فرمول شکستخورده جهانی؛ چرا بلیت رایگان مترو ترافیک تهران را درمان نمیکند؟
در حالی که طرح «دائمی شدن رایگان بودن حملونقل عمومی» در شورای شهر تهران به عنوان ابزاری برای حمایت از اقشار کمدرآمد و هدفمندسازی یارانهها در حال بررسی است، کارشناسان نسبت به پیامدهای منفی آن بر کیفیت ناوگان و پایداری مالی مترو و اتوبوس هشدار میدهند.
به گزارش آتیهآنلاین، در این میان، این سوال مطرح است که آیا رایگان شدن حملونقل عمومی واقعاً گرهای از ترافیک و آلودگی هوای تهران باز میکند یا صرفاً به کاهش استانداردهای خدمات منجر خواهد شد؟
تقابل نگاههای حمایتی و مدیریتی
طرح دائمی شدن رایگان بودن مترو و اتوبوس که هماکنون در کمیسیون حملونقل شورای شهر تهران در حال بررسی است، ساختاری پلکانی دارد. طبق پیشنهاد «کمیته شفافیت و شهر هوشمند»، بلیت برای دهکهای ۱ تا ۳ کاملاً رایگان، برای دهکهای متوسط نیمبها و برای دهکهای مرفه با تخفیف اندک ارائه خواهد شد. در کنار این دهکبندی، لیست بلندبالایی از اقشار شامل اصحاب رسانه، دانشجویان، کادر درمان، خانواده شهدا و ایثارگران و بازنشستگان نیز در زمره مشمولان این طرح قرار گرفتهاند. موافقان این طرح، آن را نه اقدامی تبلیغاتی، بلکه اجرای نص صریح قانون برای کاهش فشار اقتصادی بر دوش شهروندان میدانند.
زنگ خطرِ کیفیت در ناوگان حملونقل عمومی
در سوی مقابل، نگاه کارشناسی به این طرح با تردیدهای جدی همراه است. مهرداد تقیزاده، معاون اسبق حملونقل وزارت راه و شهرسازی، با صراحت این اقدام را «غیرموثر» و «پوپولیستی» میخواند. او معتقد است قیمت فعلی بلیت مترو در ایران، به قدری ناچیز است که حذف آن هیچ انگیزه جدیدی برای صاحبان خودروهای شخصی ایجاد نمیکند تا به سمت مترو بیایند.
نکته نگرانکننده از دیدگاه تقیزاده، سرنوشتِ درآمدهای حاصل از فروش بلیت است. او تأکید میکند: «نگهداری از پلهبرقیها، نظافت ایستگاهها و تعمیرات زیرساختی، همگی به منابع مالی نیاز دارند.» به باور او، حذف درآمد بلیتفروشی، مترو را در تأمین هزینههای جاری با چالش جدی مواجه کرده و به مرور، کیفیت خدمات را به قدری کاهش میدهد که مسافران فعلی نیز برای استفاده از حملونقل عمومی دلسرد خواهند شد.
درسهایی از تجربه جهانی
سیدمجتبی شفیعی، دبیر شورای عالی ترافیک کشور، نیز با اشاره به تجربیات جهانی میگوید که این ایده در شهرهایی موفق بوده که نرخ کرایه از قبل بالا بوده است؛ نه در شهرهایی مانند تهران که هزینه حملونقل عمومی هماکنون نیز برای شهروندان بسیار ارزان تمام میشود. او هشدار میدهد که اگر مدیریت شهری در آینده به دلیل مشکلات مالی مجبور به لغو این طرح شود، با مقاومت اجتماعی بسیار سنگینی روبرو خواهد شد؛ تجربهای که پیشتر در مورد حذف هزینه پارک حاشیهای تکرار شده بود.
در نهایت، شورای شهر تهران این هفته باید میان «حمایت اجتماعی مستقیم» و «حفظ کیفیت زیرساختهای شهری» یکی را انتخاب کند. آنچه مسلم است، حل معضل ترافیک و آلودگی هوا نه در گرو حذف هزینههای اندک بلیت، بلکه در گرو توسعه کمی و ارتقای کیفی خدمات ناوگان حملونقل عمومی است؛ رویکردی که نیازمند پشتوانه مالی پایدار و نه تصمیمات کوتاهمدت است.