هشدار دبیرکل سازمان ملل: گذر از اقتصاد تولید ناخالص داخلی برای جلوگیری از فاجعه جهانی
گوترش، با هشدار درباره نقش مخرب شاخصهای کنونی، تحول اقتصاد جهانی و تعریف معیارهای تازهای برای پیشرفت را ضروری خواند.
در اظهاراتی صریح و هشدارآمیز، «آنتونیو گوترش»، دبیرکل سازمان ملل متحد، نظام اقتصادی جهانی را به دلیل پاداش دادن به آلودگی و تخریب محیطزیست مورد انتقاد شدید قرار داد و خواستار تحولی اساسی برای نجات بشریت شد.
گوترش در گفتوگویی اختصاصی با روزنامه گاردین، تاکید کرد: «آینده بشریت مستلزم بازنگری فوری در نظامهای حسابداری موجود جهانی است که سیاره زمین را به لبه فاجعه سوق دادهاند.»
دبیرکل سازمان ملل میگوید که دهههاست رشد اقتصادی مبتنی بر شاخص «تولید ناخالص داخلی» (GDP) به عنوان هدف نهایی سیاستگذاران اولویت داشته است. او معتقد است: «باید ارزش واقعی محیط زیست را در نظر بگیریم و از تولید ناخالص داخلی به عنوان معیار پیشرفت و رفاه انسان فراتر برویم. فراموش نکنیم که وقتی جنگلی را نابود میکنیم، در حال ایجاد تولید ناخالص داخلی هستیم، وقتی بیش از حد ماهیگیری میکنیم، در حال ایجاد تولید ناخالص داخلی هستیم.»
دبیرکل سازمان ملل تاکید کرد: «فراتر رفتن از تولید ناخالص داخلی، به معنای اندازهگیری چیزهایی است که واقعا برای مردم و جوامع آنها اهمیت دارد. تولید ناخالص داخلی هزینه هر چیزی را به ما میگوید، اما ارزش هیچ چیز نمیگوید. دنیای ما یک شرکت غولآسا نیست. تصمیمات مالی باید بر اساس چیزی بیش از یک تصویر لحظهای از سود و زیان اتخاذ شوند.»
یک ابتکار جهانی برای تعریف جدیدی از «موفقیت اقتصادی»
این اظهارات پس از برگزاری کنفرانسی با عنوان «فراتر از تولید ناخالص داخلی» توسط سازمان ملل در ژنو و با حضور اقتصاددانان ارشد جهانی از جمله جوزف استیگلیتز، برنده جایزه نوبل، کائوشیک باسو، اقتصاددان هندی و نورا لوستیگ متخصص برابری، مطرح شده است.
این سه نفر بخشی از گروهی هستند که توسط گوترش مامور شدهاند تا «داشبوردی جدیدی» از معیارهای موفقیت اقتصادی طراحی کنند که «رفاه انسانی، پایداری و برابری» را در نظر گیرد.
پروفسور کائوشیک باسو در این رابطه هشدار داد: «ملتها آنقدر در بازی شکست دادن سایر ملتها از نظر شاخص تولید ناخالص داخلی قفل شدهاند که رفاه شهروندان عادی و پایداری نادیده گرفته میشود. قرار است تمام درآمد به چند فرد محدود تعلق گیرد و تولید ناخالص داخلی هم رشد کند، بعد انتظار تشویق و هورا از طرف شهروندان دارند. این وضعیت به ابرملیگرایی، نابرابری و قطبیشدن دامن میزند.»
پروفسور نورا لوستیگ هم معتقد است: «تولید ناخالص داخلی هرگز برای اندازهگیری پیشرفت بشری طراحی نشده بود، اما همچنان معیار غالب موفقیت باقی مانده است... هدف گروه ما جایگزینی تولید ناخالص داخلی نیست، بلکه تکمیل آن است تا به دولتها و عموم مردم در ارزیابی این مسئله کمک کند که آیا توسعه واقعا رفاه انسانی را بهبود میبخشد، برابری را پیش میبرد و پایداری را برای نسلهای حال و آینده تضمین میکند یا خیر.
زمینه و واکنشهای گستردهتر
این ابتکار سازمان ملل در پی گزارش منتشرشده در هفته گذشته ایجاد شده است؛ گزارشی که تاکید کرد مدلهای اقتصادی کنونی به دلیل نادیده گرفتن تاثیر شوکهای آبوهوایی، اساسا ناقص هستند و میتوانند اقتصاد جهانی را به سقوط بکشانند.
این نگرانیها در حالی مطرح میشود که بحثهای گستردهای در محافل آکادمیک، جامعه مدنی و سیاستگذاری درباره چگونگی ایجاد ساختارهای اقتصادی سازگار با برابری و پایداری بیشتر در جریان است. برخی نیز از «رشدزدایی» دفاع میکنند که بر کاهش برنامهریزیشده اشکال مخرب و غیرضروری تولید، بهویژه در کشورهای ثروتمندتر، به نفع تمرکز بر بخشهای اجتماعی سودمند اقتصاد مانند مراقبت، انرژی تجدیدپذیر و حملونقل عمومی تاکید دارد.
«جیسون هیکل»، اقتصاددان سیاسی و از مدافعان کلیدی تفکر رشدزدایی، با استقبال از دعوت گوترش برای فراتر رفتن از تولید ناخالص داخلی، آن را کافی ندانست و گفت: «یک تغییر سیستم عمیقتر مورد نیاز است. به طور خاص، ما باید کنترل بر تولید را دموکراتیک کنیم... سلطه تولید ناخالص داخلی تصادفی نیست، زیرا تولید ناخالص داخلی چیزی را اندازه میگیرد که برای سرمایه ارزشمند است. این ساختار سرمایهداری است که در نهایت باید بر آن غلبه کرد.»
هیکل به یک نظرسنجی اخیر اشاره کرد که نشان میداد ۷۳ درصد از نزدیک به ۸۰۰ محقق سیاست آبوهوایی در سراسر جهان از مواضع پسارشدی حمایت میکنند.