آفریقا، مرگبارترین مکان جهان برای زایمان
در آفریقا با سریعترین نرخ رشد جمعیت جهان، ۷۰ درصد مرگومیر مادران جهان هم رخ میدهد. با قطع کمکهای آمریکا به آفریقا، ماماها بیکار شده و جان مادران و نوزادان به خطر افتاده است.
درد و رنج «مَعود احمد»، اندکی پس از غروب خورشید آغاز شد. بچهاش در راه بود. او که در اردوگاه پناهندگان زندگی میکرد با حصبه ضعیف شده بود. هیچ امکاناتی در اردوگاه برای آنچه در پیش رو داشت درکار نبود. پولی هم برای سفر به جای بهتر نداشت، با زحمت برخاست و بهراه افتاد.
«مَعود» هر چند دقیقه یک بار از شدت درد انقباض میایستاد، سرانجام دیگر نتوانست ادامه دهد؛ «در خیابان زایمان کردم. نه دکتری بود، نه مامایی و نه کسی که دستم را بگیرد.»
این گزارش بخشی از یک مجموعه درباره مرگ و میر مادران در آفریقای جنوب صحراست؛ منطقهای که سریعترین رشد جمعیت را در جهان دارد و ۷۰ درصد از مرگومیر مادران در سطح جهانی در آنجا رخ میدهد. سالانه حدود ۱۸۰ هزار مرگ ناشی از بارداری در سراسر این قاره ثبت میشود، همراه با مرگ حدود یک میلیون نوزاد.
سازمان جهانی بهداشت امسال اعلام کرد که نزدیک به دو سوم مرگهای مادران در جهان در کشورهای درگیر مناقشه رخ میدهد، همان کشورهایی که «شکننده» میخوانندش. برای زنانی مانند «مَعود» که از جنگ سودان به کشورهایی مثل جمهوری آفریقای مرکزی گریختهاند، خطر با عبور از مرزها متوقف نمیشود.
آوارگی میتواند به معنای از دست دادن ویزیتهای دوران بارداری، سفرهای خطرناک و دسترسی به سیستمهای بهداشتی ضعیفتردر مناطق دورافتاده باشد.
سازمان ملل اعلام کرده که زنان در جمهوری آفریقای مرکزی ۴۰ برابر بیشتر از زنان در ایالات متحده در معرض خطر مرگ در دوران بارداری یا زایمان هستند. در اینجا، یکی از فقیرترین کشورهای جهان، به ازای هر ۱۰۰ هزار زایمان، ۸۲۹ زن جان میدهند.
«خطر مرگ مادران افزایش خواهد یافت»
سالها درگیری داخلی، جمهوری آفریقای مرکزی و سیستم بهداشتی آن را شکننده کرده است. با وجود ذخایر عظیم طلا، خدمات بهداشتی در خارج از شهرهای بزرگ کمیاب است. یک سوم مردم با کمتر از ۲ دلار در روز زندگی میکنند.
دولت که خود از مشکل مرگومیر مادران آگاه است، در سال ۲۰۲۴ برنامهای را برای افزایش بودجه منابع مرتبط، مثل هزینه ماماهای آموزش دیده اعلام کرد. اگرچه مقامات به سوالات درباره نحوه اجرای آن پاسخ ندادند.
اکنون، کاهش گسترده بودجه کمکهای بشردوستانه توسط آمریکا (بهعنوان بزرگترین حامی) و سایر کشورها، برای زنان وضعیت دشوار را دشوارتر کرده است.
در شهر دورافتاده «بیرائو» در نزدیکی مرز سودان، جایی که «مَعود» پناه گرفته است، پیشتر چهار مامای محلی از کار بیکار شدند. حامی آنها صندوق جمعیت سازمان ملل (UNFPA) بود، صندوقی که سال گذشته پس از آن تعطیل شد که دولت ترامپ تمام توافقهای تامین مالی با این آژانس را قطع کرد.
روبروی چادر «مَعود»، یک «فضای امن» سابق وجود دارد که قبلا صندوق جمعیت سازمان ملل آن را برپا کرده و وظیفهاش حمل زنان باردار به بیمارستان منطقه بود. این یکی از چهار فضای مشابه در «بیرائو» بود که به حدود ۵۰ هزار زن خدمات میداد. این فضاها بدون بودجه آمریکا تعطیل شدهاند و در کنار آنها دو مرکز بهداشتی هم به سرنوشت مشابهی دچار شدند.
«ماری ژوستین مامبا ایبینگی»، مسئول برنامه صندوق جمعیت سازمان ملل در اینباره میگوید: اکنون «بعضی زنان در معرض خطر مرگ در وضعیتی از بارداری هستند که به صورت پزشکی مدیریت نمیشود.»
بودجه صندوق جمعیت سازمان ملل در جمهوری آفریقای مرکزی در دو سال گذشته به ۶.۵ میلیون دلار کاهش یافته است. «ویکتور راکوتو»، مدیر ملی این صندوق، گفته که این سازمان تنها تامینکننده محصولات بهداشت باروری در «بیرائو» بود. «راکوتو» هشدار داده است که «اگر راهحلی وجود نداشته باشد، خطر مرگ مادران افزایش خواهد یافت.»
