پیادهروهای تهران در محاصره طرحهای تازه
شهرداری تهران میگوید قرار نیست با دستفروشان برخورد شود و سیاست رسمی «ساماندهی» است اما جزئیات طرح تازه بیشتر از آنکه درباره چگونگی سامان دادن فعالیت دستفروشان باشد از محدود کردن زمان و مکان حضور آنها و استقرار نیرو برای جلوگیری از بازگشتشان به معابر خبر میدهد.
۲۵ محور پرمشتری تهران در برنامه «ساماندهی» شهرداری قرار گرفتهاند. بیش از ۲۰۰ نیروی شهرداری و انتظامی به محدوده ۱۵ خرداد رفتهاند و احتمال دارد دستفروشان بازار فقط از ساعت پنج عصر تا ۹ شب اجازه فعالیت داشته باشند.
در ادبیات مدیران شهری یک خط پررنگ میان «برخورد» و «ساماندهی» کشیده میشود. محمدمهدی عزیزی مدیرعامل شرکت شهربان و حریمبان چند بار تأکید میکند که نگاه شهرداری به دستفروشان صرفا برخوردی نیست و حتی از ضرورت توجه به امرار معاش آنها میگوید. اما وقتی توضیحات او درباره آنچه در خیابان اتفاق میافتد کنار هم قرار میگیرد تصویر دیگری شکل میگیرد. جلوگیری از فعالیت در برخی ساعات و جمعآوری بساط از نقاط ممنوع و استقرار دائمی نیرو و ورود گسترده پلیس و شناسایی ۲۵ محور برای اجرای طرح. شهرداری نام مجموعه این اقدامات را ساماندهی گذاشته است اما بخش قابل اندازهگیری آن فعلا همان چیزی است که در سالهای گذشته نیز دیدهایم؛ دستفروش باید از بخشی از پیادهرو کنار برود و نیرو باید در محل بماند تا دوباره برنگردد.
نشست خبری شرکت شهربان و حریمبان شهرداری تهران روز دوشنبه دوم شهریور برگزار شد. آمارهایی که محمدمهدی عزیزی از پنج ماه نخست سال ارائه کرد نشان میدهد رفع سد معبر همچنان یکی از مأموریتهای پرحجم این مجموعه است. در این مدت ۳۳ هزار اقدام برای رفع سد معبر سیار و ۳۲ هزار اقدام درباره سد معبر اصناف انجام شده و ۸۸۵۰ مورد نیز به جمعآوری و رفع سد معبر بساطفروشان و دستفروشان اختصاص داشته است. یعنی در کنار اصناف و خودروها و سایر عوامل اشغال معبر دستفروشان نیز همچنان یکی از گروههای هدف عملیات میدانی شهربان هستند.
این بار اما شهرداری تأکید دارد که آنچه انجام میدهد صرفا جمعآوری نیست. عزیزی گفت موضوع اصلی ساماندهی دستفروشان است و امرار معاش آنها باید در تصمیمگیریها مورد توجه قرار گیرد. او از بازارهایی سخن گفت که با همکاری شرکت ساماندهی صنایع و مشاغل شهر تهران برای فعالیت این افراد در نظر گرفته شده است و توضیح داد هدف این است که دستفروشان به مسیرها و مکانهای تعیینشده هدایت شوند. درباره تعداد این بازارها و ظرفیت آنها و موقعیتشان و تعداد افرادی که امکان انتقال به آنها را دارند اطلاعاتی ارائه نشد.
در مقابل درباره بخش اجرایی طرح جزئیات بیشتری وجود دارد. شهرداری ۲۵ محور تهران را شناسایی کرده که به گفته عزیزی به دلیل گردش مالی بالا برای دستفروشان جذاب هستند. تجریش و هفتتیر و نازیآباد و محدوده بازار از جمله نقاطی هستند که در این نشست نام آنها مطرح شد. محور شهرزاد نیز از دوم شهریور وارد طرح شده و خیابان نظامی در فهرست اقدامات بعدی قرار دارد.
