فوقالعاده خاص در انتظار اجرا؛ پرستاران در جستوجوی شغل دوم
فوقالعاده خاص پرستاران پس از سالها پیگیری هنوز به مرحله اجرا نرسیده و پرستاران را ناامید از وعدهها و دریافت معوقاتشان به شغل دوم سوق داده است
پنجم خرداد گروهی از پرستاران مقابل استانداری یزد فریاد «وعده وعید کافیه، سفره ما خالیه» سردادند که چرا 6 ماه تعرفههای پرستاری برایشان واریز نشده است؛ فوقالعاده خاص را حق خود میدانند و اضافه کار اجباری را نمیخواهند. به دور از قرارهایی که وعده اجرای آنها به امروز و فردا میافتد، پرستاران به همه چیزهایی که آنها را به باور بیعدالتی رسانده اعتراض دارند.
در نظام پرداخت کارکنان دولت، فوقالعاده خاص مبلغی است که علاوه بر حقوق پایه پرداخت میشود. هدف از پرداخت این مبلغ، جبران بخشی از سختی، مسئولیت و شرایط ویژه برخی مشاغل است. فوقالعاده خاص پرستاران از سال 99 و در بحبوحه همهگیری کرونا مطرح شد. مرداد ماه آن سال اولین جلسه رسمی برای اجرای آییننامه تشکیل شد. در سال ۱۴۰۰ وزیر بهداشت وقت از ضرایب ۳ تا ۳.۵ برای برخی گروههای پرستاری خبر داده بود. البته به گفته رئیس سازمان نظام پرستاری، این مسئله به طور خاص حدود دو سال است که مطرح شده و مجوز آن در برنامه هفتم توسعه آمده است.
پروین کاظمی، نایب رئیس دوم شورای عالی سازمان نظام پرستاری در گفتوگو با آتیهآنلاین فوقالعاده خاص را طرحی پیشنهادی از سوی امور استخدامی و طبق نظر کمیسیون تلفیق معرفی میکند که باید به تایید شورای نگهبان برسد: «روندی که از سال 1403 مطرح شده و تاکنون در دست بررسی است. این موضوع به تجربه و حقوق دریافتی افراد بستگی دارد و در مجموع به میزان یک ونیم برابر میزان حق شغل و شاغل و مشمول کسر بازنشستگی است.»
به گفته او حق شغل مجموعهای از ماموریتها و تکالیف پیوسته است که سازمان به کارکنان خود واگذار میکند. این یکی از بندهای حکم کارگزینی است. حق شاغل چیز دیگری است و به سطح تحصیلات، سنوات، دورههای آموزشیای که نیرو طی کرده، مهارتها و تجربهها و سنوات خدمتی بستگی دارد که شامل پایه، ارشد، خبره و عالی است. چیزی مشابه رتبهبندی فرهنگیان.
کمبود نیروی کارآمد و فارغالتحصیلانی که جذب نمیشوند
در این میان شیفتهای طولانی و اضافه کار مشکل دیگری است. یکی از پرستاران شاغل در بیمارستان ایرانشهر میگوید براساس قانون بهرهوری، میزان شیفت کاری نیروهای پرسنل فوریتهای پزشکی، باید حدود چهار تا پنج روز در ماه باشد، اما بسیاری از کارکنان ناچارند تا 10 روز بهصورت شبانهروزی در محل کار بمانند. اما با وجود حجم بالای کار و حضور بیش از ۲۰۰ ساعت اضافهشیفت در ماه، تنها حدود ۸۰ ساعت اضافهکار برای آنان محاسبه و پرداخت میشود.
او از وعده مسئولان دانشگاه علوم پزشکی ایرانشهر مبنی بر پرداخت حدود ۱۷۵ ساعت اضافهکار میگوید که این وعده عملی نشده است: «مشکلات معیشتی توان و تمرکزمان را برای ارائه خدمات درمانی مناسب کاهش داده است.»