بر اساس گزارش سازمان ملل، مناطق درگیر مناقشه مانند «بیرائو» شش دهم از مرگهای مادران در جهان را به خود اختصاص میدهند.
«زایمان در اینجا آدم را ذله میکند»
بیمارستان منطقهای که «مَعود» سعی کرد به آن برسد، چند کیلومتر آن طرفتر در مسیر جادههای خاکی قرار دارد. در یکی از همین روزها، «دلفین زانابه»، دستیار زایمان، بین بیماران حرکت میکرد؛ در گرمای سوزان، دهها زن باردار تنگاتنگ هم روی نیمکتهای سفت مرکز نشسته بودند و انتظار میکشیدند. برخی از این زنان باردار ساعتها پس از ساعتها پیادهروی به بیمارستان رسیده بودند. برخی دیگر با موتورسیکلت در مسیرهای ناهموار خاکی در حالی به بیمارستان آمدند که بارداریشان را به خطر انداخته بودند.
سفر تا اردوگاه پناهندگان از مرز سودان درگیر جنگ ۶۵ کیلومتر است.
زانابه میگوید: «آنها فقط زمانی میآیند که میخواهند زایمان کنند. مثل یک جنگ، یا نوزاد رنج میکشد یا مادر.» طبق دستورالعمل سازمان جهانی بهداشت، زنان باردار باید حداقل هشت بار ویزیت قبل از زایمان داشته باشند.
برای پناهندگان، زندگی در حالت بقا در محیطی ناآشنا، چالشهای فقر و کمبود آموزش را تشدید میکند. «زانابه» میگوید این عوامل اغلب زنان را در معرض عوارض بارداری و زایمان قرار میدهد.
در بخش زایمان، هشت تخت قرار دارد، اتاق آنقدر کوچک است که تختها به هم میخورند. این بخش بیمارستان به جمعیتی حدود ۷۰ هزار نفر، بهعلاوه ۲۲ هزار پناهنده سودانی خدمات میدهد.
پزشکان میگویند در نتیجه کاهش کمکها، ۱۲ کارمند خود را از دست دادهاند؛ اکثر در بخش زایمان.
«عَمَنا آدم حسن» روز قبل با تب شدید مالاریا به مرکز آمد. مشخص شد که نوزادش در وضعیت برعکس (breech position) قرار گرفته، کشفی که دیر انجام شد؛ او ویزیتهای قبل از زایمان را از دست داده بود. «عَمَنا» را با موتورسیکلت از اردوگاه پناهندگان آورده بودند. او در حین زایمان با خونریزی شدید نوزادش را از دست داد.
روز بعد، مادرش، درحال باد زدن «عَمَنا» در گرمای خفه منطقه، گفت: «زایمان در اینجا آدم را ذله میکند.» او شب طولانی و دشوار دخترش را توصیف کرد. «عَمَنا» روی تشک نازک از شدت تب میپیچید و فریاد میزد: «مامان، مامان.»
«زانابه» نگران قطع کمکهای بشردوستانه در آینده و تاثیر آن بر مادران است.
سازمان ملل تخمین زده است که بیش از ۴۰ درصد زایمانها در جمهوری آفریقای مرکزی در خارج از مراکز پزشکی انجام میشود؛ رویکردی سنتی که خطر عوارض قابل پیشگیری را به همراه دارد.
«آنها را همینطور رها کرد»
«کلارا آبسنده» یکی از چهار مامایی بود که شغل خود را از دست داد. او شاهد این بود که پس از جنگ سودان تعداد زنان مراجعهکننده به بیمارستان سه برابر شد، آن هم درحالیکه لوازمی مانند آنتیبیوتیک و داروهای درمان مالاریا وضعیت را بغرنج کرده بود.
او گفت: «در نتیجه، موارد بیشتری از مرگ نوزادان و مادران رخ داد.»
«آبسنده» گفت که از ترک شغل خود احساس گناه سنگینی دارد: «کودکانی که در دستان من به دنیا آمدند ... آنها را همینطور رها کردم.»
«کاتیدجه ادریس طاهیره» یکی از آن زنانی است که «آبسنده» دیگر در کنارش نیست. «طاهیره» برای آوردن آب به آهستگی در اردوگاه پناهندگان قدم میزند، یک کودک به پشت و دو کودک دیگر در کنارش. او در ماه نهم بارداری است و خود را برای به دنیا آوردن نوزاد دیگری آماده میکند.
او میگوید چهار ماه پیش پیاده از سودان گریخته است. در مرز، مردان مسلح همه چیز را از او دزدیدند. از زمان فرارش از دارفور، شوهرش را ندیده است. او گفت: «تمام بدنم درد میکند، خیلی خسته و ناخوشم.»
«کاتیدجه» پولی ندارد و نمیداند وقتی نوزادش بیاید، آیا مراقبتی در دسترس خواهد بود یا نه.
منبع: AP