جزئیاتی تازه از طرح جدید تغذیه دانشگاهها؛ وضعیت افزایش یارانهها روشن نیست
انتشار خبر آغاز طرح تغذیه جدید دانشجویان با ابهامات زیادی برای جامعه دانشگاهی همراه بود؛ طرحی که به گفته وزارت علوم در پاسخ به مشکلات شیوه سابق توزیع غذا در دانشگاهها برنامهریزی شده، اما با واکنش منفی دانشجویان روبرو شد.
بعد از انتشار خبر آغاز طرح تغذیه جدید دانشجویان، 33 شورای صنفی کشور در بیانیهای به این تصمیم اعتراض کردند و کارزاری برای توقف این تصمیم به راه افتاد و حالا، معاون امور دانشجویان صندوق رفاه جزئیات بیشتری درباره آن اعلام کرده است.
فعالان صنفی دانشجویی تاکید میکنند که طرح جدید امکان نظارت روی کیفیت تغذیه را کاهش میدهد و هیچ نسبتی با تورم ندارد. آنها میگویند هزینهای که برای دانشجویان واریز میشود در طول ترم ثابت باقی میماند و این رقم در شرایط فعلی اقتصاد کشور، منطقی نیست. علاوه بر این تصمیمگیری درباره طرح تغذیه نوین دانشگاهها بدون حضور نمایندگان دانشجویی انجام شده و وضعیت دانشجویانی که سنوات دانشگاهی دارند در آن مشخص نشده است. علاوه بر این دانشجویان نگران حذف نانواییهای دانشگاهی و سهمیه آرد آنها بودند.
علیحسین رضاییانقیهباشی، معاون امور دانشجویان صندوق رفاه دانشجویان وزارت علوم در گفتوگو با ایسنا، جزئیات بیشتری از طرح جدید تغذیه دانشجویان مطرح و اعلام کرده است که اخیرا وزارت علوم نامهای به رئیس سازمان برنامه و بودجه ارسال کرده تا سازوکاری برای تعدیل یارانه متناسب با نرخ تورم تعریف شود؛ در غیر این صورت ممکن است در صورت افزایش قیمت مواد غذایی، دانشجو در تأمین غذای گرم با مشکل مواجه شود؛ به همین دلیل یکی از پیشنهادهای مطرح شده این است که به جای تعیین یارانه به صورت سالانه، تعدیل آن هر شش ماه یا حتی هر سه ماه یکبار و بر اساس نرخ تورم اعلامی بانک مرکزی در حوزه مواد غذایی انجام شود. طبق توضیحات او طرح نوین تغذیه که با عنوان «پرداخت به ذینفع نهایی» اجرا میشود، دارای مصوبه مجلس شورای اسلامی و سازمان برنامه و بودجه است و در قانون بودجه سال ۱۴۰۵ پیشبینی شده و اعتبار آن نیز در صندوق رفاه دانشجویان دیده شده است؛ بر همین اساس صندوق رفاه مکلف شده این طرح را اجرایی کند.
به گفته او پرداخت به ذینفع نهایی به این معناست که یارانه تغذیهای که پیش از این به دانشگاهها پرداخت میشد، از این پس مستقیماً به خود دانشجو اختصاص مییابد: «در گذشته دانشگاهها بر اساس برنامههای خود، یا مواد اولیه را تهیه و غذا را طبخ و توزیع میکردند یا این مسئولیت را به پیمانکاران میسپردند. در سالهای اخیر، تأمین مواد اولیه، نگهداری، انبارداری و سایر فرآیندهای مرتبط برای دانشگاهها دشوار شده بود و وقت زیادی از مدیران دانشگاه می گرفت و به همین دلیل عمدتاً این امور به پیمانکاران واگذار میشد.» رضاییان توضیح میدهد که در شیوه قبلی، دانشجو تنها سهم ژتون غذا را پرداخت میکرد و قیمت تمامشده هر وعده غذایی با توافق دانشگاه با پیمانکار و از طریق مناقصه و سهم دانشجو بوسیله صندوق رفاه تعیین میشد. دانشجویان خوابگاهی (غیربومی) معمولاً از سه وعده صبحانه، ناهار و شام و دانشجویان روزانه بومی عمدتاً از وعده ناهار استفاده میکردند.
اعتراض دانشجویان به کیفیت و حق انتخاب غذا
معاون امور دانشجویان صندوق رفاه درباره مشکلات شیوه گذشته توزیع غذا در دانشگاهها هم توضیح میدهد و میگوید: « همواره دانشجویان نسبت به کمیت و کیفیت غذا اعتراض داشتند. یکی از مهمترین انتقادها این بود که غذا بر اساس سلیقه دانشجویان انتخاب نمیشد و حق انتخاب چندانی برای آنان وجود نداشت. دانشگاهها بر اساس تشخیص خود برنامه غذایی را تعیین و با پیمانکار درباره کیفیت، حجم و قیمت غذا به توافق میرسیدند و دانشجو ناچار بود همان غذا را دریافت کند.» او اضافه میکند که طی چند سال اخیر، دانشگاهها برای هر وعده، بهویژه ناهار، دو نوع غذا در منوی خود قرار دادند تا دانشجو امکان انتخاب داشته باشد؛ در حالی که در سالهای قبل حتی همین امکان نیز وجود نداشت و تنها یک نوع غذا ارائه میشد.
