جنگیدن برای بقا؛ قطع اینترنت دستاوردهای معلولان را از بین برد
70 روز قطع کامل اینترنت بینالملل به سیاهچالهای در میان زندگی افراد دارای معلولیت تبدیل شد؛ اینترنتی که برای آنها فقط یک ابزار نبود، عضوی از بدنشان بود؛ جای چشمها، دستها، گوشهایشان بود و هزار راه نرفته را برایشان نزدیکتر کرده بود.
نشست «هم اندیشی دسترسی پذیری اینترنت برای افراد دارای معلولیت در شرایط بحران» با حضور نمایندگانی از جامعه افراد دارای معلولیت، وزارت ارتباطات، شورای عالی فضای مجازی، قوه قضاییه، سازمان بهزیستی و وزارت کار، تعاون و رفاه اجتماعی برگزار شد. در این نشست افراد دارای معلولیت از مشکلاتشان پس از قطعی اینترنت بینالملل گفتند.
در ابتدای این نشست سهیل معینی، رئیس هیات مدیره انجمن باور و فعال حقوق معلولان از تأثیر قطع اینترنت بر زندگی گروههای مختلف جامعه به ویژه افراد دارای معلولیت گفت و توضیح داد: «آنچه درخواست ماست، همسو با نیاز همه مردم درباره حق عمومی دسترسی به اینترنت است. در کنار آن باید بتوانیم ترسیم کنیم به چه دلیل اصل زندگی برخی از گروههای خاص با قطع اینترنت دچار اختلال شده و در انجام زندگی روزمره و تحقق حقوق اولیه خود دچار مشکل شدهاند.»
او به تأثیر قطع اینترنت بر از بین رفتن دستاوردهای افراد دارای معلولیت اشاره کرد و گفت: «دسترسی به اینترنت، حق مضاعف همه افراد معلول است و بسیاری از خلأها مثل تردد در سطح شهر را برای دو نابینایان و کمبینایان جبران کرده. در حال حاضر یکی از مشکلات اصلی این گروه تردد ایمن در شهر است و فناوریهای مسیریابی به بخش جداییناپذیری از زندگی این افراد تبدیل شده است. بسیاری از این نرمافزارها برپایه اینترنت است اما در این روزها همه این برنامهها از کار افتادهاند و نرمافزارهای داخلی نیز جایگزین مناسبی نیستند؛ چون برای خودرو طراحی شدهاند و در شرایط فعلی کارایی ندارند.»
او در ادامه توضیح داد که در سالهای اخیر استفاده جامعه نابینایان از دستاوردهای هوش مصنوعی بسیار گسترده شده و یکی از نمونههای اصلی آن نرمافزار «بی.مای.آیز» است؛ برنامهای که افراد نابینا در تماس با دیگران میتوانند اجسام اطراف خود را تشخیص دهند. معینی تاکید کرد که قطع اینترنت باعث شده دسترسی نابینایان به این نرمافزارهای حیاتی از بین برود: «در شرایط فعلی زندگی مستقل افراد دارای معلولیت از بین رفته است. یکی از ابزارهای اساسی زندگی نابینایان نرمافزارهای صفحهخوان است ولی با قطع اینترنت حتی نسخه رایگان این برنامهها هم در دسترس نیست. ما برای انجام روزمره به اینترنت وابستهایم. زمینههای اشتغال برای افراد دچار معلولیت از دست رفته؛ بسیاری از آنها مشاغل بهروز و مبتنی بر تکنولوژی داشتند اما به دلیل اینکه نرمافزارهایشان وصل و بهروز نمیشود، شغل خود را از دست دادهاند.»
برای بقا میجنگیم
در ادامه نشست، نمایندگانی دیگر از جامعه افراد دارای معلولیت ابعاد دیگری از تبعات قطع اینترنت را برای این گروه روشن کردند. حسین آگاهی، فارغالتحصیل دکتری زبان فارسی و عضو جامعه افراد دارای معلولیت، در سخنرانی آنلاین خود از قطع امکان پژوهش و دسترسی به منابع تحصیلی برای افراد دارای معلولیت گفت؛ روندی که تا پیش از این با ضبط کتابهای صوتی در استودیوها ادامه داشت، اما حالا به دلیل تعطیلی استودیوها، در دسترس نبودن منابع و نبودن امکان ارسال در بستر پیامرسانها متوقف شده است.
