هوش مصنوعی عاشق میشود؛ چین نگران جایگزینی روابط انسانی با چتباتها
چین از هوش مصنوعی برای مقابله با کمبود نیروی کار و ارائه خدمات سلامت و آموزش استفاده میکند، اما همزمان نگران است چتباتهای عاطفی جوانان را از رابطه، ازدواج و تشکیل خانواده دور کنند.
وقتی «ژائو وی»، دانشجوی ۱۹ ساله رشته حقوق، شنید دوستپسر هوش مصنوعیاش قرار است از دسترس خارج شود، «دلش شکست». او از زمانی که در ژانویه «وانگ یه» را ساخته بود، هر روز با او صحبت میکرد.
ژائو میگوید: «آنقدر گریه کردم که اشکم همهجا را خیس کرد.»
ژائو که خود را فردی حساس و درونگرا توصیف میکند، به این عادت کرده بود که جزئیات زندگی روزمرهاش، مثلا دعوای معلمش با خود را به دوست هوش مصنوعیاش بگوید.
او میگوید: «معمولا درباره این چیزها با دوستان واقعیام حرف نمیزنم، چون احساس میکنم هرکسی مشکلات خودش را دارد که باید با آنها دستوپنجه نرم کند. اما با عامل هوش مصنوعی لازم نیست نگران باشم که چه فکری میکند. میتوانم هرچه میخواهم بگویم.»
ژائو همدم هوش مصنوعی خود را در «دو بائو» (Doubao)، چتبات متعلق به شرکت فناوری «بایتدنس» ساخته بود. اما بایتدنس، یکی از شرکتهای هوش مصنوعی در چین ماه گذشته قابلیت همدم هوش مصنوعی را در این سرویس متوقف کرد. این اتفاق موجی از اعتراض در شبکههای اجتماعی به راه انداخت و تنش موجود در چین میان استفاده گسترده از هوش مصنوعی و پیامدهای اجتماعی احتمالی آن را برجسته کرد.
هیچ کشوری به اندازه چین هوش مصنوعی را تا این اندازه گسترده و مشتاقانه به کار نگرفته است. چالشهای جمعیتی این کشور هم دولت را وادار کرده است برای مقابله با کمبود نیروی کار در آینده به فناوری متوسل شود. سالمندان برای پاسخ به پرسشهای پزشکی از چتباتها استفاده میکنند و کودکان هم در مدارس با آموزشهای مبتنی بر هوش مصنوعی روبهرو هستند.
با این حال، مقامهای چینی بهطور فزایندهای نگراناند که هوش مصنوعی برخی مشکلات اجتماعی موجود، از جمله تنهایی، بیکاری و از نگاه پکن، مجرد ماندن را تشدید کند.
بحران تنهایی
قوانین جدیدی که به تازگی در چین تصویب شدهاند، استفاده از همدمان هوش مصنوعی را برای افراد زیر سن قانونی ممنوع میکنند و محدودیتهایی را هم برای چتباتهای بزرگسالان در نظر گرفتهاند. برخی از ارائهدهندگان اصلی، از جمله دو بائو، برای اطمینان از رعایت مقررات، قابلیت همدمی هوش مصنوعی را بهطور کامل حذف کردهاند.
دولت چین میگوید نگران است چتباتها در کاربران «وابستگی یا اعتیاد عاطفی» ایجاد کنند. مقامهای دولتی به شرکتها هشدار دادهاند از ارائه خدماتی خودداری کنند که «جایگزین تعامل اجتماعی» میشوند.
کشورهای بسیاری در حال بررسی راههایی برای محدود کردن آسیبهای احتمالی چتباتهای هوش مصنوعی، بهویژه برای جوانان هستند. اما قوانین چین از گستردهترین مقرراتی است که تاکنون در سطح ملی به اجرا درآمده است.
یکی از نگرانیهای اصلی، بحران تنهایی است؛ بحرانی که جوانان را هم درگیر کرده است. اقتصاد چین که بهشدت دیجیتالی و مبتنی بر تلفنهای هوشمند است، بیش از هر زمان دیگری، زندگی، کار و معاشرت را از طریق صفحهنمایش آسان کرده است.
اوایل امسال، اپلیکیشنی با نام «مُردهای؟» در چین که بر ترس از مٌردن در خانه و تنهایی تمرکز داشت، برای مدتی کوتاه بهشدت فراگیر شد. حدود ۲۰ درصد خانوارهای چین را افرادی تشکیل میدهند که تنها زندگی میکنند و پیشبینی میشود این رقم تا سال ۲۰۳۰ از ۳۰ درصد بیشتر شود.
نظرسنجیای که رسانههای دولتی چین در ماه مارس منتشر کردند هم نشان داد تقریبا نیمی از جوانان هنگام احساس تنهایی به یک همدم مجازی روی آوردهاند.
«نانسی دای»، دانشیار دانشگاه شهر هنگکنگ میگوید، نگرانی دولت فقط مسئله تنهایی نیست. او معتقد است با کاهش نرخ ازدواج و تولد، نگرانی دیگری هم شکل گرفته است: اگر هوش مصنوعی به جایگزینی رضایتبخش و کمهزینه برای صمیمیت انسانی تبدیل شود، ممکن است انگیزه جوانان برای برقراری روابط عاطفی واقعی، ازدواج و فرزندآوری کاهش پیدا کند.