رستورانهای مکمل؛ تجربهای که زمینهساز طرح جدید شد
پیش از این مسئولان وزارت علوم اعلام کرده بودند که در طرح جدید رستورانهایی مکمل در کنار رستورانهای دولتی ایجاد میشوند و یارانه تغذیه در اختیار دانشجویان قرار میگیرد؛ به این ترتیب آنها میتوانند با همان یارانه از سلف دانشجویی و رستورانهای مکمل استفاده کنند. به گفته مسئولان سازمان امور دانشجویان در این طرح رستورانهای دولتی حذف نمیشوند. طرح تازه در چهار فصل طراحی شده است: واگذاری بخشی از خدمات به بخش خصوصی، صنعتیسازی آشپزخانهها، تنوعبخشی به فهرست غذاها و حمایت هدفمند از دانشجویان کمبرخوردار. حالا معاون امور دانشجویان صندوق رفاه میگوید در دو سال گذشته، توسعه رستورانهای مکمل در کنار رستورانهای دولتی با سرعت بیشتری راهاندازی شدند تا دانشجویان بتوانند از تنوع غذایی بیشتری برخوردار شوند. این رستورانها عمدتاً توسط بخش خصوصی اداره میشدند و دانشگاه فضایی را در اختیار آنها قرار میداد.
طبق توضیحات رضاییان، در رستورانهای مکمل منوهای متنوعتری ارائه میشد. بخشی از هزینه غذا را دانشگاه پرداخت میکرد و اگر دانشجو غذای باکیفیتتر یا گرانتری انتخاب میکرد، سهم بیشتری از هزینه را خودش میپرداخت؛ اما اگر غذای معمولی انتخاب میکرد، سهم پرداختی او مشابه غذای سلف دولتی دانشگاه بود.
اجرای طرح از مهرماه با محوریت حق انتخاب دانشجو
رضاییان زمان آغاز اجرای طرح را مهر امسال اعلام میکند: «سیاست دولت، سازمان برنامه و بودجه و مجلس شورای اسلامی این است که همانند سایر یارانهها، یارانه تغذیه نیز مستقیماً به ذینفع نهایی یعنی دانشجو پرداخت شود تا خود دانشجو درباره نحوه هزینهکرد آن تصمیم بگیرد و غذای مورد نظرش را انتخاب کند. این طرح چند مزیت مهم برای دانشجویان دارد که نخستین آن حق انتخاب دانشجو است. دانشجو خودش غذای مورد علاقه خود را انتخاب میکند. دومین مزیت، مدیریت یارانه توسط خود دانشجو و سومین مزیت، شفافیت در انتخاب تأمینکنندگان غذاست»
رضایان اضافه میکند: «در این طرح، به جای پیمانکار، از عنوان تأمینکننده غذا استفاده میشود. این تأمینکنندگان میتوانند مجموعههای بزرگ ارائهدهنده غذا، رستورانهای کوچک، فست فودها، فودکورتها و یا سایر مراکز تولیدکننده غذا باشند که استانداردهای تعیینشده از سوی دانشگاه و صندوق رفاه را از نظر بهداشت و کیفیت رعایت میکنند. این مجموعهها میتوانند در دانشگاه فضایی را در قالب قرارداد اذن در انتفاع (حق بهرهبرداری) و یا قرارداد اجاره در اختیار بگیرند و پس از تأیید دانشگاه، خدمات خود را ارائه دهند. دانشجو نیز مانند مراجعه به رستورانهای سطح شهر، میتواند منوی غذاها، قیمتها و کیفیت خدمات را مشاهده و غذای مورد نظر خود را انتخاب کند.
انعطاف در زمان دریافت غذا؛ دانشجو دیگر محدود به ساعات سلف نیست
طبق گفته معاون امور دانشجویان صندوق رفاه، یکی دیگر از تفاوتهای این طرح با شیوه فعلی، انعطاف در زمان دریافت غذاست. در گذشته دانشجو تنها در بازه زمانی مشخصی، برای مثال از ساعت ۱۲ تا ۱۴، امکان دریافت ناهار را داشت، اما در طرح جدید، تأمینکننده غذا الزامی به توزیع غذا فقط در یک بازه زمانی محدود ندارد. علاوه بر این ممکن است یک رستوران از ساعت ۱۱ تا ۱۶ ناهار و از ساعات اولیه شب تا ساعت ۹ یا ۱۰ شام توزیع کند. این موضوع باعث میشود دانشجویی که به دلیل کلاس درس، کارآموزی یا سایر برنامههای آموزشی در ساعت مشخصی امکان مراجعه به سلف را ندارد، بتواند در زمان مناسب غذای خود را دریافت کند.
به اعتقاد او این موضوع مزیت مهمی برای دانشجویان است؛ چرا که اگر دانشجویی دیرتر به دانشگاه برسد، اشتها نداشته باشد یا کلاسش با ساعت توزیع غذا تداخل داشته باشد، دیگر از دریافت غذای یارانهای محروم نمیشود و میتواند در زمان مناسب به رستوران مراجعه کرده و غذای خود را میل کند.