آگاهی توضیح داد که نابینایان همیشه از شیوه اسکن کردن فایل و نرمافزار متنخوان برای مطالعه استفاده میکردند که مهمترین نمونه آن «اینستاریدر» بود. این نرمافزار با اینترنت بینالملل کار میکند، اما در حال حاضر امکان دسترسی به آن وجود ندارد.
به گفته او بسیاری از افراد جامعه نابینایان داروهای روزمره خود را به وسیله نرمافزارهای خاص خود تفکیک میکنند و حالا با دشواری زیادی روبرو شدهاند: «اگر قرار است طرحی اندیشیده و اینترنت پرو تخصیص داده شود، باید مسئله قیمت آن هم مورد توجه قرار گیرد. ۵۰ گیگ اینترنت به اندازه مصرف دو تا سه ماه استفاده از نرمافزارهای کاربردی ماست. همه افراد نابینا و کمبینا نیز دارای شغل نیستند و بهزیستی هم به این افراد فقط دو میلیون و ۱۰۰ هزار تومان میپردازد.»
مانی رضویزاده، برنامهنویس دارای معلولیت هم یکی دیگر از حاضران آنلاین این نشست بود و از تاثیر قطعی اینترنت بر مشاغل اعضای این جامعه گفت: «باعث تأسف است در دولتی که با شعار رفع فیلترینگ آمد مجموع قطع اینترنت در طول چهارماه گذشته به بیش از ۹۰ روز رسیده است. ما از مرحله تابآوری عبور کردهایم و به مرحله بقا رسیدهایم. در چهار ماه گذشته درآمدم به صفر رسید و مجبور شدم بخشی از نیازهای ضروری خود را قطع کنم. اینترنت پرو چندان پاسخگوی نیازهای افراد نیست، ما متوجه محدودیتهای دولت هستیم، اما امیدواریم این صحبتها به نهادهای تصمیمگیر منتقل شود.»
ترانه میلادی، گرافیست و فعال اجتماعی دارای معلولیت هم در سخنرانی آنلاین خود تاکید کرد که قطع اینترنت برای جامعه افراد دارای معلولیت فقط مربوط به مشکلات ارتباطی نیست. او از کاهش استقلال فردی، محدود شدن فرصتهای شغلی و آموزشی، اختلال در دسترسی به خدمات حمایتی و افزایش انزوای اجتماعی معلولان در روزهای قطعی اینترنت گفت و ادامه داد: «ما به دلیل مهارتهایی که در این سالها به دست آوردهایم، برای افراد دیگر هم اشتغالزایی کرده بودیم. وقتی ارتباطات من قطع میشود، آنها هم شغل خود را از دست میدهند. در این سالها سعی کردیم نه تنها باری روی دوش دولت و جامعه نباشیم، بلکه مشکلاتی را هم حل کنیم. الان با قطع اینترنت برخی از سایتهای مربوط به کارم از دسترس خارج شده، درحالیکه برای هرکدام هزینههای اشتراک گزافی پرداخت کرده بودم. علاوه بر این برخی از ارتباطات و پروژههای کاری و دسترسی به پزشکان خارج از کشور و ابزارهای شغلی بینالمللی نیز از دست رفته است؛ به همین دلیل من حدود سه ماه است که بیکار شدهام و نمیدانم در ادامه چطور باید مسیر را طی کنیم؟»
اینترنت پرو راهگشاست؟
افروز صفاریفرد، مدیرکل پیشگیری از معلولیتها و تلفیق اجتماعی، در گفتههای خود، تاکید کرد که استفاده از اینترنت پرو نمیتواند نیازهای جامعه افراد دارای معلولیت را به خوبی تامین کند. صفاریفرد توضیح داد که ایران در سال ۱۳۸۷ به کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت پیوست و در سال ۹۷ نیز قانون حقوق افراد دارای معلولیت تصویب و برای اجرا ابلاغ شد. به گفته او در هر دو قانون به موضوع دسترسپذیری فیزیکی و مجازی افراد دارای معلولیت اشاره شده است، اما در نهایت با قطعی اینترنت، تلاشهای بهزیستی در راستای بهبود این حق با مانع روبرو شد. او از قطع پیامک در دی ماه ۱۴۰۴ گفت که طبق آن ارتباط جامعه معلولان به صورت کامل قطع شد: «در حال حاضر دسترسی به منابع اطلاعاتی برای آنها محدود شده است، مثل برنامههای تبدیل گفتار به متن که افراد ناشنوا از آن استفاده میکنند. ما در سازمان ۱۷۰۰ فرد دارای معلولیت را تحت پوشش داریم که همه این افراد نیاز به اینترنت دارند. ما دانشجویان دچار معلولیت جسمی را داریم که فقط در دانشگاه به اینترنت دسترسی دارند. افراد دارای معلولیت در اولویت افرادی هستند که بتوانند به اینترنت دسترسی داشته باشند.»
