حساب‌های بلااستفاده زیر ذره‌بین بانک مرکزی؛ داشتن بیش از 10 حساب دلیل وجه می‌خواهد/ سامانه حسام چیست؟
بانک مرکزی با راه‌اندازی سامانه حسام امکان مشاهده و تعیین تکلیف حساب‌های بانکی را فراهم کرده و هدف کاهش ۶۵۰ میلیون حساب به حدود ۳۰۰ میلیون حساب طی دو سال را دنبال می‌کند.
به گزارش آتیه آنلاین، راه‌اندازی سامانه «حسام» از سوی بانک مرکزی با هدف ساماندهی حساب‌های بانکی، کاهش حساب‌های مازاد، افزایش شفافیت مالی و مقابله با پولشویی و حساب‌های اجاره‌ای انجام شده است؛ سامانه‌ای که به مردم امکان می‌دهد بدون مراجعه حضوری به بانک‌ها، حساب‌های ثبت‌شده به نام خود را مشاهده و حساب‌های بلااستفاده یا مازاد را تعیین تکلیف کنند. بانک مرکزی اعلام کرده است که در یک برنامه دو ساله، تعداد حدود ۶۵۰ میلیون حساب بانکی موجود در کشور را به حدود ۳۰۰ میلیون حساب کاهش خواهد داد.
مشاهده و مدیریت حساب‌ها در یک سامانه
رضا بیات، مدیرکل فناوری اطلاعات بانک مرکزی، در مراسم رونمایی از سامانه «حسام» با تشریح روند شکل‌گیری این سامانه گفت که حسام بر مبنای اطلاعات سامانه «سیاح» طراحی شده است؛ سامانه‌ای که بانک اطلاعاتی حساب‌های افتتاح‌شده در شبکه بانکی را در اختیار دارد و اطلاعات آن طی سال‌های گذشته در بانک مرکزی جمع‌آوری شده است.
به گفته بیات، با همکاری حوزه مبارزه با پولشویی بانک مرکزی، این سامانه طراحی شده تا مردم بتوانند حساب‌هایی را که به آنها نیاز ندارند، کنترل و مدیریت کنند. پیش از این امکان مشاهده حساب‌های هر فرد از طریق پنجره واحد خدمات دولت فراهم شده بود، اما در سامانه حسام علاوه بر مشاهده حساب‌ها، امکان مدیریت و تعیین تکلیف آنها نیز وجود دارد.
مدیرکل فناوری اطلاعات بانک مرکزی همچنین درباره نحوه ورود کاربران به سامانه توضیح داد که برای تسهیل دسترسی، از همان سازوکار احراز هویت پنجره خدمات دولت استفاده شده است. کاربران برای استفاده از حسام باید سطح مناسبی از احراز هویت را در پنجره خدمات دولت داشته باشند و پس از آن می‌توانند وارد سامانه شوند.
۶۵۰ میلیون حساب برای ۶۵ میلیون نفر
حمیدرضا آذرگون، مدیر اداره نظارت بر مبارزه با پولشویی بانکی بانک مرکزی، با اشاره به تعداد بالای حساب‌های بانکی گفت برای اشخاص حقیقی حدود ۶۵۰ میلیون حساب از نوع قرض‌الحسنه جاری، قرض‌الحسنه پس‌انداز و کوتاه‌مدت وجود دارد که متعلق به جمعیتی نزدیک به ۶۵ میلیون نفر از افراد بالای ۱۸ سال است. به این ترتیب، به طور میانگین نزدیک به ۱۰ حساب برای هر فرد وجود دارد.
آذرگون با اشاره به وضعیت سایر کشورها گفت افراد در بسیاری از کشورها برای انجام تراکنش‌های خود از یک تا دو حساب استفاده می‌کنند. به گفته او، در گذشته تعیین تکلیف حساب‌های بلااستفاده نیازمند مراجعه افراد به شعب بانک‌ها بود، اما اکنون مردم می‌توانند با استفاده از خدمات دولت من و حتی از طریق تلفن همراه یا لپ‌تاپ به سامانه حسام دسترسی پیدا کنند.
او توضیح داد که افراد ابتدا می‌توانند همه حساب‌های خود را مشاهده کنند؛ حتی حساب‌هایی که ممکن است از وجود آنها بی‌اطلاع باشند. همچنین امکان تعیین تکلیف و ساماندهی حساب‌ها در این سامانه فراهم شده است تا افراد حساب‌های مورد نیاز خود را نگه دارند و حساب‌های بلااستفاده را تعیین تکلیف کنند.
بیش از ۱۰ حساب، نیازمند بررسی بیشتر
موضوع تعداد حساب‌های بانکی، یکی از محورهای اصلی توضیحات مسئولان بانک مرکزی درباره سامانه حسام بوده است. آذرگون تأکید کرد که محدودیت به این معنا نیست که هیچ فردی نمی‌تواند بیش از ۱۰ حساب داشته باشد. بلکه اگر فرد پس از تعیین تکلیف حساب‌های قبلی خود همچنان نیاز به افتتاح حساب‌های بیشتر داشته باشد، باید دلیل موجه و اقناع‌کننده‌ای به بانک ارائه کند.
