حضور کودکان در فضای مجازی؛ نخستین موبایل در ۹ سالگی، فیلترشکن در دست یکچهارم کاربران
فضای مجازی دیگر فقط محلی برای سرگرمی نیست؛ حالا به بخشی از زندگی روزمره کودکان و نوجوانان ایرانی تبدیل شده است. تازهترین افکارسنجی «زیست کودکان و نوجوانان در فضای مجازی» که از سوی دبیرخانه شورای عالی فضای مجازی و بر پایه نظرسنجی از ۲۴۴۱ والدین انجام شده، تصویری از نحوه حضور نسل جدید در دنیای دیجیتال ارائه میدهد؛ تصویری که در آن، استفاده از فیلترشکن، کاهش سن ورود به فضای مجازی و نگرانی گسترده والدین از مهمترین یافتههاست.
به گزارش آتیهآنلاین، بر اساس این گزارش، حدود ۲۳ درصد کاربران اینترنت در گروه سنی ۶ تا ۱۵ سال از فیلترشکن استفاده میکنند؛ موضوعی که به گفته تهیهکنندگان گزارش، تنها یک آمار فنی نیست و میتواند نشانهای از افزایش استقلال رفتاری نوجوانان در فضای مجازی و فاصله گرفتن آنها از نظارت مستقیم والدین باشد.
نتایج این پیمایش همچنین نشان میدهد ورود کودکان به زیست دیجیتال از سنین بسیار پایین آغاز میشود. بیش از نیمی از کودکان زیر پنج سال از تلفن همراه، تبلت یا لپتاپ استفاده میکنند و حدود ۹ درصد آنها نیز در همین سن صاحب دستگاه شخصی هستند. میانگین استفاده روزانه این گروه از ابزارهای هوشمند حدود یک ساعت برآورد شده و بخشی از آنها نیز از همان سالهای نخست زندگی به اینترنت دسترسی دارند.
در گروه سنی ۶ تا ۱۵ سال، حضور در فضای مجازی تقریباً به یک امر فراگیر تبدیل شده است. بر اساس یافتههای این گزارش، ۸۸ درصد کودکان و نوجوانان از دستگاه هوشمند استفاده میکنند و حدود سهچهارم آنها به اینترنت دسترسی دارند. همچنین ۳۴ درصد دارای تلفن همراه یا تبلت شخصی هستند و میانگین سن دریافت نخستین دستگاه شخصی به حدود ۹.۸ سال میرسد.
بازی و درس؛ دو دلیل اصلی حضور در فضای مجازی
این گزارش نشان میدهد برخلاف تصور رایج، بازی تنها دلیل حضور کودکان در فضای مجازی نیست. حدود ۴۲ درصد از کاربران خردسال و نوجوان بیشتر برای بازی از فضای مجازی استفاده میکنند، اما فعالیتهای آموزشی و درسی با ۳۷ درصد فاصله چندانی با آن ندارد. محتوای سرگرمی نیز در رتبه بعدی قرار گرفته است.
در بخش آموزش، سامانه «شاد» همچنان مهمترین بستر آموزشی دانشآموزان محسوب میشود و بیش از ۶۰ درصد محتوای آموزشی و نزدیک به دو سوم کلاسهای آنلاین از طریق این سامانه برگزار میشود. بر اساس این افکارسنجی، حدود ۸۵ درصد کاربران نیز از عملکرد این سامانه رضایت کامل یا نسبی دارند.
نگرانی والدین؛ اما استفاده اندک از ابزارهای نظارتی
یکی دیگر از یافتههای مهم این پژوهش، شکاف میان نگرانی والدین و اقدامات عملی آنها برای مدیریت حضور فرزندان در فضای مجازی است. بر اساس نتایج، ۸۸ درصد والدین نگران مواجهه فرزندانشان با محتوای نامناسب هستند و بیش از نیمی از آنها مسئولیت اصلی حفاظت از کودکان را بر عهده خانواده میدانند. همچنین دو سوم خانوادهها برای استفاده فرزندان از اینترنت محدودیت زمانی تعیین کردهاند.
با این حال، تنها حدود ۸ درصد والدین از نرمافزارهای تخصصی کنترل والدین استفاده میکنند؛ موضوعی که گزارش از آن به عنوان «شکاف میان آگاهی و عمل» یاد کرده است.
تهیهکنندگان این گزارش معتقدند با توجه به کاهش سن ورود کودکان به فضای دیجیتال، سیاستگذاری آینده باید بیش از محدودسازی دسترسی، بر ارتقای سواد رسانهای، توانمندسازی خانوادهها و توسعه ابزارهای نظارت والدینی متمرکز باشد؛ چرا که مدیریت زیست دیجیتال کودکان، به یکی از مهمترین چالشهای پیش روی خانوادهها و سیاستگذاران تبدیل شده است.