کاهش نسبت بیمه‌پردازان به مستمری‌بگیران؛ زنگ خطر برای منابع تأمین اجتماعی
تأمین اجتماعی با پوشش بیش از ۴۶ میلیون نفر و وجود ۶ تا ۸ میلیون فرد فاقد بیمه، برای گسترش چتر بیمه‌ای و تأمین منابع پایدار به رشد اشتغال رسمی، رونق تولید و افزایش شمار بیمه‌پردازان نیاز دارد.
به گزارش آتیه آنلاین، سازمان تأمین اجتماعی با پوشش بیش از ۴۶ میلیون و ۴۳۹ هزار نفر، به‌عنوان بزرگ‌ترین نهاد بیمه‌گر کشور، توسعه چتر بیمه‌ای و جذب گروه‌های فاقد بیمه را دنبال می‌کند؛ با این حال، ادامه این مسیر به عواملی مانند رونق اقتصادی، ایجاد اشتغال رسمی، افزایش تعداد بیمه‌پردازان و برقراری تعادل میان منابع و مصارف سازمان وابسته است. در شرایطی که حدود ۶ تا ۸ میلیون نفر از جمعیت کشور همچنان فاقد هرگونه پوشش بیمه‌ای هستند، روند سالمندی جمعیت و افزایش تعهدات سازمان، ضرورت گسترش پوشش بیمه‌ای را دوچندان کرده است.
به گزارش تامین 24، بر اساس آمارهای موجود، تا پایان اسفندماه ۱۴۰۴، جمعیت تحت پوشش سازمان تأمین اجتماعی به ۴۶ میلیون و ۴۳۹ هزار نفر رسیده است. از این تعداد، ۳۷ میلیون و ۱۰۳ هزار و ۸۵۸ نفر بیمه‌شده و ۹ میلیون و ۳۳۵ هزار و ۳۴۲ نفر مستمری‌بگیر هستند. همچنین ضریب نفوذ بیمه‌ای در کشور برای مجموع صندوق‌های بیمه‌گر حدود ۷۳ درصد برآورد می‌شود که بیش از ۵۶ درصد آن به سازمان تأمین اجتماعی اختصاص دارد.
ساختار جمعیتی و سالمندی؛ چالش توسعه بیمه‌ای
یکی از موانع توسعه پوشش بیمه‌ای، تغییر ساختار جمعیتی کشور است. جمعیت ایران در سال ۱۴۰۴ حدود ۸۶ میلیون و ۵۶۲ هزار نفر برآورد شده که ۶۰.۴ میلیون نفر از آنها در گروه سنی ۱۵ تا ۶۴ سال و در سن کار قرار دارند. با وجود این ظرفیت جمعیتی، سهم سالمندان ۶۰ سال و بیشتر از ۸.۲ درصد در سال ۱۳۹۰ به ۱۲.۶ درصد در سال ۱۴۰۴ افزایش یافته و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۱۴۳۰ به حدود ۳۰ درصد برسد.
این تغییر به معنای افزایش جمعیت وابسته و کاهش نسبت جمعیت فعال به مستمری‌بگیران در سال‌های آینده است؛ روندی که می‌تواند رشد تعداد بیمه‌پردازان را محدود کند و فشار بیشتری بر منابع صندوق‌های بازنشستگی وارد آورد.
حمیدرضا نائب خسروشاهی، کارشناس بیمه‌های اجتماعی، معتقد است افزایش شمار بیمه‌شدگان یکی از اولویت‌های توسعه بیمه‌ای است، اما این افزایش باید با لحاظ دستمزدهای واقعی و شفافیت بیشتر همراه باشد. به گفته او، اجرای سیاست‌های کلی تأمین اجتماعی و جذب بیمه‌شدگان جدید برای تقویت منابع و پرداخت به‌موقع تعهدات سازمان اهمیت دارد.
خسروشاهی با اشاره به رشد نامتناسب شمار بیمه‌شدگان در مقایسه با بازنشستگان و مستمری‌بگیران در دهه‌های اخیر، تأکید می‌کند که این روند به افزایش تعهدات سازمان منجر شده است. از این رو، توسعه انواع بیمه‌ها و استفاده از ظرفیت‌های موجود برای گسترش پوشش گروه‌های مختلف اجتماعی ضرورت دارد.
بازار کار و رونق تولید؛ شرط افزایش بیمه‌شدگان
رشد تعداد بیمه‌شدگان ارتباط مستقیمی با وضعیت بازار کار و رونق اقتصادی دارد. هرچند نرخ بیکاری در سال‌های اخیر کاهش یافته، این روند عمدتاً ناشی از افت نرخ مشارکت اقتصادی بوده است، نه افزایش اشتغال. کاهش نرخ مشارکت و نسبت اشتغال نشان می‌دهد بخشی از نیروی کار بالقوه از بازار کار رسمی فاصله گرفته و در نتیجه از پوشش بیمه‌ای نیز محروم مانده است.
