یک‌دهم دانش‌آموزان جهان به خاطر تغییر اقلیم از آموزش بازمانده‌اند
بحران اقلیمی تنها محیط‌زیست را تهدید نمی‌کند؛ در سال ۲۰۲۵ بیش از ۱۷۱ میلیون دانش‌آموز در جهان به دلیل طوفان، سیل و گرما آموزش خود را از دست دادند.
بحران اقلیمی به یکی از تهدیدهای مستقیم علیه آموزش کودکان در سراسر جهان تبدیل شده است. بر اساس گزارش جدید یونیسف، بیش از ۱۷۱ میلیون دانش‌آموز، معادل یک نفر از هر ۱۰ دانش‌آموز در مقاطع پیش‌دبستانی تا متوسطه، در سال ۲۰۲۵ به دلیل مخاطرات اقلیمی با اختلال در روند تحصیل مواجه شدند.
گزارش «یادگیری مختل‌شده: تصویری جهانی از اختلالات آموزشی مرتبط با اقلیم در سال ۲۰۲۵» با بررسی داده‌های ۱۰۶ کشور و منطقه نشان می‌دهد که پدیده‌هایی مانند طوفان، سیل، موج گرما، خشکسالی و آتش‌سوزی جنگلی موجب تعطیلی مدارس، تخریب زیرساخت‌های آموزشی، انتقال اجباری به آموزش آنلاین، کاهش زمان تدریس، افت حضور دانش‌آموزان و افزایش خطر ترک تحصیل میلیون‌ها کودک در سراسر جهان شده است.
«کاترین راسل»، مدیر اجرایی یونیسف، با اشاره به پیامدهای گسترده بحران اقلیمی گفت: «برای میلیون‌ها کودک، مخاطرات اقلیمی تنها باعث از دست رفتن چند درس نمی‌شود؛ این بحران‌ها مدارس را نابود می‌کنند، خانواده‌ها را آواره می‌سازند و آسیب‌پذیرترین کودکان، به‌ویژه دختران، را برای همیشه از کلاس درس دور می‌کنند.»
بر اساس این گزارش، طوفان‌ها در سال گذشته مهم‌ترین عامل اختلال آموزشی بودند و ۱۰۹ میلیون دانش‌آموز را تحت تاثیر قرار دادند. سیل هم دست‌کم ۷۰ میلیون دانش‌آموز را از آموزش محروم کرد و موج‌های گرما روند تحصیل حدود ۵۰ میلیون کودک را مختل کردند.
تجربه دانش‌آموزان در کشورهای مختلف نشان می‌دهد که این اختلال‌ها چگونه به بخشی از زندگی روزمره کودکان تبدیل شده است. «تاودی‌بورا گارو»، دانش‌آموز ۱۶ ساله‌ای از پاپوا گینه نو، درباره تاثیر سیل بر مدرسه خود می‌گوید: «مدرسه من کنار یک رودخانه کوچک است و وقتی سیل می‌آید، آب وارد مدرسه می‌شود. معمولا آب تا زانو بالا می‌آید و سرویس‌های بهداشتی را پر می‌کند؛ در آن شرایط ماندن در مدرسه برای ما ناسالم است و درس‌هایی را که باید یاد بگیریم از دست می‌دهیم.»
اگرچه دانش‌آموزان در همه سطوح درآمدی تحت تاثیر این بحران قرار گرفته‌اند، اما سه‌چهارم دانش‌آموزان آسیب‌دیده در کشورهای کم‌درآمد و با درآمد متوسط پایین زندگی می‌کنند؛ کشورهایی که نظام‌های آموزشی آنها معمولا منابع کافی برای محافظت از روند یادگیری در شرایط اضطراری اقلیمی را ندارند.
پاکستان یکی از نمونه‌های برجسته این وضعیت است. در این کشور، سیل‌های شدید موسمی در ماه اوت، بازگشت بیش از ۲۸ میلیون دانش‌آموز به مدارس را به تاخیر انداخت و یکی از بزرگ‌ترین اختلال‌های آموزشی ناشی از بحران اقلیمی در سال ۲۰۲۵ را رقم زد. در مصر نیز طوفان شدید «خمسین» همراه با گردوغبار، باعث تعطیلی یک‌روزه مدارس در سراسر کشور شد و بیش از ۲۸ میلیون دانش‌آموز را تحت تاثیر قرار داد.
گزارش یونیسف همچنین نشان می‌دهد که ۴۰ کشور در طول سال ۲۰۲۵ چندین بار با تعطیلی یا اختلال آموزشی ناشی از شرایط اقلیمی روبه‌رو شدند. در ماداگاسکار، ترکیبی از خشکسالی، طوفان‌های گرمسیری و سیل، ۲۸۰ هزار دانش‌آموز را تحت تاثیر قرار داد. در اسپانیا هم بیش از ۵۰۰ هزار دانش‌آموز در منطقه والنسیا بر اثر طوفان‌های ماه مارس آسیب دیدند و پس از آن، گرمای شدید و طوفان‌های دیگر موجب اختلال آموزشی در مناطق مختلف کشور شد.
یونیسف هشدار می‌دهد که پیامدهای این اختلال‌ها تنها به دوران تحصیل محدود نمی‌شود. کاهش یادگیری و افزایش ترک تحصیل می‌تواند بهره‌وری نیروی کار را کاهش دهد، رشد اقتصادی را کند کند و مبارزه با فقر را دشوارتر سازد. برآورد این سازمان نشان می‌دهد که بی‌عملی در برابر این بحران می‌تواند دست‌کم ۲۰۰ میلیارد دلار از درآمدهای طول عمر دانش‌آموزانی را از بین ببرد که در سال ۲۰۲۵ آموزش آنها مختل شد.
دختران در این میان با خطر بیشتری مواجه هستند. تعطیلی مدارس، تخریب امکانات بهداشتی، آوارگی خانواده‌ها و کاهش درآمد خانوارها می‌تواند مسئولیت‌های بیشتری مانند مراقبت از اعضای خانواده یا تامین آب را بر دوش دختران بگذارد. این فشارها همچنین خطر ازدواج کودکان را افزایش می‌دهد و بازگشت آنان به مدرسه پس از بازگشایی را دشوارتر می‌کند.
با این حال، گزارش یونیسف تاکید می‌کند که راهکارهایی برای کاهش اثرات بحران اقلیمی بر آموزش وجود دارد. این سازمان بر تقویت مقاومت نظام‌های آموزشی در برابر تغییر اقلیم، افزایش سرمایه‌گذاری داخلی و بین‌المللی در زیرساخت‌های آموزشی مقاوم، تضمین تداوم آموزش در شرایط بحران، آموزش مهارت‌های سازگاری اقلیمی به کودکان و بهبود سامانه‌های داده برای پیش‌بینی و مدیریت بحران‌ها تاکید کرده است.
بحران اقلیم اکنون نه فقط تهدیدی برای طبیعت، بلکه تهدیدی برای حق بنیادین آموزش است. آینده میلیون‌ها کودک به توانایی دولت‌ها برای ساختن مدارسی بستگی دارد که بتوانند در برابر شوک‌های اقلیمی دوام بیاورند.
منبع: unicef.org