حجم غذا متناسب با نیاز دانشجو خواهد بود
بخش دیگری از این آنچه رضاییان به عنوان مزایای طرح اعلام میکند، تناسب حجم غذا با نیاز دانشجو است؛ به گفته او در شیوه قبلی، حجم غذا برای همه دانشجویان یکسان بود؛ در حالی که طبیعی است نیاز غذایی دانشجویان با یکدیگر تفاوت دارد. برخی دانشجویان به غذای بیشتری نیاز دارند و برخی کمتر مصرف میکنند؛ در نتیجه بخشی از غذا هدر میرفت یا برای برخی دانشجویان کافی نبود؛ این یعنی در طرح جدید، دانشجو میتواند متناسب با نیاز خود غذا انتخاب کند و این مشکل نیز تا حد زیادی برطرف خواهد شد. و دانشجو کمتر دورریز غذا خواهد داشت.وزارت علوم پیگیر تعدیل دورهای یارانه غذاست
دانشجویان در کارزاری که در اعتراض به اجرای این طرح به راه انداختند، به متناسب نبودن یارانه پرداختی به دانشجو و تورم مواد غذایی اشاره کردهاند. رضاییان در پاسخ به این نگرانی میگوید: «پیشبینی اولیه برای مهرماه امسال این است که برای وعده صبحانه حدود ۱۲۰ هزار تومان، برای وعده ناهار یا غذاهای پرهزینه حدود ۳۵۰ هزار تومان و برای وعده شام یا غذاهای متوسط هزینه حدود ۲۵۰ هزار تومان یارانه پرداخت شود. دغدغه دانشجویان این است که شاید این ارقام در ابتدای اجرای طرح پاسخگوی هزینه غذا باشد، اما اگر تورم افزایش یابد، چه تضمینی وجود دارد که یارانه نیز متناسب با آن افزایش پیدا کند؟»
او توضیح میدهد که وزارت علوم، سازمان امور دانشجویان، صندوق رفاه و حتی شخص وزیر علوم نیز نسبت به این موضوع حساس هستند و مستمر با سازمان برنامه و بودجه در حال مذاکرهاند و اخیرا نامه مکتوب به رئیس سازمان برنامه و بودجه در این ارتباط ارسال کرده و نگرانیهای دانشجویان را شفاف منتقل کرده است تا سازوکاری برای تعدیل یارانه متناسب با نرخ تورم تعریف شود: «اگر این سازوکار پیشبینی نشود، ممکن است در صورت افزایش قیمت مواد غذایی، دانشجو در تأمین غذای گرم با مشکل مواجه شود؛ به همین دلیل یکی از پیشنهادهای مطرح شده این است که به جای تعیین یارانه به صورت سالانه، تعدیل آن هر شش ماه یا حتی هر سه ماه یکبار و بر اساس نرخ تورم اعلامی بانک مرکزی در حوزه مواد غذایی انجام شود. مشاور اقتصادی وزیر علوم نیز با بررسی روند تورم مواد غذایی در سالهای گذشته، پیشنهادهایی را ارائه کرده تا این نگرانی دانشجویان برطرف شود.»
دانشجویان سنواتی و نوبت دوم مشمول طرح میشوند؟
معاون امور دانشجویان صندوق رفاه درباره وضعیت دانشجویان سنوانی در این طرح میگوید: «در مرحله نخست اجرای طرح، دانشجویان روزانه دارای سنوات مجاز مشمول دریافت یارانه خواهند بود. درباره دانشجویانی که وارد سنوات اضافی شدهاند نیز همانند گذشته سازوکاری تعریف خواهد شد؛ به این معنا که اصل یارانه حذف نمیشود، اما متناسب با میزان سنوات، سهم پرداختی دانشجو افزایش پیدا میکند. این همان روال سال های گذشته در دانشگاه ها بوده است. هرچه مدت سنوات بیشتر باشد، سهم پرداختی دانشجو نیز بیشتر خواهد شد؛ همان روشی که در سالهای گذشته نیز وجود داشته و امسال نیز ادامه خواهد یافت.»
میزان یارانه وعدههای غذایی
میزان یارانه پیشبینی شده برای هر وعده بر اساس برآوردهای اولیه برای مهرماه سال ۱۴۰۵، یارانه وعدههای اصلی و غذاهای پرهزینه ۳۵۰ هزار تومان، یارانه وعده شام یا غذاهای متوسط هزینه ۲۵۰ هزار تومان و یارانه صبحانه ۱۲۰ هزار تومان پیش بینی شده است. طبق اعلام رضاییان میزان استفاده هر دانشجو از این یارانه به شرایط تحصیل او بستگی دارد. برای مثال، دانشجویان روزانه غیربومی و خوابگاهی معمولاً از سه وعده غذایی استفاده میکنند، اما بسیاری از دانشجویان بومی تنها در روزهایی که کلاس دارند از وعده ناهار استفاده خواهند کرد.