یکی از جدیترین عملیاتها از اول شهریور در محدوده ۱۵ خرداد آغاز شده است. بیش از ۱۰۰ نیروی انتظامی و بیش از ۱۰۰ نیروی شهرداری در این محدوده حضور دارند. در روز نخست نیروهای شهرداری از ساعت هفت صبح تا پنج عصر مستقر بودند و قرار است حضور آنها ادامه پیدا کند. جلساتی نیز با هیئت امنای بازار و نیروی انتظامی برگزار شده و به گفته عزیزی به احتمال زیاد ساعت پنج عصر تا ۹ شب به عنوان زمان فعالیت دستفروشان تعیین خواهد شد.
در صورت اجرای این تصمیم معنای عملی ساماندهی در بازار مشخصتر میشود. دستفروش در ساعات اصلی فعالیت بازار اجازه حضور نخواهد داشت و پس از ساعت پنج عصر میتواند در محدوده تعیینشده فعالیت کند. تأمین امنیت این ساعات نیز بر عهده نیروی انتظامی خواهد بود. شهرداری این تقسیم زمانی را راهی برای حفظ حقوق کسبه و شهروندان در کنار امکان فعالیت اقتصادی دستفروشان میداند اما هنوز مشخص نیست چه تعداد دستفروش مشمول این برنامه میشوند و محل استقرار آنها در ساعات مجاز چگونه تعیین خواهد شد.
تجریش تجربه دیگری است که شهرداری برای توضیح مدل خود به آن استناد میکند. چهار ماه از آغاز ساماندهی این محور گذشته است. در روزهای نخست ۵۰ نیروی انتظامی و ۵۰ نیروی شهرداری در محل حضور داشتند. امروز حدود ۲۰ نیروی شهرداری و هفت یا هشت نیروی انتظامی همچنان در محدوده حضور دارند و کانکسی نیز برای استقرار دائمی نیروها گذاشته شده است. عزیزی میگوید کاهش تعداد نیروها به معنای تثبیت شرایط است. اما همین نیاز به حضور مستمر نیرو پس از چهار ماه نشان میدهد وضعیت ایجادشده هنوز بدون مراقبت میدانی قابل حفظ نیست.
مدیرعامل شهربان از بازارهای روز نیز به عنوان نمونهای برای ساماندهی دستفروشی یاد کرد. به گفته او برخی روزبازارهای فعلی در ابتدا محل فعالیت دستفروشان بودهاند و شهرداری بعدتر برای آنها فضا و سقف و سوله ایجاد کرده است. چنین مدلی میتواند بخش دیگری از مفهوم ساماندهی باشد اما در برنامه فعلی درباره تعداد فضاهایی که قرار است با چنین الگویی ایجاد شوند اطلاعات مشخصی وجود ندارد. در عوض برنامه حضور نیرو در محورهای اصلی و ساعات جلوگیری از فعالیت با جزئیات بیشتری تشریح شده است.
شهرداری برای اجرای این سیاست بیش از گذشته به نیروی انتظامی متکی شده است. عزیزی اعلام کرد یکی از مقامات ارشد انتظامی اکنون در شرکت شهربان مستقر شده و دفتر دارد و به گفته او چنین سطحی از استقرار و همکاری در ۲۵ سال گذشته سابقه نداشته است. تفاهمنامههایی نیز با یگان حفاظت شهرداری و فرماندهی انتظامی تهران بزرگ منعقد شده و قرار است این همکاری در حوزه دستفروشی و وانتبارها و سد معبر اصناف و ساختمانها ادامه داشته باشد.
خود عزیزی نیز ادامه طرحهای ساماندهی را به این همکاری گره زد. او گفت توان عملیاتی نیروهای شهرداری تا نقطه مشخصی ادامه دارد و زمانی که درگیری یا فشار ایجاد میشود حضور مجموعه انتظامی اهمیت پیدا میکند. در واقع یکی از تفاوتهای طرح فعلی با بسیاری از عملیاتهای گذشته این است که پلیس نه به عنوان نیروی موردی بلکه به عنوان یکی از اجزای ثابت اجرای برنامه وارد شده است.
