افزایش قیمت گاز اروپا، تولیدکنندگان برق را دوباره به سمت زغال‌سنگ سوق می‌دهد
افزایش شدید قیمت گاز باعث شده نیروگاه‌های زغال‌سنگی برای نخستین بار از دست‌کم سال ۲۰۲۴ به گزینه‌ای اقتصادی‌تر از نیروگاه‌های گازی تبدیل شوند؛ روندی که می‌تواند سهم زغال‌سنگ در تولید برق اروپا را افزایش دهد.
افزایش شدید قیمت گاز طبیعی در اروپا، شرکت‌های تولید برق را بار دیگر به استفاده بیشتر از زغال‌سنگ سوق داده است. تحلیلگران می‌گویند تولید برق از آلاینده‌ترین سوخت فسیلی ممکن است طی شش ماه آینده حدود یک‌چهارم افزایش یابد تا کاهش مشابهی در تولید برق نیروگاه‌های گازی را جبران کند.
جنگ میان ایران و آمریکا و اختلال در انتقال گاز طبیعی مایع‌شده (LNG) از مسیر تنگه هرمز، قیمت گاز معیار اروپا را در ماه جاری به بیش از ۸۰ یورو برای هر مگاوات‌ساعت رسانده است؛ بالاترین سطح در سه سال گذشته.
بر اساس داده‌های شرکت تحلیل بازار ICIS، این افزایش قیمت باعث شده نیروگاه‌های زغال‌سنگ و زغال‌سنگ قهوه‌ای برای نخستین بار از دست‌کم سال ۲۰۲۴، به‌طور متوسط سودآورتر از نیروگاه‌های گازی باشند. این شرایط روندی را معکوس کرده که طی سال‌های گذشته، با تغییر اقتصاد تولید برق، به کاهش تدریجی استفاده از زغال‌سنگ در سبد برق اروپا کمک کرده بود.
با این حال، توان شبکه برق اروپا برای جایگزین کردن گاز با زغال‌سنگ هم محدود است. طی سال‌های گذشته تعداد زیادی از نیروگاه‌های زغال‌سنگی تعطیل شده‌اند و ظرفیت باقی‌مانده چندان امکان افزایش تولید ندارد.
سهم زغال‌سنگ از تولید برق اروپا از بیش از یک‌سوم کل تولید برق اتحادیه اروپا در سال ۱۹۹۰، به پایین‌ترین سطح ثبت‌شده یعنی ۹.۲ درصد در سال ۲۰۲۵ رسیده است.
دولت‌ها و شرکت‌های تولید برق با گسترش انرژی‌های تجدیدپذیر، ظرفیت قابل توجهی از نیروگاه‌های زغال‌سنگی را تعطیل کرده‌اند. با این حال، دوره‌های افزایش شدید قیمت گاز همچنان می‌تواند نیروگاه‌های باقی‌مانده زغال‌سنگی را از نظر اقتصادی به گزینه‌ای جذاب تبدیل کند.
شاخص موسوم به «کلین دارک اسپرد» که سودآوری تولید برق با زغال‌سنگ را اندازه‌گیری می‌کند، از زمان آغاز درگیری در اواخر فوریه به‌شدت افزایش یافته است. در مقابل، شاخص مشابه برای نیروگاه‌های گازی، معروف به «کلین اسپارک اسپرد»، سقوط کرده است.
انرژی‌های تجدیدپذیر می‌توانند بخشی از تولید برق نیروگاه‌های فسیلی را جبران کنند، اما میزان تولید آنها به شرایط آب‌وهوایی وابسته است. به همین دلیل، شرکت‌های برق همچنان برای متعادل نگه داشتن شبکه در زمان‌هایی که تولید تجدیدپذیرها برای پاسخ به تقاضا کافی نیست یا تولید برق خورشیدی در زمستان کاهش می‌یابد، به نیروگاه‌های گاز و زغال‌سنگ متکی هستند.
نیروگاه‌های زغال‌سنگی به سقف ظرفیت نزدیک می‌شوند
این تغییر در آلمان، بزرگ‌ترین بازار برق و مصرف‌کننده گاز اروپا، محسوس‌تر است.
بر اساس داده‌های شرکت Veyt، تولید برق از زغال‌سنگ در آلمان در سه‌ماهه چهارم سال جاری احتمالا به سقف عملیاتی خود نزدیک خواهد شد و به سطحی می‌رسد که با بالاترین تولید فصلی ثبت‌شده ناوگان فعلی نیروگاه‌های زغال‌سنگی برابری می‌کند.
داده‌های این شرکت نشان می‌دهد تقریبا تمام ظرفیت مازاد باقی‌مانده نیروگاه‌های زغال‌سنگی، نه به دلیل شرایط اقتصادی، بلکه به دلیل محدودیت در آماده‌به‌کاری نیروگاه‌ها قابل استفاده نیست.
در نتیجه، اگر قیمت گاز بار دیگر افزایش یابد، امکان واکنش تولیدکنندگان برق از طریق تغییر سوخت محدود خواهد بود.
«فلوریان بونکه»، تحلیلگر ICIS در این باره گفت: «حتی اگر قیمت گاز به ۱۰۰ یورو برای هر مگاوات‌ساعت برسد، بخش برق نمی‌تواند واکنش چندان بیشتری نشان دهد.»
تداوم برتری زغال‌سنگ تا سال ۲۰۲۸
این تغییر ممکن است صرفا واکنشی کوتاه‌مدت به اختلال در عرضه LNG نباشد. «مارتا ورونیشفسکا»، تحلیلگر Veyt می‌گوید زغال‌سنگ احتمالا تا سال آینده و حتی ممکن است تا مارس ۲۰۲۸ همچنان برای تولید برق ارزان‌تر از گاز باقی بماند.
به گفته او، قیمت قراردادهای گاز برای تحویل در سال‌های آینده هم نشان می‌دهد که معامله‌گران انتظار دارند محدودیت عرضه ادامه پیدا کند.
تعطیلی آخرین نیروگاه هسته‌ای آلمان در سال ۲۰۲۳ هم انعطاف‌پذیری شبکه برق این کشور را بیشتر کاهش داده است. این نیروگاه‌ها پس از کاهش قیمت گاز از اوج تاریخی آن در جریان بحران انرژی اروپا و تلاش این قاره برای جایگزین کردن گاز روسیه تعطیل شدند.
در نتیجه، افزایش قیمت گاز اکنون بار دیگر اقتصاد تولید برق اروپا را تحت تأثیر قرار داده و در شرایطی که ظرفیت نیروگاه‌های زغال‌سنگی کاهش یافته، گزینه‌های باقی‌مانده برای پاسخ به شوک‌های جدید بازار انرژی محدودتر شده است.
منبع: رویترز