بازگشت فلج اطفال به افغانستان و پاکستان؛ سوءمدیریت، واکسن‌های معیوب و مقاومت فرهنگی

باوجود تلاش‌های فراوان در سطح جهانی از چهار دهه پیش برای ریشه‌کن کردن بیماری فلج اطفال، این بیماری هم‌چنان در برخی نقاط افغانستان و پاکستان ادامه دارد. سازمان بهداشت جهانی (WHO) و همکاران آن در ابتکار جهانی ریشه‌کن کردن فلج اطفال، علیرغم موفقیت‌های کسب شده، هنوز با چالش‌هایی عظیم مواجه هستند. از جمله این چالش‌ها می‌توان به سوء‌مدیریت، واکسن‌های معیوب و آگاهی ناکافی در تیم‌های واکسیناسیون اشاره کرد.

به گزارش یورونیوز، درحالیکه مطابق آمار موارد فلج اطفال در سطح جهانی بیش از 99 درصد کاهش یافته است، اما همچنان در برخی از مناطق افغانستان و پاکستان روند ریشه‌کن کردن این بیماری با مشکلات زیادی روبرو است. گزارش‌هایی که به‌دست خبرگزاری آسوشیتدپرس رسیده، نشان می‌دهد که از سال 2017، برخی از کارمندان سازمان بهداشت جهانی با مشکلاتی چون جعل سوابق واکسیناسیون، جایگزینی کارکنان متخصص با افراد بی‌تجربه و مدیریت نادرست واکسن‌ها مواجه بوده‌اند.

در یک گزارش‌ از قندهار افغانستان در سال 2017، آمده است که تیم‌های واکسیناسیون به‌صورت عجولانه و بدون برنامه‌ریزی برای نظارت فعالیت کرده‌اند. این تیم‌ها حتی نیمی از مناطق مورد نظر را پوشش نداده و 250 خانه را به‌طور کامل نادیده گرفته‌اند.

موانع فرهنگی

کارکنان بهداشت در افغانستان و پاکستان به آسوشیتدپرس گفته‌اند که موانع فرهنگی، اطلاعات نادرست در مورد واکسن‌ها و فقر در این مناطق، اجرای طرح‌های واکسیناسیون را بسیار دشوار کرده است. «صغرا آیات»، یکی از کارمندان بهداشت در جنوب‌شرقی پاکستان، دراینباره می‌گوید که «برخی خانواده‌ها به جای واکسن، تقاضای غذا و آب می‌کنند و برخی دیگر از آنجا که به شایعات مبنی بر عقیم‌سازی کودکان از طریق واکسن باور دارند، از واکسیناسیون امتناع می‌کنند.»

آیات افزود که در بسیاری از مناطق، فشار زیادی برای موفقیت کمپین واکسیناسیون وجود دارد و برخی از مدیران به کارکنان دستور داده‌اند تا به‌صورت جعلی اعلام کنند که کودکان واکسینه شده‌اند.

چالش واکسن‌های خوراکی و استراتژی‌های واکسیناسیون

گروهی از دانشمندان و کارکنان پیشی  سازمان بهداشت جهانی، یکی از مشکلات اصلی کمپین واکسیناسیون فلج اطفال را استفاده از واکسن خوراکی می‌دانند. این واکسن هرچند ایمن و موثر است، اما در موارد نادر ویروس زنده در آن می‌تواند موجب فلج شدن کودکان شود. در برخی موارد نادر، این ویروس نوعی جهش ژنتیکی یافته و می‌تواند موجب بروز اپیدمی در میان افرادی شود که واکسینه نشده‌اند.

همچنین سابقه‌های داخلی سازمان بهداشت جهانی نشان می‌دهند که حتی با صرف میلیاردها دلار در این پروژه، پیشرفت‌ها بسیار محدود بوده است. در پاکستان، بیش از یک میلیارد دلار برای ریشه‌کن کردن فلج اطفال هزینه شده اما نتایج چندان چشمگیر نبوده است. «رولاند سوتتر»، رئیس پیشین تحقیقات فلج اطفال در سازمان بهداشت جهانی معتقد است «اگر این پروژه به دست یک شرکت خصوصی اجرا می‌شد، قطعا ارائه نتایج ملموس‌تر در مطالبات قرار می‌گرفت.»

دکتر «تام فریدن»، که در هیئت مستقل بررسی ریشه‌کن کردن فلج اطفال در سازمان بهداشت جهانی حضور دارد، معتقد است که این سازمان باید به‌طور جدی‌تری به مشکلات موجود در افغانستان و پاکستان توجه کند. او می‌گوید: «مدیریت وجود ندارد.»

کوشش‌ها در نقاط دور

ریشه‌کنی فلج اطفال با بودجه سالانه حدود یک میلیارد دلار، از جمله پرهزینه‌ترین اقدامات در حوزه بهداشت عمومی است. مقامات سازمان بهداشت جهانی به‌طور خصوصی اذعان کرده‌اند که بدون نشانه‌هایی از پیشرفت، حفظ بودجه دشوار خواهد بود. بی‌اعتمادی به واکسن همچنان ادامه دارد. کارکنان واکسن و مقامات بهداشتی می‌گویند که درک مشکلات موجود در این زمینه برای رهبری کمپین دشوار است. تلاش‌های خانه به خانه به دلیل موانع فرهنگی، داستان‌های بی‌اساس در مورد واکسن‌ها و فقر و ناپایداری منطقه با مشکل مواجه می‌شود. این کمپین با موجی از اطلاعات نادرست مواجه است، از جمله اینکه واکسن از ادرار خوک ساخته شده است یا باعث بلوغ زودرس کودکان می‌شود.

در منطقه‌ای کوهستانی در جنوب شرقی افغانستان که اکثر مردم با کشت گندم و پرورش حیوانات امرار معاش می‌کنند، بسیاری نسبت به ابتکار عمل واکسیناسیون به رهبری غرب محتاط هستند. یک مادر که پنج فرزند دارد می‌گوید ترجیح می‌دهد فرزندانش در برابر فلج اطفال واکسینه شوند، اما شوهر و سایر اقوام مرد او به خانواده‌هایشان دستور داده‌اند که این کار را نکنند، زیرا می‌ترسند که این کار باروری فرزندانشان را به خطر بیندازد. این زن که به دلیل ترس از انتقام خانواده، از ذکر نامش خودداری کرد، گفت: «اگر اجازه بچه‌ها را برای واکسن ببرم، کتک می‌خورم و از خانه بیرون انداخته می‌شوم.»