فرونشست، خشک شدن دشتها و کاهش منابع آبی؛ نسخه کارشناسان برای نجات آب ایران چیست؟
بحران آب در ایران دیگر فقط به خشکسالی و کاهش بارندگی محدود نمیشود؛ افت مداوم آبهای زیرزمینی، فرونشست زمین، خشک شدن قنوات و کاهش توان تولید کشاورزی، کارشناسان را به این جمعبندی رسانده که بدون تغییر در شیوه حکمرانی آب، حتی توسعه فناوری نیز نمیتواند کشور را از بحران نجات دهد. حالا متخصصان حوزه آب، با مرور تجربه چین، از مجموعهای از راهکارها سخن میگویند که از اصلاح ساختار تصمیمگیری تا بازچرخانی پساب و حضور پررنگتر بخش خصوصی را در بر میگیرد.
به گزارش آتیهآنلاین، بحران آب در ایران وارد مرحلهای شده که دیگر نمیتوان آن را صرفاً با ساخت سد یا اجرای پروژههای انتقال آب مدیریت کرد. افت مستمر سطح آبهای زیرزمینی در بسیاری از دشتهای کشور، زنگ خطر را برای آینده منابع آبی به صدا درآورده و پیامدهای آن از فرونشست زمین تا کاهش تولیدات کشاورزی و تهدید زیرساختهای شهری، هر روز آشکارتر میشود.
کارشناسان حاضر در سمپوزیوم «مدیریت منابع آب ایران و چین؛ فرصتها و راهبردهای توسعه مشترک» که در تهران برگزار شد، تأکید کردند بحران کنونی بیش از آنکه یک مسئله فنی باشد، نتیجه ضعف در حکمرانی، نبود هماهنگی میان دستگاههای تصمیمگیر و تغییر مداوم سیاستهاست.
به گفته متخصصان، استانهایی مانند اصفهان، چهارمحال و بختیاری، خوزستان، هرمزگان، همدان، خراسان رضوی و جنوبی، بوشهر، مرکزی و کاشان از جمله مناطقی هستند که افت منابع آب زیرزمینی، آینده آنها را با چالشهای جدی روبهرو کرده است.
آب؛ قربانی تصمیمهای جزیرهای
حمید کاردانمقدم، عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات آب وزارت نیرو، در این نشست تأکید کرد که مدیریت منابع آب تنها وظیفه وزارت نیرو نیست و تصمیمهای مربوط به کشاورزی، صنعت، اقتصاد و محیط زیست باید در چارچوبی واحد اتخاذ شود.
او با اشاره به تجربه چین گفت در این کشور، مدیریت آب بر پایه هماهنگی میان نهادهای مختلف و برنامههای بلندمدت انجام میشود؛ در حالی که در ایران، هر دستگاه بخشی از مسئولیت را بر عهده دارد و همین موضوع موجب ناهماهنگی در تصمیمگیریها شده است.
به گزارش ایرنا، این کارشناس تشکیل یک شورای تخصصی با حضور همه ذینفعان را یکی از الزامات اصلاح حکمرانی آب دانست و تأکید کرد تصمیمهای این حوزه باید بر پایه مطالعات علمی و با افق بلندمدت اتخاذ شوند، نه متناسب با دوره فعالیت دولتها.
شهره صدری، پژوهشگر حوزه آب نیز یکی دیگر از مشکلات مدیریت آب در ایران را نبود اجماع حتی بر سر آمار مصرف آب عنوان کرد. به گفته او، تغییر دولتها معمولاً به تغییر سیاستهای آبی منجر میشود؛ موضوعی که امکان اجرای برنامههای بلندمدت را از بین میبرد.
او با اشاره به تجربه چین گفت در این کشور، مدیران محلی بر اساس شاخصهایی مانند حفاظت از رودخانهها، توسعه تصفیهخانهها و جذب سرمایهگذاری در بخش آب ارزیابی میشوند؛ الگویی که میتواند با شرایط ایران نیز متناسبسازی شود.
نجات آب بدون بخش خصوصی ممکن نیست
کارشناسان حاضر در این نشست معتقدند یکی از ظرفیتهایی که تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته، توسعه بازچرخانی پساب است. سروش مقصودی، کارشناس منابع آب، با اشاره به اینکه فاضلاب امروز در بسیاری از کشورها یک منبع ارزشمند محسوب میشود، گفت ایران نیز میتواند با توسعه زیرساختهای لازم، از پساب تصفیهشده در بخشهای مختلف استفاده کند و فشار بر منابع آب زیرزمینی را کاهش دهد.
او همچنین تأکید کرد همکاری با چین نباید صرفاً به واردات فناوری محدود شود، بلکه باید به تبادل تجربه، توسعه مشترک فناوری و بهرهگیری از توان مهندسی دو کشور منجر شود. به گفته این کارشناس، ایران خود سابقهای طولانی در مدیریت منابع آب، از جمله طراحی قناتها و سازههای آبی، دارد و میتواند در این همکاری نقش فعال ایفا کند.
در بخش دیگری از این نشست، حسینعلی آجری، رئیس آکادمی مستقل فدراسیون صنعت آب ایران، نقش بخش خصوصی را در تأمین مالی و افزایش بهرهوری پروژههای آبی پررنگ توصیف کرد. او پیشنهاد تشکیل دبیرخانه دائمی همکاری ایران و چین را مطرح و تأکید کرد همکاریهای آینده باید بر چهار محور حکمرانی، فناوری، سرمایهگذاری و توسعه سرمایه انسانی متمرکز باشد.
جمعبندی کارشناسان حاضر در این سمپوزیوم نشان میدهد که نسخه عبور از بحران آب، تنها در ساخت تأسیسات جدید یا انتقال آب خلاصه نمیشود؛ بلکه اصلاح حکمرانی، ثبات در سیاستگذاری، مشارکت مردم، استفاده از ظرفیت بخش خصوصی، توسعه بازچرخانی پساب و تبدیل نشستهای علمی به برنامههای اجرایی، مهمترین پیششرطهای نجات منابع آب ایران به شمار میروند.