دیابت 10 سال جوانتر شده است
آخرین آمارهای وزارت بهداشت از دیابت نشان میدهد حدود ۱۴ درصد جمعیت بالای ۲۵ سال کشور به این بیماری مبتلا هستند و حدود ۲۵ درصد مبتلایان هنوز تشخیص داده نشدهاند.
دیابت سالهاست از یک بیماری فردی عبور کرده و به یکی از مهمترین چالشهای سلامت عمومی در ایران و جهان تبدیل شده است. دیابت دیگر بیماری مختص سالمندان نیست؛ امروز از هر هفت ایرانی بالای ۲۵ سال، یک نفر با این بیماری زندگی میکند و نگرانکنندهتر اینکه حدود یکچهارم مبتلایان هنوز از بیماری خود خبر ندارند.
این بیماری در بعضی از موارد بدون علامت پیشرفت میکند و زمانی خود را نشان میدهد که آسیبهای جدی به اندامهای حیاتی بدن وارد شده است. به همین دلیل پزشکان از آن به عنوان «بیماری خاموش» یاد میکنند؛ هرچند با پیشرفتهای علمی و تکنولوژیکی جدید میتوان نشانهها را رصد کرد و بیماری را زودتر تشخیص داد. از طرفی هزینههای درمان تنها به خرید دارو محدود نمیشود و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گستردهای برای خانوادهها و نظام سلامت به همراه دارد.
آخرین آمارهای وزارت بهداشت از روند رو به رشد این بیماری حکایت دارد. علیرضا مهدوی، معاون دفتر بیماریهای غیرواگیر وزارت بهداشت، با اشاره به نتایج آخرین پیمایش کشوری میگوید: «۱۴ درصد جمعیت بالای ۲۵ سال کشور به دیابت مبتلا هستند. این رقم به معنای ابتلای حدود ۷ میلیون و ۵۰۰ هزار ایرانی به این بیماری است.»
اما آنچه نگرانیها را دوچندان کرده، تعداد افرادی است که از بیماری خود اطلاعی ندارند. برآوردها نشان میدهد حدود ۲۵ درصد مبتلایان هنوز تشخیص داده نشدهاند و خیلی دیر برای درمان مراجعه میکنند. همین تشخیص دیرهنگام، یکی از مهمترین دلایل افزایش هزینههای درمان و بالا بودن آمار عوارض دیابت در کشور محسوب میشود.
سن ابتلا پایین آمده است
افزایش تعداد بیماران تنها نگرانی موجود نیست. به گفته مهدوی، سن ابتلا به دیابت در ایران ۱۰ تا ۱۵ سال پایینتر از کشورهای توسعهیافته است؛ موضوعی که نشان میدهد بیماری، گروههای سنی جوانتر را نیز درگیر کرده است.
براساس اعلام معاون دفتر بیماریهای غیرواگیر وزارت بهداشت تغییر سبک زندگی در دهههای اخیر، مهمترین عامل این روند است. کاهش فعالیت بدنی، افزایش مصرف غذاهای پرکالری و فرآوریشده، اضافهوزن، چاقی و زندگی شهرنشینی، شرایطی را ایجاد کرده که دیابت نوع دو با سرعت بیشتری در جامعه گسترش پیدا کند. در کنار این عوامل، مطالعات جدید از نقش آلودگی هوا در افزایش خطر ابتلا به دیابت نیز خبر میدهند؛ عاملی که تا چند سال پیش کمتر مورد توجه قرار داشت.
این روند تنها به ایران محدود نیست. به گفته مهدوی سازمان جهانی بهداشت نیز از افزایش مداوم شیوع دیابت در جهان ابراز نگرانی کرده و یکی از اهداف اصلی خود را توقف روند رو به رشد این بیماری اعلام کرده است. همزمان با افزایش شیوع چاقی در کشورهای مختلف، آمار دیابت نیز روندی صعودی پیدا کرده و متخصصان این دو را دو بحران بههمپیوسته میدانند.
۱۵ درصد منابع نظام سلامت صرف درمان دیابت و عوارض آن میشود
دیابت تقریباً همه اندامهای بدن را درگیر میکند. بالا بودن طولانیمدت قند خون میتواند به رگهای خونی آسیب برساند و خطر سکته قلبی، سکته مغزی، نارسایی کلیه، نابینایی و قطع عضو را افزایش دهد.
بررسیها نشان میدهد درصد قابل توجهی از بیمارانی که امروز در بخشهای دیالیز بستری هستند، به دلیل عوارض ناشی از دیابت یا فشار خون بالا به نارسایی کلیه رسیدهاند. همچنین کیفیت نامطلوب کنترل قند خون در کشور باعث شده آمار قطع عضو و نابینایی ناشی از دیابت همچنان بالاتر از استانداردهای مطلوب باشد.
بار مالی این بیماری نیز کم نیست. براساس برآوردها حدود ۱۵درصد منابع نظام سلامت صرف درمان دیابت و عوارض آن میشود؛ رقمی که با افزایش تعداد مبتلایان، هر سال سنگینتر خواهد شد. کافی است به آمار تجویز داروها نگاه کنیم؛ متفورمین، یکی از اصلیترین داروهای کنترل دیابت، در سال ۱۴۰۲ پرتجویزترین داروی کشور بود و سال گذشته نیز در میان چهار داروی اول قرار گرفت. این آمار نشان میدهد کنترل دیابت، بخش بزرگی از خدمات دارویی کشور را به خود اختصاص داده است.
غربالگری؛ حلقهای که نباید گم شود
وزارت بهداشت بیش از دو دهه است که برنامه کشوری پیشگیری و کنترل دیابت را اجرا میکند. به گفته مهدوی، در سالهای اخیر علاوه بر غربالگری، ارزیابی خطر بروز بیماریهای قلبی و عروقی در ۱۰ سال آینده نیز به این برنامه اضافه شده است. برای افراد در معرض خطر یا مبتلایان، پرونده سلامت تشکیل میشود و خدمات مراقبتی در شبکه بهداشت و همچنین در قالب برنامه پزشک خانواده ارائه میشود.
مهدوی توضیح میدهد: موفقیت این برنامهها به یک شرط وابسته است؛ اینکه مردم برای انجام آزمایشهای دورهای و تشخیص زودهنگام مراجعه کنند. آزمایش قند خون، یکی از سادهترین و کمهزینهترین آزمایشهای تشخیصی است و میتواند بیماری را پیش از بروز عوارض شناسایی کند.
اگرچه آمارها از افزایش مستمر دیابت خبر میدهند، اما متخصصان معتقدند بخش بزرگی از موارد ابتلا به دیابت نوع دو قابل پیشگیری است. اصلاح رژیم غذایی، افزایش فعالیت بدنی، کنترل وزن، ترک دخانیات و انجام آزمایشهای دورهای، مهمترین راهکارهایی است که میتواند از ابتلا یا پیشرفت بیماری جلوگیری کند.
دیابت میتواند بر اقتصاد، بهرهوری نیروی کار، کیفیت زندگی و آینده نظام سلامت اثر بگذارد. پیشگیری، تشخیص زودهنگام و تغییر سبک زندگی، سه حلقهای هستند که اگر جدی گرفته شوند، شمار مبتلایان و هزینههای این بیماری در سالهای آینده کاهش چشمگیری خواهد داشت.