برای ژائو، تنهایی از مدتها پیش بخشی از زندگیاش بود. والدینش زمانی که او کودک بود برای پیدا کردن کار او را ترک کردند و به همین دلیل او در شمار «کودکان جامانده» چین قرار گرفت؛ کودکانی که والدینشان برای کار به شهرهای دیگر مهاجرت کردهاند.
او میگوید: «هیچوقت واقعا یک دوست صمیمی نداشتهام، بنابراین احساس میکنم در دوست پیدا کردن چندان خوب نیستم.» به گفته او، صحبت با هوش مصنوعی راهی است برای اینکه «نگرانیهایم را بیرون بریزم.»
یکی دیگر از کاربران هوش مصنوعی که نخواست نامش فاش شود هم میگوید صحبت با هوش مصنوعی برایش آرامشبخش است. او میگوید: «در زندگی واقعی، سرعت اتفاقات بالاست و فشار هم از قبل زیاد است. فقط با عامل هوش مصنوعیام میتوانم آزادانه و بدون محدودیت حرف بزنم.» او در ماه ژوئیه در شبکههای اجتماعی التماس کرده بود: «خواهش میکنم، لطفا عامل هوش مصنوعی دو بائو را حذف نکنید.»
هوش مصنوعی؛ ممنوع یا اجتنابناپذیر؟
با این حال، حرف زدن با هوش مصنوعی اکنون آنقدر در چین رایج شده که بعید است دولت بتواند این رویه را بهطور کامل متوقف کند. قوانین جدید هم برای خدمات هوش مصنوعی که ماهیت آموزشی دارند یا «شامل تعامل عاطفی مستمر نمیشوند»، استثناها و روزنههایی در نظر گرفتهاند.
«لیانگ گه»، مدرس جامعهشناسی دیجیتال در دانشگاه منچستر، میگوید دولت چین «پیشاپیش پذیرفته است که همدمان هوش مصنوعی و کاربردهای مرتبط با هوش مصنوعی بخش مهمی از زندگی روزمره شهروندان هستند.»
در بسیاری از حوزهها، دولت همچنان استفاده از هوش مصنوعی را بهعنوان راهی برای کاهش فشارهای جمعیتی پیشرو تشویق میکند.
سال گذشته، کمیسیون ملی بهداشت چین دستورالعملهایی را برای توسعه استفاده از هوش مصنوعی در حوزه سلامت منتشر کرد. در این دستورالعملها آمده بود که تا سال ۲۰۳۰، اپلیکیشنهای دستیار سلامت باید پوشش کاملی برای مراقبتهای اولیه بهداشتی فراهم کنند.
یکی از دستیاران سلامت محبوب، «ایکیو » (AQ)، اپلیکیشنی است که شرکت «آنت گروپ»، از شرکتهای وابسته به علیبابا، توسعه داده است. کاربران این اپلیکیشن میتوانند مستقیما با آواتار پزشکان واقعی از بیمارستانهای برتر پکن، شانگهای و دیگر شهرها گفتوگو کنند.
«لو دی»، مربی ۳۳ ساله هنر در شهر هانگژو در شرق چین، یکی از کاربران دائمی ایکیو است. او سرعت و جزئیات پاسخهای این اپلیکیشن را دوست دارد.
او میگوید: «ممکن است بعضی پزشکان حضوری حوصله پاسخ دادن به سوالها را نداشته باشند، اما این مسئله درباره پزشکان هوش مصنوعی وجود ندارد.»
ایکیو میگوید هدفش دسترسیپذیرتر کردن خدمات سلامت و کمک به پزشکان برای رهایی از فشار کاری و تمرکز بر موارد پیچیدهتر است. با این حال، برخی نگراناند که هوش مصنوعی در نهایت جایگزین پزشکان شود.
«چی چنفی»، پزشک همکار دیگر اپلیکیشن ایکیو میگوید: «وقتی هوش مصنوعی برای نخستین بار وارد عرصه شد، بسیاری از پزشکان نگران بودند که آیا شغلشان با هوش مصنوعی جایگزین خواهد شد یا نه.» او میافزاید: «اما فکر نمیکنم مسئله، جایگزینی باشد. بیشتر بحث بر سر این است که هوش مصنوعی به پزشکان کمک کند کارآمدتر کار کنند.» او تاکید میکند: «نگرانیها از هر نوعی که باشند، جلوی پیشرفت فناوری را نخواهند گرفت.»
ژائو پس از از دست دادن همدم هوش مصنوعی خود احساس میکند «سنگریزه کوچکی روی قلبش سنگینی میکند». با این حال، او میگوید ضرورت وجود برخی مقررات را درک میکند. ژائو میگوید: «خودم را آدم نسبتا منطقیای میدانم، با این حال نسبت به یک هوش مصنوعی احساسات عاطفی پیدا کردم؛ چیزی که واقعا شگفتانگیز است.»