه را در مغز خود دارند. همه آنها به دلیل آسیب نخاعی، سکته مغزی یا بیماریهای تخریبکننده عصبی، فلج شدید هستند.
نتایج این آزمایشها هنوز در نشریات علمی معتبر منتشر یا به مراجع نظارتی ارائه نشده است. نورالینک موافقت کرد تا اسکای نیوز امکان دسترسی به آزمایش را بدهد، اما از مصاحبه خودداری کرد. با این حال، به نظر آقای «اکرم»، نتایج اولیه امیدوارکننده است.
او میگوید: «این فناوری برای بیماران دارای ناتوانی شدید عصبی برگ برنده خواهد بود. این بیماران واقعا گزینه چندانی برای بهبود استقلال خود ندارند. به خصوص حالا که در دنیایی زندگی میکنیم که بسیار وابسته به فناوری هستیم.»
نورالینک ماموریت خود را «بازگرداندن خودمختاری به کسانی که نیازهای پزشکی برآوردهنشده دارند و گشودن ابعاد جدیدی از پتانسیل انسانی» اعلام کرده است.
در حال حاضر، برخی کاربران به اندازه کافی بر این فناوری مسلط شدهاند که با «فکر کردن» به فشار دادن کلیدها با انگشتانشان، روی یک صفحه کلید مجازی تایپ کنند. برخی دیگر از این دستگاه برای غذا خوردن با یک بازوی رباتیک استفاده کردهاند.
در کنار این آزمایش که مناطق کنترل حرکت مغز را هدف قرار میدهد، آزمایش دیگری نیز مناطق درگیر در گفتار را هدف قرار داده است. امید این است که گفتار در افرادی که پس از سکته مغزی یا سایر آسیبهای مغزی توانایی صحبت کردن را از دست دادهاند، بازیابی شود.
کاربران میتوانند یک ربات را بپوشند
این شرکت همچنین برنامههایی برای بهبود نابینایی دارد. طرح بر اساس ارسال داده از دوربینها و از طریق تراشه به مراکز پردازش بینایی مغز است.
دسترسی به سایر مناطق مغز مستلزم کاشت الکترودها به صورت ایمن و قابل اعتماد در عمق بیشتری از مغز است، چالشی که شرکت اعتراف کرده هنوز بر آن غلبه نکرده است.
با این حال، ایلان ماسک، بنیانگذار جنجالی نورالینک، امیدهای بزرگتری برای این فناوری دارد. سال گذشته در یک رویداد، او ایده اتصال دستگاه کاربران به یک ربات «آپتیموس» ساخته شده توسط شرکت دیگرش «تسلا» را مطرح کرد.
ماسک گفت: «در واقع میتوان کنترل کامل بدن و حسگرها را در یک ربات آپتیموس داشت. بنابراین اساسا میتوان در یک ربات آپتیموس نشست. این فقط کنترل دست نیست، کنترل همهچیز است. آینده عجیب خواهد بود. اما از نوع جذابش.»
هیچ شکی در پتانسیل این نوع فناوری برای افراد مبتلا به فلج شدید یا سندرم «قفلشدگی» یا حتی نابینایی وجود ندارد.