کاهش خلوص تریاک و تغییر الگوی قاچاق مواد مخدر

به گزارش آتیه آنلاین، حسین ذوالفقاری، دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر، در گفت‌وگویی درباره وضعیت کشت مواد مخدر، تغییر الگوی قاچاق، برنامه‌های درمان اعتیاد و سیاست‌های جدید کشور در این حوزه توضیحاتی ارائه کرد.

به گزارش خبرآنلاین، او در ابتدای سخنان خود به موضوع کشت خشخاش در برخی زمین‌های کشاورزی اشاره کرد و گفت طبق قانون، کشت خشخاش در ایران ممنوع است و برای متخلفان مجازات‌هایی در نظر گرفته شده است. به گفته او، سال گذشته دستورالعملی جامع با رویکرد پیشگیرانه برای جلوگیری از کشت این گیاه تدوین و به همه دستگاه‌های مسئول ابلاغ شد. در موارد معدودی که تخلف رخ داده، نیروی انتظامی و دستگاه قضایی با آن برخورد کرده‌اند. البته ذوالفقاری معتقد است مجازات‌های موجود بازدارندگی کافی ندارند و بیشتر جنبه مالی دارند، به همین دلیل در اصلاح قانون موضوع تشدید مجازات‌ها نیز مطرح شده است.

وی افزود در برخی استان‌ها که سال گذشته گزارش‌هایی از کشت غیرقانونی وجود داشت، امسال وضعیت تا حد زیادی کنترل شده و این مناطق تقریباً به استان‌های پاک تبدیل شده‌اند. استان‌هایی مانند سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی از جمله این مناطق بوده‌اند. با این حال در یکی دو استان دیگر همچنان نیاز به اقدامات جدی‌تر وجود دارد و اگر دستگاه‌های مسئول در انجام وظایف خود کوتاهی کنند، موضوع به عنوان «ترک فعل» به مراجع قضایی معرفی خواهد شد.

ذوالفقاری در ادامه به مسئله تأمین مواد مخدر مورد نیاز برای تولید دارو اشاره کرد و گفت بسیاری از داروهای مهم از مشتقات گیاهان مخدر تولید می‌شوند و در جهان نیز چند کشور مجاز به کشت این گیاهان برای مصارف دارویی هستند. ایران نیز پیش از انقلاب جزو این کشورها بوده اما پس از انقلاب به موجب قانون داخلی کشت خشخاش ممنوع شد، هرچند ایران از کنوانسیون‌های بین‌المللی مربوطه خارج نشده است.

او توضیح داد در گذشته بخش زیادی از نیاز دارویی کشور از طریق تریاک کشف‌شده در عملیات مقابله با قاچاق تأمین می‌شد، اما در سال‌های اخیر الگوی مواد مخدر تغییر کرده است. امروزه مواد مخدر صنعتی مانند شیشه سهم بیشتری در کشفیات دارند و میزان کشفیات تریاک کاهش یافته است. از سوی دیگر، خلوص تریاک نیز به شدت افت کرده است. به گفته او، این موضوع باعث شده مواد کشف‌شده کیفیت لازم برای استفاده در صنایع دارویی را نداشته باشند و همین مسئله مشکلاتی برای شرکت‌های داروسازی و مراکز درمان اعتیاد ایجاد کرده است.

بر همین اساس، از سال گذشته راهکارهای مختلفی برای تأمین نیاز دارویی کشور بررسی شد. یکی از این گزینه‌ها کشت گیاهان مخدر پایه بود، اما چون کشت خشخاش در قانون ممنوع است، گزینه دیگری انتخاب شد. در نهایت تصمیم گرفته شد از ظرفیت گیاهی به نام «شقایق اولیفرا» استفاده شود؛ گیاهی که امکان استخراج مورفین از آن وجود دارد اما محدودیت قانونی کشت خشخاش را ندارد.

ذوالفقاری توضیح داد بر اساس تبصره ماده ۴۱ قانون، وزارت بهداشت با پیشنهاد وزارت جهاد کشاورزی و نظارت ستاد مبارزه با مواد مخدر می‌تواند برای تأمین نیازهای دارویی کشور اقدام کند. این ظرفیت طی دو دهه گذشته کمتر مورد استفاده قرار گرفته بود، اما اکنون با هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف طرح کشت شقایق اولیفرا در دستور کار قرار گرفته است. بر اساس برآوردها حدود ۱.۵ درصد از این گیاه قابلیت استخراج مورفین دارد و علاوه بر آن می‌توان حدود ۲۸ تا ۳۰ محصول دارویی از آن تولید کرد.

