جستجوی شادی چگونه ما را از آن دورتر میکند
نتایج پژوهشی تازه از دانشگاه تورنتو نشان میدهد که تلاش مداوم و اجباری برای شاد بودن، ممکن است نتیجهای معکوس داشته باشد و ما را از همان شادی دورتر کند که به دنبالش هستیم.
مقالهای جدیدی در نشریه تخصصی «روانشناسی کاربردی: سلامت و بهزیستی» از دانشگاه تورنتو نشان میدهد که برخلاف تصور رایج، جستجوی شادی ممکن است یکی از منابع اصلی ما یعنی «خودکنترلی» (self‑regulation) را تحلیل ببرد. مقاله که به صورت آنلاین در ۳۰ ژانویه ۲۰۲۵ منتشر شده، حاصل چهار مطالعه مجزاست که همگی به دنبال پاسخ این پرسش بودهاند: آیا در جستوجوی شادی بودن، توانایی ما برای تنظیم رفتار خودمان را کاهش میدهد؟
یافتههای این پژوهش نشان میدهد که افرادی که به طور مداوم به دنبال شادی هستند، در نظرسنجیها و همچنین در رفتار عملی، خودکنترلی ضعیفتری را نشان میدهند. نکته جالبتوجه این است که وقتی محققان با دستکاری ذهنی، شرکتکنندگان را به سمت جستجوی شادی سوق میدادند، این افراد در انجام وظایف چالشبرانگیز پشتکار کمتری از خود نشان داده و بیشتر در معرض لغزشهای خودکنترلی قرار میگرفتند. به عبارت سادهتر، وقتی ذهن ما به جای زندگی در لحظه، مشغول ارزیابی دائمی این است که «آیا به اندازه کافی شاد هستم؟»، انرژی روانی مورد نیاز برای انجام کارهای مفید و عادی زندگی تحلیل میرود.
به بیان نویسندگان، جستجوی شادی فقط یک نگرش خوشبینانه به زندگی نیست، بلکه میتواند به یک «وظیفه نظارتی» تبدیل شود؛ سنجش احساس کنونی، مقایسه با احساس مطلوب، تنظیم رفتار بر این اساس، بررسی تغییرات برای سنجش تاثیر آنها در احساس و تکرار دوباره فرآیند. این چرخه میتواند بسیار خستهکننده باشد. مثلا کسی را تصور کنید که در یک مهمانی یا موقعیت مشابهی مدام از خود بپرسد «آیا الان به اندازه کافی لذت میبرم؟»، این ساختار ذهنی میتواند توجه از خودِ فعالیت را به ارزیابیِ فعالیت منحرف کند.
این یافته به هیچ وجه به معنای بد بودن تلاش برای یک زندگی خوب نیست، بلکه به یک تله ظریف اشاره دارد: وقتی شادی را به هدفی تبدیل میکنیم که مدام باید آن را اندازه بگیریم و ارزیابی کنیم، خودِ این ارزیابیِ بیوقفه، لذتِ لحظه را از ما میگیرد و ما را از همان چیزی دور میکند که به دنبالش هستیم. بسیاری از تجربیاتی که به آن «بهزیستی» (well-being) میگوییم، حاصل توجه ما به چیزهای دیگر است؛ مثل یک رابطه انسانی، یک کار هنری، یک مسئولیت، یا حتی یک پیادهروی ساده. حس مثبتِ حاصل از این فعالیتها واقعی است، اما وقتی بیش از حد به آن توجه میکنیم، آن را از دست میدهیم. بنابراین، شاید بهتر باشد به جای تلاش برای تصاحب شادی، آن را نتیجه طبیعی یک زندگی متعهد و پر از فعالیت بدانیم.