معلمی در بحران؛ معلمان حقالتدریس از برگزاری کلاس در دوران قطعی اینترنت میگویند
هر تعطیلی برای معلمان حقالتدریس یعنی لغو شدن یک کلاس و کسر از حقوق توافقی. آنها دی ماه امسال هم در میان اعتراضات، تعطیلات و قطعی کامل اینترنت مجبور بودند این روزهای سخت را زیر سایه قراردادهای ناپایدار، کسر از حقوق و دستمزدهایی کمتر از همکاران رسمی و تمام وقت خود بگذرانند.
«یکی از روزهای دی ماه امسال که برف شدیدی در تهران میبارید و زمین لغزنده بود، باید به مدرسه میرفتیم و کلاسهایمان را برگزار میکردیم. در خیابان تاکسی نبود، مترو بسیار شلوغ بود و با تاخیر رسیدیم و بسیاری از معلمان توبیخ شدند. بعضی از معلمان از راههای بسیار دوری به مدرسه میآیند؛ از نعمتآباد و اسلامشهر و افسریه، اما مسئولان مدرسه تاکید داشتند که باید راس ساعت در مدرسه حضور داشته باشید.»؛ این روایت الهه، معلم حقالتدریس یکی از مدارس غیرانتفاعی تهران است که از روزهای تدریس در میان قطعی اینترنت، مجازی شدن مدارس و اعتراضات میگوید. از اجبار به برگزاری کلاس آنلاین در اوج قطعی اینترنت و از روزهایی که همه کارکنان دو ساعت زودتر تعطیل میشدند اما در مدرسه آنها همین دو ساعت از حقوقشان کم میشد.
با شروع کرونا تدریس آنلاین هم در مدارس ایران آغاز شد و روال مجازی شدن مدارس به دلیل آلودگی هوا و سرما و کمبود انرژی ادامه پیدا کرد. امسال در کنار معلمان رسمی، معلمان حقالتدریس آزاد هم شکل دیگری از کار را تجربه میکنند؛ تدریس در میان اعتراضات، تعطیلات و قطعی کامل اینترنت همراه با قراردادهای ناپایدار و دستمزدهایی کمتر از همکاران رسمی و تمام وقت خود. آموزش و پرورش بخشی از کمبود معلم در مدارس را با استخدام معلمان حقالتدریس آزاد جبران میکند و به گفته علی فرهادی، سخنگوی آموزش و پرورش 23 هزار معلم حقالتدریس در مهر امسال در مدارس کشور به فعالیت خود ادامه دادهاند. قرارداد معلمان حقالتدریس مستقیم با مدارس بسته میشود که قوانین مشخصی ندارد و طیف آن از تدریس ساعتی و جلسهشمار تا قراردادهای ۸ و ۹ ماهه متفاوت است. بسیاری از مدارسی که جلسهشمار حقوق پرداخت میکنند، هیچ قرارداد مکتوبی با معلم امضا نمیکنند و در روزهایی که مدارس باید آنلاین فعالیت کنند، این معلمان فشار کاری بیشتری را تحمل میکنند و ممکن است به دلیل قراردادهای روزشمار، درآمد کمتری داشته باشند.
«الهه» در یکی از مدارس منطقه ۳ تهران به زبان انگلیسی دروس پیش دبستانی را تدریس میکند و نزدیک به سه سال سابقه تدریس دارد، با این حال تحصیلات و رزومه کاری او تاثیری در میزان حقوقش ندارد؛ رقمی که سایر معلمان مدرسه از آن اطلاعی ندارند، چون مسئولان مدرسه به معلمان اجازه نمیدهند که از میزان دستمزد و نوع قرارداد همدیگر با خبر شوند. از ابتدای سال تحصیلی جاری و در تمام روزهایی که مدارس آنلاین فعالیت میکردند، مدرسه محل تدریس الهه حضوری بود و مرخصی همه معلمان آن لغو شد. فقط امکان مرخصی ساعتی با گواهی پزشک وجود داشت که بابت همان هم از حقوق معلمان کم میشد: «در دی ماه چون تعداد تعطیلیها زیاد بود حتی همان یک روز مرخصی استحقاقی را هم به معلمان ندادند. در مجموع از مهر تا امروز، ما اصلا کلاسهایمان را مجازی برگزار نکردیم و دلیل آن هم راضی نبودن اولیای دانشآموزان اعلام شده بود. حتی در روزهای بین تعطیلات رسمی هم اجازه مرخصی نداریم و حقوق آن از ما کسر میشود.» در قرارداد معلمان مدرسهای که الهه در آن تدریس میکند، هیچکدام از این شرایط نوشته نشده و همه این موارد شفاهی به آنها اعلام شده است. او تعریف میکند که بخش زیادی از معلمان این مدرسه بیمه نمیشوند و در زمان حضور نماینده بیمه در مدرسه، از آنها خواسته میشود پنهان شوند و در صورت ضرورت، به نماینده بیمه توضیح دهند که کارآموزند و قراردادی با مدرسه ندارند.
