جمعیت تهران با ظرفیت آب سنجیده می‌شود
مدیرکل دفتر طرح‌ریزی شهری وزارت راه از بررسی توان آبی مجموعه تهران و البرز خبر داد.
مدیرکل دفتر طرح‌ریزی شهری و طرح‌های توسعه و عمران وزارت راه و شهرسازی از تهیه مدلی برای سنجش توان آبی مجموعه شهری تهران و البرز خبر داد؛ مدلی که قرار است ظرفیت منابع آب را با جمعیتی که طرح‌های موجود برای این محدوده پیش‌بینی کرده‌اند مقایسه کند.
رامین ساعد موچشی در سومین نشست «آب در طرح و ساخت شهر؛ جایگاه ملاحظات آبی در طرح‌های توسعه شهری» گفت :در مطالعات مجموعه شهری تهران و البرز مدلی برای ارزیابی توان یا تراز آبی در حال تهیه است تا مشخص شود این محدوده براساس ظرفیت منابع آب چه جمعیتی را می‌تواند پشتیبانی کند و تعهدات جمعیتی طرح‌های موجود چه فاصله‌ای با این ظرفیت دارد.
او گفت: در مطالعات مجموعه شهری تهران و البرز تلاش کرده‌ایم مدلی برای ارزیابی توان یا تراز آبی تهیه کنیم و ببینیم بر اساس ظرفیت آب این مجموعه چه میزان جمعیت می‌تواند داشته باشد.
به گفته ساعد موچشی، جابه‌جایی برخی صنایع، کاهش مصرف، افزایش بهره‌وری و اصلاح فعالیت‌ها از گزینه‌هایی است که برای کاهش فاصله میان جمعیت و ظرفیت منابع باید بررسی شود.
او همچنین اعلام کرد اطلاعات مربوط به آب قابل برنامه‌ریزی شهرها برای افق ۱۰ تا ۱۵ سال آینده از وزارت نیرو دریافت و در اختیار مشاوران طرح‌های شهری قرار گرفته است.
ساعد موچشی گفت حدود ۶۴ شهر بالای ۵۰ هزار نفر نیز با چارچوب جدید تهیه طرح‌های جامع در حال مطالعه‌اند. در این چارچوب قرار است به جای استفاده از یک الگوی مشابه برای همه شهرها، مسئله اصلی هر شهر مبنای برنامه‌ریزی قرار گیرد.
او گفت: اگر مسئله یک شهر آب است منطق برنامه‌ریزی آن شهر باید بر آب استوار باشد.
طرح جامع اصفهان یکی از نمونه‌های این تغییر رویکرد است. به گفته او این طرح پس از ۳۷ سال در حال بازنگری است و در یکی از جلسات شورای عالی، به جای تمرکز صرف بر تراکم و کاربری، مسئله تعداد روزهای جریان آب در زاینده‌رود به یکی از محورهای اصلی بحث تبدیل شده است.
ساعد موچشی گفت رویکرد سنتی طرح‌های جامع عمدتاً بر پیش‌بینی جمعیت استوار بوده است؛ ابتدا جمعیت آینده محاسبه می‌شد، بعد برای آن مسکن و خدمات در نظر می‌گرفتند و در نهایت زمین مورد نیاز مشخص می‌شد.
او گفت: در این نوع نگاه زمین و آب و منابع زیستی در خدمت انسان‌اند و همزیستی و همراهی با طبیعت جای چندانی ندارد.
درخواست برای تعیین سقف اکولوژیک شهرها
عباس آخوندی نیز در این نشست خواستار تعیین سقف اکولوژیک برای توسعه شهرها شد و گفت هنوز مشخص نیست هر شهر متناسب با منابع آب و توان طبیعی خود تا چه اندازه امکان افزایش جمعیت و ساخت‌وساز دارد.
آخوندی گفت: هیچ‌کس صریحاً نمی‌گوید آب بی‌نهایت داریم اما وقتی هیچ محدودیتی برای توسعه شهر در نظر گرفته نمی‌شود و در نهایت گفته می‌شود آب را از حوزه‌های دیگر منتقل می‌کنیم معنای عملی آن همین است.
او تهران را یکی از نمونه‌های اصلی این وضعیت دانست؛ شهری که بخشی از آب خود را از طالقان، کرج، لار و دیگر منابع پیرامونی تأمین می‌کند اما همچنان با محدودیت منابع روبه‌روست.
آخوندی جمعیت مجموعه شهری تهران را حدود ۱۶ تا ۱۷ میلیون نفر اعلام کرد و گفت با وجود فشار موجود بر منابع آب هنوز نشانه روشنی از توقف یا حتی کندشدن افزایش جمعیت‌پذیری این مجموعه دیده نمی‌شود.
او گفت: وقتی طرح جامع یک شهر تصویب می‌شود آیا مسئله آب واقعاً در تعیین جمعیت و توسعه آن نقش دارد؟ آب در فرایند بررسی و تصویب طرح‌های جامع کجای داستان قرار دارد؟
به گفته او اگر سقف اکولوژیک به یک معیار الزام‌آور تبدیل نشود، افزایش محدوده شهری، تراکم ساختمانی و اجرای طرح‌های مسکن می‌تواند بدون توجه کافی به ظرفیت آب ادامه پیدا کند.
