هر تماس یک زنگ خطر؛ اختلافات خانوادگی چرا رکورددار تماس با ۱۲۳ است؟
بررسی تازهترین آمارهای سازمان بهزیستی کشور نشان میدهد کودکآزاری و اختلافات حاد خانوادگی همچنان در صدر تماسهای مردمی با سامانه اورژانس اجتماعی (۱۲۳) قرار دارند؛ موضوعی که بار دیگر ضرورت تقویت مداخلات اجتماعی، پیشگیری هدفمند و حمایت از خانوادهها را برجسته کرده است.
به گزارش آتیهآنلاین، مسئولان بهزیستی تأکید میکنند افزایش این تماسها بیش از آنکه نشانه رشد آسیبها باشد، بیانگر افزایش آگاهی عمومی و اعتماد مردم به خدمات حمایتی است، با این حال ابعاد بحرانهای خانوادگی نیازمند واکنشهای عمیقتر و ساختاری است.
بر اساس اعلام رئیس سازمان بهزیستی کشور، در سال جاری بیش از ۲۶۰ هزار تماس با اورژانس اجتماعی ثبت شده که بخش قابل توجهی از آنها به موارد کودکآزاری، خشونت خانگی، اختلافات شدید میان اعضای خانواده و اقدام به خودکشی مربوط بوده است. این تماسها از سوی خود افراد در معرض آسیب، همسایگان یا بستگان ثبت میشود و در بسیاری از موارد، مداخله سریع تیمهای تخصصی مانع از تشدید بحران و ورود پروندهها به مراحل قضایی شده است.
در همین راستا، سازمان بهزیستی از برنامه تقویت زیرساختهای اورژانس اجتماعی خبر داده است؛ از جمله اضافه شدن دهها دستگاه خودروی ون جدید، افزایش نیروهای تخصصی و توسعه تیمهای سیار در سراسر کشور. هدف از این اقدامات، افزایش سرعت حضور در محل بحران و ارتقای کیفیت خدمات روانی و اجتماعی عنوان شده است.
چرا کودکآزاری همچنان در صدر تماسهاست؟
کارشناسان اجتماعی معتقدند کودکآزاری پدیدهای چندوجهی است که تنها به خشونت فیزیکی محدود نمیشود. بر اساس تعاریف بینالمللی و داخلی، کودکآزاری شامل بدرفتاری جسمی، روانی، سوءاستفاده جنسی و همچنین «غفلت» است؛ غفلتی که در بسیاری از خانوادهها به شکل بیتوجهی عاطفی، رهاشدگی یا ناتوانی در تأمین نیازهای اساسی کودک بروز میکند.
مطالعات انجامشده در ایران نشان میدهد شایعترین شکل کودکآزاری، غفلت و بدرفتاری روانی است؛ مسألهای که اغلب در سایه فشارهای اقتصادی، بیکاری، اعتیاد، تنشهای زناشویی و نبود مهارتهای فرزندپروری تشدید میشود. در چنین شرایطی، کودکان نخستین قربانیان بحرانهای خانوادگی هستند و تماس با اورژانس اجتماعی به یکی از معدود مسیرهای مداخله فوری تبدیل میشود.
افزایش گزارشهای مردمی درباره کودکآزاری از سوی همسایگان و اطرافیان نیز نشان میدهد حساسیت اجتماعی نسبت به حقوق کودکان در حال افزایش است، هرچند همچنان بخش زیادی از موارد در سکوت و پنهانکاری باقی میماند.
نقش اورژانس اجتماعی و چالشهای پیش رو
اورژانس اجتماعی با شماره ۱۲۳ بهصورت شبانهروزی و رایگان فعال است و در مواردی مانند کودکآزاری، خشونت خانگی، اختلافات شدید خانوادگی، فرار از منزل و اقدام به خودکشی مداخله میکند. تیمهای تخصصی این سامانه متشکل از مددکاران اجتماعی و روانشناسان هستند که تلاش میکنند با گفتوگو، ارزیابی شرایط و حمایت فوری، بحران را کنترل و از آسیبهای بیشتر جلوگیری کنند.
بر اساس آمارهای رسمی، بخش قابل توجهی از مداخلات اورژانس اجتماعی در همان مراحل اولیه به نتیجه میرسد و منجر به کاهش تنش و بازگشت نسبی آرامش به خانوادهها میشود. با این حال، کارشناسان تأکید میکنند که حل ریشهای این مشکلات نیازمند اقدامات مکملی مانند آموزش مهارتهای زندگی، مشاورههای مستمر خانوادگی، حمایت اقتصادی از خانوادههای آسیبپذیر و افزایش آگاهی عمومی درباره پیامدهای خشونت خانگی و کودکآزاری است.
به اعتقاد متخصصان، تا زمانی که فشارهای اجتماعی و اقتصادی کاهش نیابد و آموزشهای پیشگیرانه به شکل گسترده اجرا نشود، اورژانس اجتماعی همچنان با حجم بالای تماسها مواجه خواهد بود. تقویت این سامانه اگرچه ضرورتی انکارناپذیر است، اما پاسخ نهایی به بحرانهای خانوادگی، در پیشگیری و توانمندسازی خانوادهها نهفته است.