هشدار نظام سلامت نسبت به پیامدهای میانمدت بحران؛ از خطر مرگ در منزل تا تروماهای ناشی از تصاویر دلخراش
سلامت شهروندان اکنون میان دو جبهه جراحات جسمی و تروماهای روانی قرار دارد. پیام وزارت بهداشت روشن است: برای حفظ جان، درمانهای خانگی را متوقف و برای حفظ روان، از تماشای تصاویر دلخراش پرهیز کنید.
وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در دو موضعگیری جدی و همزمان، نسبت به ابعاد جسمی و روانی وقایع اخیر هشدار داد. گزارشهای رسمی حاکی از آن است که در کنار مراجعات دیرهنگام هزاران مجروح به مراکز درمانی که جان آنها را به خطر انداخته، موجی از آسیبهای روانی ناشی از تماشای تصاویر خشونتآمیز نیز جامعه، بهویژه نسل جوان را تهدید میکند؛ وضعیتی که به گفته مقامات این وزارتخانه، نیازمند مداخله فوری تخصصی و هوشیاری خانوادههاست.
خطر جانی برای مجروحان؛ مراجعه ۳ هزار نفر با تأخیر به مراکز درمانی
بخش نخست این بحران به حوزه فوریتهای پزشکی بازمیگردد. حسین کرمانپور، سخنگوی وزارت بهداشت، در گفتوگویی با ایلنا از یک آمار نگرانکننده پرده برداشت و اعلام کرد که در چهار تا پنج روز گذشته، حدود سه هزار نفر از مجروحان با علائم و آسیبهای مختلف به اورژانسها و مراکز درمانی سراسر کشور مراجعه کردهاند. نکته مهم در اظهارات او، تأخیر این افراد در مراجعه به مراکز رسمی است که میتواند پیامدهای جبرانناپذیری به همراه داشته باشد.
سخنگوی وزارت بهداشت با تأکید بر اینکه ادامه درمان در منزل میتواند خطرات جدی و حتی جانی برای افراد به همراه داشته باشد، از مردم خواست به نظام سلامت اعتماد کرده و روند درمان خود را در مراکز تخصصی پیگیری کنند. بر اساس آمارهای تجمیعی، بیشترین مراجعات مربوط به تهران و مراکز استانهای خراسان رضوی و اصفهان بوده است، هرچند به دلیل حجم بالای مراجعات، آمار تفکیکی سایر استانها همچنان در حال جمعبندی نهایی است.
زخمهای نامرئی؛ تماشای تصاویر دلخراش و اختلال استرس پس از سانحه
در سوی دیگر، ابعاد روانی این حوادث مورد توجه دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت قرار گرفته است. محمدرضا شالبافان، مدیرکل این دفتر، با اشاره به تأثیرات روانی وقایع بحرانی گفت که قرارگیری در معرض تصاویر و صحنههای دلخراش میتواند منجر به بروز «اختلال استرس پس از سانحه» یا همان تروما شود. به گفته او کودکان، نوجوانان و جوانان که در برابر این آسیبها حساستر هستند، بیشتر تحت تاثیر قرار میگیرند.
این مقام مسئول علائم این آسیبها را شامل احساس گوشبهزنگی مداوم، اختلال در خواب، کابوسهای مرتبط با حادثه و اجتناب از نشانههای یادآور واقعه دانست. شالبافان هشدار داد که اگر این علائم بیش از یک ماه ادامه یابد، فرد دچار کرختی هیجانی و افت عملکرد شده و نیازمند مداخلات روانپزشکی و روانشناختی است. او همچنین گفت که گاهی فرد آسیبدیده انگیزه کافی برای درمان ندارد و در این شرایط، حمایت اطرافیان و خانواده برای هدایت او به سمت درمان تخصصی تعیینکننده خواهد بود.
ضرورت هوشیاری خانوادهها در مواجهه با اخبار ناخوشایند
وزارت بهداشت در پایان هشدارهای خود، بر نقش کلیدی خانوادهها در مدیریت این وضعیت تأکید کرده است. از یک سو، سخنگوی وزارتخانه بر پرهیز از خوددرمانی در منزل برای حفظ جان مجروحان اصرار دارد و از سوی دیگر، متولیان سلامت روان بر این نکته پافشاری میکنند که حتی مشاهده فیلمها و تصاویر صحنههای دلخراش در فضای مجازی میتواند باعث ایجاد یا تشدید اختلالات روانی شود.
برآیند هشدارهای اخیر نشان میدهد که جامعه در مواجهه با اخبار ناخوشایند و وقایع بحرانی، با یک تهدید دوجانبه روبروست؛ تهدیدی که در آن جراحات جسمی درماننشده و آسیبهای روانی ناشی از تماشای خشونت، هر دو به یک اندازه میتوانند سلامت عمومی را با مخاطره جدی مواجه کنند. طبق تأکید وزارت بهداشت، مراجعه به موقع به مراکز درمانی و آگاهی از آسیبزا بودن تصاویر خشونتآمیز، تنها راه عبور از این بحران سلامت است.