در حال حاضر، تعداد بیمه‌شدگان اصلی سازمان تأمین اجتماعی حدود ۱۶ میلیون و ۳۷۴ هزار نفر است؛ در حالی که بیش از ۶۰ میلیون نفر از جمعیت کشور در سن کار قرار دارند. این فاصله نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از ظرفیت نیروی کار کشور در بازار رسمی اشتغال و پوشش بیمه‌ای حضور ندارد.
به اعتقاد خسروشاهی، رشد تولید به‌طور مستقیم با اشتغال‌زایی، پوشش بیمه‌ای شاغلان، افزایش بیمه‌پردازی و توسعه تأمین اجتماعی ارتباط دارد. تقویت ارتباط سازمان با شرکای اجتماعی، به‌ویژه فعالان حوزه کار و تولید، می‌تواند به توسعه اقتصادی، ایجاد فرصت‌های شغلی و افزایش تعداد بیمه‌شدگان کمک کند.
او همچنین بر ضرورت هماهنگی قوانین و مقررات حوزه کارگری و کارفرمایی با اهداف سازمان تأمین اجتماعی تأکید دارد و معتقد است ناهماهنگی در این زمینه می‌تواند در نسل‌های آینده چالش‌هایی ایجاد کند.
افزایش بیمه‌پردازان و تقویت منابع پایدار
توسعه بیمه‌ای و منابع مالی سازمان تأمین اجتماعی رابطه‌ای دوسویه دارند. افزایش تعداد بیمه‌شدگان به معنای افزایش درآمدهای حاصل از حق بیمه است و خروج افراد از پوشش بیمه‌ای، منابع سازمان را تضعیف می‌کند. در سال‌های اخیر، ضریب پشتیبانی سازمان نیز روندی نزولی داشته است؛ به این معنا که نسبت بیمه‌پردازان به مستمری‌بگیران کاهش یافته و فشار بر منابع افزایش پیدا کرده است.
افزودن بیمه‌شدگان جدید می‌تواند به بهبود این نسبت و تقویت منابع مالی کمک کند. به گفته خسروشاهی، افزایش شمار بیمه‌پردازان همچنین اجرای برنامه‌هایی مانند متناسب‌سازی حقوق بازنشستگان را تسهیل می‌کند و بر تعادل منابع و مصارف سازمان اثر می‌گذارد. در مقابل، بهبود وضعیت مالی و توانایی سازمان در اجرای تعهدات نیز می‌تواند بر جذب بیمه‌شدگان جدید تأثیرگذار باشد.
گسترش پوشش بیمه‌ای علاوه بر تقویت منابع سازمان، منافع کارگران، کارفرمایان، بازنشستگان، مستمری‌بگیران و سایر گروه‌های تحت پوشش را نیز تأمین می‌کند.
هزینه‌های سنگین سازمان و ضرورت تعادل منابع و مصارف
سازمان تأمین اجتماعی ماهانه هزاران میلیارد تومان مستمری به حدود ۵ میلیون و ۳۰۰ هزار بازنشسته، ازکارافتاده، بازمانده و مقرری‌بگیر بیمه بیکاری پرداخت می‌کند. مجموع هزینه‌های ماهانه این سازمان به ۲۱۰ هزار میلیارد تومان می‌رسد که بخش عمده آن مربوط به پرداخت مستمری‌هاست.
در چنین شرایطی، افزایش شمار بیمه‌شدگان و ایجاد منابع درآمدی پایدار برای حفظ توان سازمان در اجرای تعهدات اهمیت زیادی دارد. به گفته خسروشاهی، برنامه‌ریزی برای منابع و مصارف تأمین اجتماعی باید با توجه به تعداد بیمه‌شدگان و تناسب آن با جمعیت بازنشستگان و مستمری‌بگیران انجام شود.
او همچنین توجه به ساختار جمعیتی و اجرای سیاست‌های حمایت از خانواده و فرزندآوری را از موضوعات مؤثر بر پایداری بلندمدت سازمان می‌داند. به اعتقاد این کارشناس، تحقق این سیاست‌ها می‌تواند به افزایش منابع و استمرار تعهدات بین‌نسلی کمک کند.
در مجموع، توسعه پوشش بیمه‌ای تأمین اجتماعی علاوه بر فراهم کردن امنیت اقتصادی برای افراد فاقد بیمه در دوران اشتغال و بازنشستگی، به پایداری مالی بزرگ‌ترین سازمان بیمه‌گر کشور نیز کمک می‌کند. با این حال، تحقق این هدف تنها از طریق جذب بیمه‌شدگان جدید امکان‌پذیر نیست و به رشد پایدار اقتصادی، افزایش اشتغال رسمی، شفافیت دستمزدها و هماهنگی سیاست‌های اقتصادی، اشتغالی و بیمه‌ای نیاز دارد.