روایت شهرداری از دستفروشی در عین حال دوگانه است. مدیرعامل شهربان میگوید بخشی از دستفروشان افرادی هستند که به دلیل شرایط اقتصادی برای امرار معاش به این کار روی آوردهاند و باید برای آنها فضای استاندارد فراهم شود. در سوی دیگر از شبکهها و فعالیتهای سازمانیافته سخن میگوید. به گفته او برخی از این شبکهها با همکاری پلیس شناسایی شدهاند و مکاتبات برای برخورد با آنها انجام شده است.
اما معیار جدا کردن این دو گروه هنوز روشن نیست. شهرداری آماری از تعداد دستفروشان فعال در ۲۵ محور ارائه نکرده و مشخص نیست چه تعداد از آنها نیازمند شناخته شدهاند و چه تعداد در گروه فعالیتهای سازمانیافته قرار میگیرند. درباره سازوکاری که قرار است بر اساس آن این تشخیص انجام شود نیز توضیحی داده نشده است. این ابهام زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که نتیجه این طبقهبندی میتواند از انتقال فرد به یک بازار ساماندهیشده تا ورود پلیس به پرونده متفاوت باشد.
طرح تازه فقط دستفروشان را شامل نمیشود. شیوهنامه جدید سد معبر اصناف نیز از ابتدای هفته ابلاغ شده است. عزیزی گفت صنوفی که ضوابط را رعایت نکنند اجازه اشغال پیادهرو را نخواهند داشت. در کنار آن طرح سد معبر ساختمانی نیز حدود سه هفته است اجرا میشود و در همین مدت بیش از ۲۵ هزار بازدید از املاک در حال ساخت انجام شده است. املاک مجاز و غیرمجاز و ساختمانهای رهاشده در این طرح بررسی شدهاند. با وجود اعلام تعداد بازدیدها آماری از تعداد تخلفات کشفشده و میزان معابر آزادشده ارائه نشد.
حجم اقدامات شهربان محدود به سد معبر نیست. در پنج ماه نخست امسال بیش از ۷۶ هزار بازدید از کارگاههای ساختمانی انجام شده است. در املاک دارای پروانه بیش از ۱۶ هزار مورد شناسایی و جلوگیری از تخلف و در ساختوسازهای فاقد پروانه حدود پنج هزار مورد شناسایی و جلوگیری و رفع تخلف ثبت شده است. حدود ۲۷ هزار اقدام نیز به پیامهای ۱۳۷ و مأموریتهای مرتبط با ماده ۱۰۰ اختصاص داشته است.
در حوزه حریم نیز ۱۱۱۵ مورد جلوگیری از ساختوساز غیرمجاز و ۵۱۸ مورد رفع آثار تخلف ثبت شده است. احمد معظمی گودرزی معاون فنی و اجرایی شرکت شهربان و حریمبان در همین نشست از بروز حریمخواری در مناطق ۱۵ و ۲۲ خبر داد و گفت در برخی نقاط سازندگان متخلف قادرند در مدت یک هفته چند طبقه بنا ایجاد کنند. او تغییر وضعیت مدیریت حریم را نیز یکی از مسائل موجود در کنترل ساختوساز دانست.
در کنار گسترش عملیات میدانی قرار است ابزارهای نظارتی نیز بیشتر شوند. دوربینهای نصبشونده روی لباس نیروهای شهربان خریداری شدهاند اما هنوز فعال نشدهاند. به گفته عزیزی تجهیزات آماده است و مشکل فعلی به اتصال میان ایرانسل و سازمان فناوری شهرداری تهران مربوط میشود. سیستم حدود ۱۰ روز است به صورت آزمایشی تست میشود. دوربینهای حریم نیز آنلاین هستند و برنامه استفاده از GPS و راهاندازی پایش ۲۴ ساعته تخلفات شهرسازی دنبال میشود.
دوربین البسه از این جهت اهمیت دارد که بخشی از مناقشه همیشگی عملیاتهای سد معبر به نحوه مواجهه مأمور و شهروند برمیگردد. عزیزی گفت آموزش کنترل خشم و نحوه برخورد با شهروندان قرار است به شکل عملی برگزار شود و اگر نیروی شهربان به شهروندی آسیب وارد کند با او برخورد اداری و قانونی خواهد شد.