به گفته مدیر اداره نظارت بر مبارزه با پولشویی بانکی بانک مرکزی، اگر فرد بیش از ۱۰ حساب فعال داشته باشد و برای افتتاح حساب جدید به شعبه مراجعه کند، نظام بانکی از طریق شناسایی مضاعف، دلیل نیاز او به داشتن حساب‌های بیشتر را دریافت می‌کند. در صورت ارائه دلیل توجیه‌کننده، امکان افتتاح حساب یازدهم و حساب‌های بیشتر وجود خواهد داشت.
مسعود پشمچی، معاون فناوری‌های نوین بانک مرکزی نیز درباره این موضوع گفت بانک مرکزی سقف ۱۰ حساب را اعلام نکرده، بلکه ۱۰ حساب به عنوان «آستانه بررسی بیشتر» در شبکه بانکی در نظر گرفته شده است. به گفته او، افرادی که بیش از ۱۰ حساب دارند باید دلایل موجه و متقنی برای داشتن این تعداد حساب داشته باشند.
انتقال موجودی حساب‌های مازاد به حساب پایه
پشمچی همچنین درباره نحوه تعیین تکلیف حساب‌های مازاد توضیح داد که هر فرد پس از ورود به سامانه می‌تواند یکی از حساب‌های خود را به عنوان «حساب پایه» انتخاب کند. این حساب به عنوان حساب اصلی فرد در شبکه بانکی شناخته می‌شود.
حساب‌هایی که فرد آنها را مازاد اعلام می‌کند، در بانک‌های عامل مورد بررسی قرار می‌گیرند و در صورتی که از نظر قضایی و قانونی مانعی وجود نداشته باشد، مسدود خواهند شد. اگر حساب مازاد دارای موجودی باشد، موجودی آن به صورت سیستمی به حساب پایه فرد منتقل می‌شود.
پشمچی همچنین تأکید کرد استفاده از سامانه حسام رایگان است و مردم برای دریافت این خدمت هزینه‌ای پرداخت نمی‌کنند. او هدف از راه‌اندازی این سامانه را علاوه بر ساماندهی حساب‌ها، جلوگیری از سرگردانی مردم در شعب و بانک‌ها عنوان کرد.
هدف‌گذاری برای کاهش ۳۵۰ میلیون حساب
عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، راه‌اندازی سامانه مدیریت حساب‌های مازاد را بخشی از برنامه بانک مرکزی برای افزایش شفافیت و انضباط مالی در شبکه بانکی دانست. او گفت در حال حاضر نزدیک به ۶۵۰ میلیون حساب در کشور وجود دارد و هدف این است که این تعداد طی یک بازه زمانی دو ساله به حدود ۳۰۰ میلیون حساب کاهش یابد؛ اقدامی که قرار است به صورت تدریجی انجام شود.
همتی مقابله با پولشویی و حساب‌های اجاره‌ای را از اهداف مهم این طرح عنوان کرد و گفت برخی افراد ممکن است حساب‌هایی داشته باشند که حتی از وجود آنها اطلاع نداشته باشند یا حساب آنها به شکل جعلی مورد استفاده قرار گیرد. به گفته رئیس کل بانک مرکزی، در مواردی نیز برخی افراد از حساب‌های وکالتی و حساب‌های ایجادشده در شبکه بانکی برای تحرکات مالی و اثرگذاری بر بازارهای ارز و طلا استفاده می‌کنند.
او از مردم خواست حساب‌های غیرفعال و بلااستفاده خود را تعیین تکلیف کنند و حساب اصلی و پایه خود را مشخص کنند. به گفته همتی، این اقدام از طریق سامانه حسام در مدت کوتاهی امکان‌پذیر است و برخلاف گذشته، افراد دیگر نیازی ندارند برای بستن حساب‌های مختلف به بانک‌های متعدد مراجعه کنند.
رئیس کل بانک مرکزی همچنین گفت با راه‌اندازی این سامانه مشخص خواهد شد هر فرد چه تعداد حساب دارد و ممکن است بخشی از حساب‌ها متعلق به سال‌های گذشته و بلااستفاده باشند. همتی معتقد است از مجموع ۶۵۰ میلیون حساب، در همان مرحله نخست حدود ۱۰۰ میلیون حساب باید حذف شود.
بانک مرکزی سامانه حسام را ابزاری برای شناسایی و ساماندهی حساب‌های بانکی، انتقال موجودی حساب‌های مازاد به حساب پایه، کاهش حساب‌های بلااستفاده و افزایش شفافیت در شبکه بانکی می‌داند؛ طرحی که در صورت تحقق هدف‌گذاری اعلام‌شده، قرار است تعداد حساب‌های موجود را طی دو سال از حدود ۶۵۰ میلیون به حدود ۳۰۰ میلیون حساب برساند.