آخوندی همچنین از نبود ضمانت اجرایی کافی برای طرح‌های شهری انتقاد کرد و گفت: طرح برای این نیست که روی کاغذ بماند.
او پرسید اگر مشخص شود طرحی که فقط یک یا دو درصد آن اجرا شده در آینده با محدودیت جدی آب روبه‌رو می‌شود چرا نباید پیش از ادامه اجرا بازنگری شود.
هشدار درباره توسعه در دشت‌های کم‌آب
داودرضا عرب؛استاد دانشگاه نیز در این نشست گفت بخشی از توسعه شهری و صنعتی کشور بدون توجه کافی به ظرفیت منابع آب انجام شده است.
او گفت: شهرها بدون توجه به اینکه واقعاً آب داریم یا نداریم گسترش پیدا کردند.
عرب به استقرار بخشی از صنایع و شهرک‌های صنعتی در دشت‌های ممنوعه یا مناطق دارای محدودیت منابع آب اشاره کرد و گفت اثر یک صنعت پرمصرف در یک دشت کم‌آب را نباید فقط با سهم آن از مصرف کل کشور سنجید.
او برداشت از منابع زیرزمینی را نیز یکی از عوامل اصلی فرونشست دانست و گفت: فرونشست فقط مسئله زمین کشاورزی نیست.
به گفته عرب، راه‌ها، خطوط ریلی، فرودگاه‌ها، خطوط لوله و دیگر زیرساخت‌ها نیز با ادامه فرونشست در معرض خطر قرار می‌گیرند.
او همچنین گفت ساخت‌وساز شهری با افزایش سطوح نفوذناپذیر چرخه طبیعی آب را تغییر داده است. زمین‌هایی که پیش از ساخت‌وساز بخشی از آب باران را جذب می‌کردند پس از آسفالت و ساختمان‌سازی روان‌آب بیشتری تولید می‌کنند و در مقابل تغذیه سفره‌های زیرزمینی کاهش می‌یابد.
عرب تغییر الگوی فضای سبز را یکی از راه‌های کاهش مصرف دانست و گفت در یک مطالعه دانشگاهی تغییر پوشش گیاهی حدود ۳۵ درصد از مصرف آب کم کرده است.
او درباره تغییر اقلیم نیز گفت :افزایش دما هم تبخیر را بیشتر می‌کند و هم الگوی بارش را تغییر می‌دهد و افزود: «سیل و خشکسالی دو روی یک سکه‌اند.
پساب آب تازه نیست
استفاده مجدد از پساب نیز از دیگر موضوعات این نشست بود. عرب گفت در برخی کشورها یک واحد آب در چرخه‌های مختلف چندین بار مورد استفاده قرار می‌گیرد و بازچرخانی آب در تهران نیز ظرفیت توسعه دارد.
او به امکان استفاده از تصفیه‌خانه‌های کوچک‌تر و غیرمتمرکز اشاره کرد تا همه فاضلاب شهر برای تصفیه به جنوب تهران منتقل نشود.
با این حال عرب تأکید کرد: پساب آب جدید نیست.
به گفته او آبی که امروز به پساب تبدیل شده پیش از ورود به شهر بخشی از چرخه طبیعی یک رودخانه، سفره یا دشت بوده و بازچرخانی آن نباید به مجوزی برای توسعه بیشتر بدون محاسبه ظرفیت منابع تبدیل شود.
آب در این سرزمین تا قطره حساب می‌شد
سعید سادات‌نیا؛معمار نیز در بخش دیگری از نشست با مرور تجربه اصفهان و شوشتر گفت شهرهای تاریخی ایران توسعه خود را با آب هماهنگ می‌کردند.
او گفت: اصفهان اساساً با آب شکل گرفته است.
به گفته او شبکه مادی‌های اصفهان در شکل‌گیری باغ‌ها، زمین‌های کشاورزی، محلات و توسعه شهر نقش داشته و نظام دقیقی برای تقسیم آب وجود داشته است.
سادات‌نیا گفت: آب در این سرزمین تا حد قطره حساب می‌شده است.
او همچنین توسعه اصفهان در دوره صفوی و سازه‌های آبی شوشتر را نمونه‌هایی از انطباق شهر با منابع طبیعی دانست و گفت: راز ماندگاری ایران همین سازگاری با طبیعت بوده است.
در پایان نشست آخوندی دوباره بر ضرورت تعیین سقف برای توسعه شهری تأکید کرد. جمع‌بندی بحث این بود که در کنار محاسبه تراکم، کاربری و جمعیت، ظرفیت آب نیز باید به عددی الزام‌آور در تصمیم‌گیری‌های شهری تبدیل شود؛ عددی که مشخص کند توسعه یک شهر از کجا به بعد دیگر با توان سرزمین سازگار نیست.