کاظمی، درباره اضافهکاری اجباری پرستاران میگوید: «بحث اضافهکاری به دلیل کمبود نیروی کارآمد و متخصص انجام میشود. ما تعداد زیادی فارغالتحصیل پرستاری داریم اما در آزمونهای استخدامی تعداد معدودی جذب میشوند. چون ردیفهای کارگزینی که از سمت وزارت بهداشت یا امور استخدامی تعیین تکلیف میشود، کم است.»
نجاتیان، رئیس سازمان نظام پرستاری هم از پیگیری درباره کاهش ساعات کاری پرستاران گفت: «این موضوع نسبت به فوقالعاده خاص بیشتر مدنظر است. در حال حاضر، کارکنان اداری نظام سلامت در مقایسه با پرستاران حدود ۵۰ ساعت کمتر کار میکنند.»
ساعتهای کاری طولانی و مدت زیاد سرپا ماندن برای مریم، پرستار بیمارستانی در تهران مشکلات اسکلتی ایجاد کرده و حالا خودش هم نیاز به مراقبت و خدمات پزشکی دارد.
معوقات چند ماهه و پرستاران دو شغله
شنبه ٩ خرداد ١۴٠۵ تعدادی از پرستاران در نامهای اعتراضی نوشتند: «صدای خرد شدن استخوانهای مدافعان سلامت را بشنوید! آقایان مسئول! صدای کسانی که در جنگ، در پاندمی و در روزهایی که همه دورکار بودند، ثانیهای سنگر خدمت را ترک نکردند، دیگر به گوش نمیرسد؛ نه از روی رضایت، بلکه از فشار فقر و تبعیض.»
از همان زمان کرونا تا امروز هنوز اجرایی شدن این طرح به اما و اگرها گره خورده است. کمپین پیگیری مطالبات پرستاران با انتشار بیانیهای خواستار اصلاح وضع موجود شد: «مبلغ ناچیز تعرفهها آنهم با تاخیر ۹ ماهه پرداخت، با وجود هیولای تورم دیگر ارزشی ندارد. تکلیف فوقالعاده خاص همچنان در ابهام است. پرداختهای قطرهچکانی و توهینآمیز، سردرگمی در تعیین افزایش حقوق و تعرفهها و فوقالعاده خاص سال جاری خشم همه ما را برانگیخته است.»
برای یکی از پرسنل اورژانس ۱۱۵ همدان افزایش هزینهها فرساینده است: «45هزارتومان حق غذا برای سه وعده، حق لباس یک میلیون و 500 هزار تومان که هنوز هم پرداخت نشده.»
او میگوید هزینههای اولیه زندگی و کار، از غذا تا لباس، چندین برابر شده و کارکنان ناچارند همه این مخارج را از جیب خود بپردازند، در حالی که حتی کمکهزینههایی مانند ایابوذهاب نیز به آنها تعلق نمیگیرد. این فشارهای مالی در کنار سختیهای شغل و سالها تحصیل و خدمت، باعث نارضایتی و افزایش احساس افسردگی در میان پرسنل شده است.
کاظمی درباره معوقات پرداخت که یکی از مشکلات اصلی پرستاران است توضیح میدهد: «معوقات پرداخت به توان معاونت توسعه هر دانشگاه و به رایزنیها بستگی دارد. نکته مهمی که اینجا وجود دارد فارغ از دانشگاهها، بحث بیمههاست که مطالبات بیمارستانها را بسیار با تاخیر پرداخت میکنند.»
هنوز هم این مشکل برطرف نشده است: «قبلا معوقات در برخی دانشگاهها به 14 ماه میرسید اما الان با توجه به شرایط تورم و افزایش قیمت اقلام مصرفی خانوار، نباید 6 ماه معوقات وجود داشته باشد.»