مدیرکل پیشگیری از معلولیتها و تلفیق اجتماعی اضافه کرد که با توجه به هزینههای بالای اینترنت پرو، استفاده از آن اشکالاتی برای جامعه هدف بهزیستی ایجاد میکند: «ما افراد دارای معلولیتی داریم که در روستاها زندگی میکنند و از طریق اینترنت فروش داشتند ولی الان همه دسترسی خود را از دست داده و در حال از دست دادن استقلال خود هستند. علاوه بر این نتیجه اقداماتی که در زمینه توانمندسازی انجام شده، در حال از دست رفتن است.»
محمد رهبری مشاور اجتماعی وزیر ارتباطات هم در ادامه، تاکید کرد که نمیتوان اولویت استفاده از اینترنت را به گروه خاصی محدود کرد و موضع وزارت ارتباطات این است که همه جامعه باید به آن دسترسی داشته باشند: «نمیتوان گفت اگر به گروهی اینترنت اختصاص داده شود مشکل برطرف میشود.» رهبری تاکید کرد که وزارت ارتباطات پیگیری این موضوع را ادامه میدهد.
در ادامه نشست، امیرحسین ناطقی، همبنیانگذار کارزار نیز توضیح داد که بعد از شروع جنگ پنج کارزار اعتراض به قطعی اینترنت بیش از نیم میلیون امضا گرفته و تا پیش از آن نیز کارزارهای متعددی در حوزه اینترنت ثبت شده است: «جامعه افراد دارای معلولیت کارزارهای مختلفی ایجاد کردهاند اما هیچ کارزاری درباره دسترسی خاص آنها به اینترنت وجود ندارد و به نظر میرسد آنها موقعیت خود را در کنار سایر مردم میبینند؛ چون امتیاز جزیرهای مشکلی را حل نمی کند. مذاکره برای اینترنت پرو به معنی پذیرش قطع اینترنت است.»
امیر سرمدی، مدیرمسئول ماهنامه نسل مانا و عضو جامعه نابینایان کشور، هم از تجربه قطع اینترنت در آبان 98 گفت: «آبان ۹۸ اولین تجربه ما بود که طی آن به مدت یک هفته دسترسی به اینترنت قطع شد، اما آن سالها هنوز دسترسی افراد جامعه به ویژه افراد دارای معلولیت به هوش مصنوعی فراگیر نشده بود و با وجود سختیها، قطعی اینترنت چندان ملموس نبود. در سالهای اخیر با توسعه هوش مصنوعی و عجین شدن آن با زندگی افراد معلول، این موضوع اهمیتی مشابه زیرساخت آب و برق پیدا کرده است.»
سرمدی در ادامه نمونههایی از نقش حیاتی اینترنت در زندگی افراد معلول گفت و قیمت بالای اینترنت پرو را مورد نقد قرار داد. به گفته او چه منطقی باعث میشود که برای دسترسی به اینترنت بینالملل ۱۰ برابر بیشتر هزینه کنیم: «اینترنت پرو نمیتواند نیازهای ما را برآورده کند. بسیاری از نرمافزارهای داخلی نیز هنوز استانداردهای دسترسیپذیری مورد نیاز ما را ندارند. تنها راهکار این است که شورای عالی فضای مجازی و سایر نهادهای نظارتی مکلف شوند در یک زمان کوتاه بسته جامعی طراحی کنند تا در زمان بحران فقط مسیرهای آسیبپذیری سایبری را محدود کنند.»