معلمان مدارس غیرانتفاعی در شرایطی بیمه نمیشوند که امسال میان سازمان تأمین اجتماعی و سازمان مدارس و مراکز غیردولتی و توسعه مشارکتهای مردمی تفاهمنامهای منعقد شد؛ به گفته احمد محمودزاده، رییس سازمان مدارس و مراکز غیردولتی وزارت آموزش و پرورش، از مهرامسال فرایند بیمه معلمان مدارس غیردولتی شروع شده است. به گفته او امسال معلمی که ۳۰ ساعت تدریس میکند، ۳۰ روز بیمه میشود و ۳۰ ساعت حقوق میگیرد و اگر معلمی ۲۵ ساعت تدریس میکند، ۲۵ ساعت از ۳۰ ساعت حقوق میگیرد و ۲۵ روز بیمه میشود.
الهه میگوید در این مدت که هم اعتراضات در جریان بود و هم اینترنت قطع شده بود، فشار روانی معلمان و شرایط جسمانی و بیماری آنها برای مدرسه اهمیتی نداشت: «مدرسهای که سال قبل در آن کار میکردم سختگیری کمتری درباره مرخصیها داشت و آنها هم تاکید داشتند که معلم باید برای کلاسهای آنلاین هم در مدرسه حاضر میشد.»
دستور برگزاری کلاس در روزهای قطع اینترنت
علاوه بر قراردادهای ۸ و ۹ ماهه، مدارس غیرانتفاعی نوع دیگری از قرارداد را با معلمان حقالتدریس امضا میکنند: قرارداد جلسهشمار که طبق آن دستمزد روزهای تعطیل به معلم پرداخت نمیشود و این یعنی در ماههای برگزاری امتحانات و تعطیلی مدارس معلم حقوقی دریافت نمیکند و فرصت استخدام در مراکز دیگر را از دست میدهد. پردیس معلم ادبیات فارسی، نگارش و املای مقطع متوسطه یکم است و از ابتدای امسال تقریبا نیمی از کلاسهای درس خود را آنلاین برگزار کرده است. در یکی از مدارس محل تدریس او بخشی از معلمان حقوق روزهای مرخصی و تعطیلی را دریافت نمیکنند و اگر در طول یک ماه تعداد جلسات بیشتری نسبت به ماههای دیگر برگزار کنند، هزینه آن پرداخت نمیشود: «در روزهایی که اینترنت قطع بود، مدرسه تاکید میکرد که کلاسهای درس باید حتما برگزار شود. حتی یکی از مدارس من در روزهایی که اینترنت کامل قطع بود و حتی آنتن تلفن هم وجود نداشت، به ما ماموریت داد که هرکدام به ۶ نفر از دانشآموزان زنگ بزنیم که امتحان آنلاین دارید و باید ساعت هشت صبح در سامانه یادگیری الکترونیکی امتحان بدهید.»
در همان روزهای قطعی اینترنت که دسترسی به هیچ سامانهای ممکن نبود، مدرسه از او خواسته بود که برگههای امتحانی بارگذاری شده در سامانه یادگیری الکترونیکی (ام.ال.اس) را تصحیح کند: «اصلا برایشان اهمیتی نداشت که این مشکل مشترک است.»
برخلاف نیروهای رسمی در مدارس دولتی که میتوانند کلاسشان را آفلاین برگزار کنند و فایل صوتی برای ناظم مدرسه بفرستند، معلمان حقالتدریس مدارس غیردولتی موظفند که در کلاسهای آنلاین فعالیت بیشتری داشته باشند: «حتما دوربین را روشن بگذاریم، مقنعه سر کنیم، پاورپوینت داشته باشیم و نکات زیادی را رعایت کنیم.» نکاتی که به گفته او اگر مورد تایید مدرسه نباشد، ممکن است روی نظر مسئولان مدرسه درباره ادامه همکاری با معلم تاثیرگذار باشد: «معلمان حقالتدریس به عنوان یک نیروی آزاد پشتیبانی هم ندارند، در شرایطی که مدارس به صورت مجازی فعالیت میکنند، باید انرژی بسیار بیشتری صرف کنند که نظر مدرسه جلب شود. اما معلم رسمی، در جلسات آنلاین میتواند رفع تکلیف کند و نگران از دست رفتن شغلش نباشد.»