او اثرات این معوقات را آسیبزننده میداند: «خیلیها شاغل هستند و چون حقوق پایه و مزایای خود را در آخر ماه دریافت نمیکنند، به مشاغل آزاد و غیر حرفه پرستاری روی میآورند. مشاهدات نشان میدهد برخی زنان در آرایشگری و کاشت ناخن و کراتین مو مشغول شدهاند، آقایان هم بیشتر در اسنپ فعالیت میکنند. هر شغلی برای خود شأن و منزلت دارد اما برای پرستاری که تحصیلات آکادمیک دارد، دو شغله بودن در راندمان کاری او تاثیرگذار خواهد بود. او دیگر نمیتواند خدمتی را که لازم است به بیماران ارائه دهد و سلامت مردم به مخاطره میافتد.»
یک پرستار درباره اینکه چرا میل به کار در این قشر کم شده میگوید: «همکاران اتاق عمل دیگر انگیزهای برای کار کردن ندارند. تازه پنج میلیون تومان تعرفه هفت ماه پیش را گرفتند. با همین پنج میلیون تومان هفت ماه پیش میشد ۲۵ شانه تخم مرغ خرید الان با گرانی امروز کمتر از 10 شانه تخممرغ.» زهرا با 20 سال سابقه کار پرستاری هنوز اضافه کار متناسب با خدمتی که انجام میدهد دریافت نمیکند، دخلش با خرجش نمیخواند و میگوید از این چیزها ناامید شده و بعد از این همه سال به دنبال یک منبع درآمد دیگر مثل تاسیس کترینگ کوچک خانگی است.
پرستاران چه میخواهند؟
هفته پیش احمد نجاتیان، رئیس سازمان نظام پرستاری درباره فوقالعاده خاص به ایسنا گفته بود: «برای لحاظ شدن تا ۲۵ هزار امتیاز فوقالعاده خاص پرستاران موافقت اولیه اعلام شده و سازمان نظام پرستاری در انتظار است که وزارت بهداشت موضوع امتیاز فوقالعاده خاص را به سازمان اداری و استخدامی اعلام کند.»
در هفته اخیر پرستاران در یک نامه اعتراضی مهمترین مطالبات خود را مطرح کردهاند: «ما همان پرستاران تهران، اصفهان و شیراز و مشهد و قم و قزوین و ایرانشهر و چابهار و یاسوج و دیگر شهرهاییم که هربار صدای اعتراضمان را بلند کردیم و پاسخی نگرفتیم. مطالبات ما افزایش حقوقها متناسب با میزان واقعی نرخ تورم، اجرای درست و غیرسلیقهای قانون تعرفهگذاری خدمات پرستاری به دور از هرگونه تبعیض، قطع اضافهکاریهای اجباری، اجرای بدون قید و شرط و درست و دقیق قانون بازنشستگی پیش از موعد پرستاران، افزایش حقالزحمه اضافهکاری پرستاران منطبق با قانون اضافهکاری وزارت کار و پرداخت هزینههای لباس است.»
آخرین بند در فهرست مطالبات آنها درمان رایگان برای همه مردم است. یکی از پرستاران دیالیز بیمارستان شهریار میگوید: «هزینههای درمان زیاد است و مردم توان پرداخت ندارند. در کنار حقوق خودمان، این خواسته ماست که بیمار به جز درد دغدغه دیگری نداشته باشد. همه این بحثها و اعتراضها هم برای این است که شرایط بهتری داشته باشیم و بتوانیم بهتر به بیماران خدمت کنیم. زندگی پرستار کنار بیمار معنا پیدا میکند.
پیگیریها برای حل معضلات حوزه پرستاری به گفته کاظمی در حال انجام است: «سازمان نظام پرستاری به موازات معاونت پرستاری وزارت بهداشت، روسای برنامه و بودجه، شورای عالی بیمه و خیلی از ارگانهای دیگری که نیاز به رایزنی برای مطالبه گری دارد، پیگیر حق و حقوق پرستاران هستند.»