بازگشایی ایمن مدارس مسئولیت مشترک خانواده و نهادهاست
در آستانه آغاز سال تحصیلی جدید، مسئولان وزارت بهداشت بر ضرورت همکاری خانواده‌ها، مدارس و دستگاه‌های مختلف برای بازگشایی ایمن و سالم مدارس تأکید کردند. یکی از تاکیدات ویژه امسال، آموزش درباره مصرف صحیح آنتی‌بیوتیک‌ها است.
بعد از مدت‌ها قرار است دانش‌آموزان به صورت حضوری در کلاس‌های درس حاضر شوند. در آستانه بازگشایی مدارس، وزارت بهداشت در نشستی خبری به بررسی چالش‌ها و مسائل مرتبط با وضعیت دانش‌آموزان و مدارس پرداخت.
قباد مرادی، رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت با تبریک آغاز سال تحصیلی جدید بر ضرورت همکاری همه نهادهای اجتماعی برای شروع ایمن و سالم مدارس تاکید کرد.
او آگاهی‌رسانی در زمینه بیماری‌های واگیر را یکی از مهم‌ترین موارد پیشگیری دانست: «پاسخگویی شفاف به مردم و رسانه‌ها و دادن طلاعات و آمار مربوط به بیماری‌ها بدون پنهان‌کاری اهمیت زیادی دارد.»
به گفته مرادی، طی دو سال گذشته هر زمان روند ابتلا به بیماری‌هایی مانند آنفلوآنزا یا کرونا افزایشی شده، اطلاع‌رسانی صورت گرفته و در مواقعی که شرایط نیازمند هشدار یا مداخله بیشتر بوده، هشدارهای لازم نیز ارائه شده است.
رئیس مرکز بیماری های واگیر با اشاره به بازگشایی مدارس گفت: «بازگشت دانش‌آموزان به مدرسه به خودی خود موضوع نگران‌کننده‌ای از منظر بیماری‌های واگیر نیست، اما مسئولیت نظام سلامت و مدارس را برای افزایش هوشیاری و رعایت اصول پیشگیری بیشتر می‌کند. هدف باید این باشد که با رعایت اصول بهداشتی، برنامه‌های آموزشی به شکل مستمر و مناسب ادامه پیدا کند و تا حد امکان از ایجاد وقفه در آموزش دانش‌آموزان جلوگیری شود.»
او توضیح داد: «با آغاز فصل پاییز احتمال افزایش عفونت‌های تنفسی مانند سرماخوردگی، آنفلوآنزا و سایر بیماری‌های تنفسی وجود دارد. سرد شدن هوا و حضور تعداد زیادی از افراد در محیط‌های بسته می‌تواند زمینه انتقال این عفونت‌ها را افزایش دهد.»
این مسئول سه توصیه اصلی برای مدارس و خانواده‌ها مطرح کرد: «نخست، تأمین تهویه مناسب کلاس‌های درس؛ دوم، آموزش رعایت آداب و بهداشت تنفسی و بهداشت دست به دانش‌آموزان؛ و سوم، خودداری خانواده‌ها از فرستادن کودک بیمار به مدرسه تا زمان بهبودی.
رئیس مرکز بیماری‌های واگیر جدا کردن دانش‌آموز بیمار از بقیه کودکان را بسیار مهم ارزیابی کرد: «کودکی که به عفونت تنفسی مبتلاست نباید تحت فشار قرار گیرد تا در مدرسه حاضر شود؛ ماندن کودک بیمار در منزل، هم به بهبود سریع‌تر او کمک می‌کند و هم احتمال انتقال بیماری به سایر دانش‌آموزان را کاهش می‌دهد.»
تجربه کرونا؛ تعطیلی مدرسه باید آخرین راه باشد
مرادی با اشاره به اهمیت حضور دانش‌آموزان در محیط آموزشی گفت: «آموزش صرفاً خواندن کتاب نیست و تعامل دانش‌آموزان با یکدیگر نقش مهمی در رشد آموزشی و اجتماعی آنان دارد.»