پردیس همچنین از تاکید مدارس غیرانتفاعی بر بالا نگهداشتن نمرات دانشآموزان میگوید؛ رویهای که در شرایط این روزها و با وجود تعطیلیهای مکرر و تعداد زیاد جلسات آنلاین مدارس هم ادامه دارد. مدرسه محل تدریس سال قبل او پیش از برگزاری آزمون میان ترم از معلمان تعهدنامهای میگرفت که طبق آن نباید میانگین نمرات کلاس درس از عدد مشخصی، پایینتر باشد. این سختگیری درباره نمرات مستمر هم وجود دارد. به گفته او نمراتی که در کارنامه دانشآموزان اعلام میشود، با نمراتی که در سامانه سیدا ثبت میشود متفاوت است؛ چون پایین بودن نمرات روی شهریه دریافتی و رتبهبندی آنها تاثیر میگذارد: «من هم امسال تسلیم این روند شدم و برگههای امتحانی را با سختگیری کمتری تصحیح کردم، چون در نهایت میدانم نمره مورد نظر مدرسه ثبت میشود و معلم باید آن را امضا کند.»
فشار کاری بالا به بهانه پرداخت شهریه
«همهچیز به تصمیم مدیر مدرسه بستگی دارد، از بیمه تا دستمزد و قرارداد»؛ فریده معلم خوشنویسی یکی از مدارس غیرانتفاعی منطقه 3 تهران است؛ یکی از دروس فوق برنامه که در روزهای مجازی شدن مدارس آن را به صورت آفلاین تدریس میکند و دانشآموزان تکالیفشان را بعد از بازگشت به مدرسه به معلمشان نشان میدهد. مدرسه محل کار او حقوق معلمان حقالتدریس همه دروس را کامل پرداخت میکند و به آن متعهد است، اما مدارس دیگری که برای کار به آنها مراجعه کرده بود، ساعتی حقوق پرداخت میکردند، که دستمزد آنها را تحت تاثیر قرار میدهد.
فریده توضیح میدهد که بعضی از خانوادهها تاکید کردهاند به دلیل پرداختن شهریه همه کلاسها باید آنلاین برگزار شود. در دوران کرونا روشن بود که در تمام سال مدرسه مجازی است، اما حالا درسی که آنلاین ارائه میشود، در روزهایی که کلاسها به صورت حضوری برگزار میشود دوباره توضیح داده میشود و ممکن است دانشآموزان نیاز به ساعت درسی اضافه هم داشته باشند.
به گفته فریده در مدرسههای غیرانتفاعی خانواده دانشآموزان تمایلی به استفاده از برنامه «شاد» ندارند و به همین دلیل از برنامههای جایگزین دیگری مثل «اسکای روم» و «ادوبی کانکت» استفاده میشود و معلم و دانشآموز به صورت تصویری با هم ارتباط دارند. به همین دلیل خانوادهها هم نحوه تدریس معلمان را میبینند و معلم باید مدیریت بیشتری روی مطالب و کلاس خود داشته باشد: «معلمان حقالتدریس در شرایطی که مدارس آنلاین فعالیت میکنند نسبت به مدارس دولتی با سختگیری بیشتری در تدریس روبهرو میشوند و کار بیشتری انجام میدهند؛ دلیل آن هم این است که خانوادهها شهریه پرداخت میکنند و توقع دارند که خدمات بیشتری دریافت کنند.»
تعطیلی مدارس به بهانههای مختلف ادامه دارد و اینترنت هم هنوز با اختلال روبهروست. معلمان حقالتدریس که همیشه با قراردادهای ناپایدار و دستمزدهای ساعتی و روزشمار سر میکردند، با هر تعطیلی و قطعی اینترنت به مشکلاتشان اضافه میشود.
سال گذشته رییس سازمان مدارس و مراکز غیردولتی اعلام کرده بود که افزایش حقوق معلمان مدارس غیردولتی و ساماندهی وضعیت بیمه شغلی آنها در دستور کار قرار دارد اما از میان این دو وعده فقط برقراری نیمبند بیمهها انجام شد. نشان عملی نشدن وعدههای این سازمان، کارزارهایی است که در یک سال گذشته برای حمایت از معلمان مدارس غیردولتی به راه افتاده است؛ کارزارهایی برای استخدام در آموزش و پرورش، درخواست قرارداد کار معین، پرداخت حقوق تعطیلات تابستان، تخصیص کد پرسنلی همانند سایر فرهنگیان، وام، بیمه، بیمه تکمیلی و درخواستهای دیگری برای رسیدن به حقوقی نزدیک به معلمان دیگر.