به گفته او، یکی از مهم‌ترین بخش‌های این طرح تولید بذر این گیاه در داخل کشور است، زیرا بذر آن در جهان به‌صورت محدود و حتی قاچاق مبادله می‌شود. تحقیقات اولیه برای تولید بذر در استان‌هایی مانند البرز و خراسان رضوی آغاز شده و اکنون در مرحله برداشت قرار دارد. پس از تولید بذر داخلی، کشت صنعتی این گیاه تحت نظارت وزارت جهاد کشاورزی انجام خواهد شد و مراحل فرآوری آن در شرکت‌های داروسازی زیر نظر وزارت بهداشت صورت می‌گیرد. این طرح علاوه بر تأمین نیاز دارویی کشور می‌تواند در کاهش قاچاق و حتی ایجاد درآمد نیز مؤثر باشد.

دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر درباره علت کاهش خلوص تریاک نیز توضیح داد این مسئله به فرآیند قاچاق مربوط است. قاچاقچیان برای افزایش سود، مواد مختلفی به تریاک اضافه می‌کنند که باعث کاهش کیفیت و حتی افزایش خطرات برای مصرف‌کنندگان می‌شود. برخی پزشکان نیز گزارش داده‌اند که این ناخالصی‌ها آسیب‌های جدی برای سلامت افراد ایجاد می‌کند.

او همچنین به تغییر الگوی جهانی مواد مخدر اشاره کرد و گفت امروزه مواد مخدر صنعتی به سرعت در حال گسترش هستند و حتی سازمان‌های بین‌المللی نیز گاهی در شناسایی آن‌ها با تأخیر مواجه می‌شوند. در حال حاضر گفته می‌شود حدود ۱۴۰۰ نوع ماده مخدر صنعتی با ترکیبات مختلف در دنیا وجود دارد و سوداگران برای کسب سود بیشتر دائماً ترکیبات جدیدی تولید می‌کنند.

ذوالفقاری در بخش دیگری از سخنان خود به نقش ایران در مقابله با قاچاق مواد مخدر اشاره کرد و گفت ایران یکی از جدی‌ترین کشورها در مبارزه با این پدیده است. به گفته او، حدود ۴۰۰۰ نفر در مسیر مقابله با قاچاق مواد مخدر در ایران شهید شده‌اند و این نشان‌دهنده حجم سنگین مبارزه در این حوزه است. او تأکید کرد اگر ایران در مسیر ترانزیت مواد مخدر مقابله نمی‌کرد، کشورهای دیگر با محموله‌های چند تنی قاچاق مواجه می‌شدند.

وی همچنین به تغییر مسیر قاچاق در منطقه اشاره کرد و گفت کاهش کشت تریاک در افغانستان در سال‌های اخیر باعث شده قاچاقچیان بیشتر به سمت مواد صنعتی مانند شیشه و هروئین حرکت کنند؛ موادی که حجم کمتر اما خطر و پیچیدگی بیشتری دارند و کشف آن‌ها دشوارتر است.

در ادامه مصاحبه، ذوالفقاری به برنامه‌های درمان اعتیاد اشاره کرد و گفت «طرح تحول درمان» در کشور طراحی شده است. در این طرح، معتادان بر اساس شدت وابستگی در چهار سطح خفیف، متوسط، شدید و بسیار شدید دسته‌بندی می‌شوند. افراد دارای اعتیاد خفیف و متوسط در مسیر درمان کامل قرار می‌گیرند، اما برای افراد دارای اعتیاد شدید و بسیار شدید که امکان ترک کامل برایشان دشوار است، رویکرد «مدیریت مصرف» در نظر گرفته شده است. در این روش تلاش می‌شود مصرف مواد پرخطر کاهش یافته و به مواد کم‌خطرتر تبدیل شود تا آسیب‌های جسمی و اجتماعی کمتر شود.

او افزود در مراکز ماده ۱۶ نیز بازنگری‌های اساسی انجام شده و علاوه بر درمان، برنامه‌هایی مانند بازتوانی اجتماعی، آموزش مهارت‌های شغلی و ایجاد فرصت اشتغال برای افراد در نظر گرفته شده است تا پس از درمان بتوانند به زندگی عادی بازگردند.

ذوالفقاری تأکید کرد شیوه‌های غیرعلمی مانند تنبیه بدنی در مراکز ترک اعتیاد ممنوع است و در طرح جدید پروتکل‌های استاندارد درمانی تعریف شده است.

در پایان، دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر مهم‌ترین بخش مبارزه با اعتیاد را پیشگیری دانست و گفت برای موفقیت در این حوزه باید حساسیت اجتماعی افزایش یابد. به گفته او، برنامه‌هایی برای آموزش در مدارس و تربیت مشاوران در حال اجراست تا معلمان به «سفیران پیشگیری» تبدیل شوند. او تأکید کرد مبارزه با مواد مخدر باید به یک جریان اجتماعی فراگیر تبدیل شود، زیرا اعتیاد مسئله‌ای است که می‌تواند کل خانواده و جامعه را تحت تأثیر قرار دهد.