غربالگری نوزادان کلید تشخیص زودهنگام نقایص مادرزادی
سازمان جهانی بهداشت با انتشار گزارشی جدید، از کشورها خواست برنامههای غربالگری نوزادان را توسعه دهند؛ اقدامی که با تشخیص زودهنگام و درمان بهموقع، زندگی میلیونها کودک را نجات میدهد و از ناتوانیهای مادامالعمر پیشگیری میکند.
سازمان جهانی بهداشت (WHO) از کشورها خواسته است تا برنامههای غربالگری نوزادان را برای تشخیص نقایص مادرزادی گسترش دهند. این سازمان تاکید میکند که تشخیص زودهنگام و درمان بهموقع، میتواند جان میلیونها کودک را نجات دهد و از ناتوانیهای مادامالعمر پیشگیری کند.
گزارش جدید سازمان جهانی بهداشت با عنوان «تقویت ظرفیت غربالگری، تشخیص و مدیریت نقایص مادرزادی در نوزادان»، غربالگری نوزادان را به عنوان فرصتی مهم برای تسریع پیشرفت در بقای کودکان معرفی کرده است. بسیاری از بیماریها مانند کمکاری مادرزادی تیروئید، سلولداسی شکل خون، اختلالات شنوایی و برخی اختلالات متابولیک، در صورت تشخیص زودهنگام پس از تولد، بهخوبی قابل درمان هستند. با این حال وضعیت میلیونها کودک هنوز دیر تشخیص داده میشود یا هرگز درمان نمیشوند.
بر اساس این گزارش، سالانه حدود ۸ میلیون نوزاد در جهان با یک نقص مادرزادی متولد میشوند و نقایص مادرزادی اکنون حدود ۸ درصد از کل مرگومیر کودکان زیر پنج سال را به خود اختصاص داده است. تخمین زده میشود که ۹۰ درصد از کودکانی که با نقایص مادرزادی جدی متولد میشوند، در کشورهای با درآمد کم و متوسط زندگی میکنند، جایی که دسترسی به غربالگری، تشخیص و درمان همچنان محدود است.
دکتر تدروس آدهانوم گبریسوس، مدیرکل سازمان جهانی بهداشت، در این باره گفت: «هیچ کودکی نباید به خاطر تشخیص دیرهنگام یک بیماری مادرزادی، شانس آیندهای سالم را از دست بدهد. در سراسر جهان، کشورها نشان میدهند که غربالگری نوزادان برای یک یا چند بیماری میتواند جانها را نجات دهد، از ناتوانی پیشگیری کند و بهترین فرصت را برای تحقق تواناییهای بالقوه هر نوزاد فراهم آورد.»
شکاف میان کشورها در این زمینه بسیار آشکار است: برخی کشورها همه نوزادان را برای بیش از ۵۰ بیماری غربالگری میکنند، در حالی که برخی دیگر توانایی غربالگری حتی یک بیماری را هم ندارند. سازمان جهانی بهداشت از هر کشوری خواسته است که غربالگری نوزادان را (با شروع از یک بیماری اولویتدار و گسترش تدریجی آن با افزایش ظرفیت) آغاز کند.
گزارش نشان میدهد که نقایص مادرزادی سهم فزایندهای از مرگومیر کودکان زیر پنج سال را در بسیاری از مناطق تشکیل میدهند. بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۳، سهم مرگومیر کودکان زیر پنج سال ناشی از نقایص مادرزادی در آفریقای جنوب صحرا از ۱ به ۴ درصد و در جنوب آسیا از ۳ به ۱۱ درصد افزایش یافته است. بخشی از این تغییر، نشاندهنده پیشرفت واقعی در کاهش مرگومیر ناشی از بیماریهای واگیر و سایر علل قابلپیشگیری است.
گزارش سازمان جهانی بهداشت با هدف کمک به وزارتخانههای بهداشت، بهویژه در کشورهای با درآمد کم و متوسط، تدوین شده است تا اولویتبندی بیماریهای مشمول غربالگری نوزادان را بر اساس شرایط هر کشور تسهیل کند. این گزارش نمونههایی از کشورهای آفریقا، آسیا و آمریکا را معرفی کرده است که با موفقیت برنامههای غربالگری نوزادان را در مقیاس بزرگ در خدمات بهداشتی ادغام کردهاند.
نمونههای پیشرفت غربالگری
در آرژانتین پوشش غربالگری نوزادان به سطحی تقریبا همگانی رسیده است. برزیل غربالگری ملی را برای چندین بیماری کشنده گسترش داده است. مصر با ایجاد «مسیر مراقبت از نوزاد»، غربالگری جهانی شنوایی و کمکاری مادرزادی تیروئید را در خدمات بهداشت اولیه خود ادغام کرده است. هند با برنامه ملی خود در سه سال، بیش از ۲۸ میلیون کودک را غربالگری کرده و حدود ۹۰۰ هزار کودک را با نقص مادرزادی شناسایی و به مراکز تشخیص، درمان و حمایت، از جمله مراقبتهای بلندمدت و توانبخشی متصل کرده است. سریلانکا غربالگری نوزادان را در مراقبتهای روتین ادغام کرده و حدود ۸۰ درصد از نوزادان را برای کمکاری مادرزادی تیروئید غربالگری میکند. اوگاندا با برنامهای دولتی برای بیماری سلولداسی شکل در مناطق با شیوع بالا، نوزادان مبتلا را زودهنگام شناسایی و درمان نجاتبخش و مراقبتهای بلندمدت برای آنها فراهم میکند.
سازمان جهانی بهداشت از دولتها خواسته است که غربالگری، تشخیص و درمان نوزادان را در خدمات بهداشتی روتین و برنامههای پوشش همگانی سلامت ادغام کنند. برای این کار توصیه میشود که کشورها با بیماریهای اولویتدار این اقدام را شروع کنند که بهطور موثر قابل تشخیص و مدیریت هستند. این گزارش حاصل مشورت جهانی سازمان جهانی بهداشت با نمایندگان دولتها، کارشناسان فنی، پزشکان، محققان، انجمنهای حرفهای، سازمانهای جامعه مدنی و خانوادههای تحت تاثیر نقایص مادرزادی است تا اولویتهای تقویت غربالگری، تشخیص و مراقبتهای بلندمدت نوزادان را شناسایی کند.
منبع: who.int