او با اشاره به تجربه همه‌گیری کرونا ادامه داد: «ایران در دوران کرونا از جمله کشورهایی بود که مدارس آن برای مدت طولانی تعطیل ماند و پیامدهای این مسئله نیز مشاهده شد.»
به گفته مرادی، در کنار اهمیت سلامت دانش‌آموزان باید مراقب بود فشارها و نگرانی‌های غیرعلمی و غیرکارشناسی باعث نشود تعطیلی مدارس به راه‌حل نخست در مواجهه با هر بیماری تبدیل شود.
رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر درباره آنفلوآنزا و نگرانی‌های والدین گفت: «روند این بیماری مانند سال گذشته در دانشگاه‌های علوم پزشکی و مناطق مختلف کشور رصد خواهد شد و در صورت افزایش موارد و ضرورت اعمال مداخلات بیشتر، اقدامات متناسب انجام می‌شود.»
او از افزایش موارد سیاه‌سرفه در جهان طی دو سال اخیر خبر داد: «مهم‌ترین توصیه وزارت بهداشت در این زمینه، تکمیل واکسیناسیون کودکان است. در صورت کامل بودن واکسیناسیون کودکان، خطر ناشی از این بیماری تا حد زیادی قابل کنترل خواهد بود.»
بیماری‌های قابل انتقال از آب و غذا یکی دیگر از محورهای مورد تأکید مرادی بود: «شست‌وشوی صحیح دست‌ها، به‌ویژه پیش از خوردن غذا و پس از استفاده از سرویس بهداشتی، استفاده از آب آشامیدنی سالم و مصرف غذای سالم از مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری است. کودکانی که علائم گوارشی مانند اسهال و استفراغ دارند، مانند کودکان مبتلا به عفونت‌های تنفسی، تا زمان بهبودی به مدرسه فرستاده نشوند.»
هشدار درباره مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک
یکی از تأکیدهای ویژه وزارت بهداشت برای سال تحصیلی جدید، آموزش درباره مصرف صحیح آنتی‌بیوتیک‌هاست: «مصرف خودسرانه و بی‌رویه آنتی‌بیوتیک برای عفونت‌ها اقدامی بسیار نادرست است و ادامه روند فعلی مقاومت میکروبی می‌تواند در سال‌های آینده اثربخشی داروها را حتی برای درمان عفونت‌های ساده با مشکل مواجه کند.»
مرادی خواستار آن شد که آموزش و پرورش موضوع مصرف صحیح آنتی‌بیوتیک را به دانش‌آموزان آموزش دهد تا این آگاهی از طریق آنان به خانواده‌ها نیز منتقل شود.
او همچنین از تلاش وزارت بهداشت برای تبیین راهکارهایی گفت که دسترسی بدون ضابطه به آنتی‌بیوتیک‌ها از طریق داروخانه‌ها را محدودتر کند.
امسال تغذیه دانش‌آموزان چگونه است؟
در بخش دیگری از نشست، احمد اسماعیل زاده، مدیر دفتر بهبود تغذیه وزارت بهداشت از برنامه‌های سال تحصیلی جدید برای بهبود وضعیت تغذیه دانش‌آموزان خبر داد: «یکی از مهم‌ترین برنامه‌های سال تحصیلی جدید، ادامه برنامه شیر مدارس است که طی دو سال گذشته اجرا شده است؛ یک سال به‌صورت کامل و یک سال به دلیل شرایط کشور به شکل ناقص‌تر ادامه پیدا کرده است. برای سال تحصیلی جدید نیز اعتبار قابل‌توجهی حدود 15 همت برای این برنامه پیش‌بینی شده و اعتبار آن نسبت به سال‌های گذشته بیش از 2.5 برابر افزایش یافته است.
اسماعیل زاده گفت: «اتفاق مهم امسال این است که عنوان برنامه از «شیر مدرسه» به «برنامه تغذیه رایگان مدارس» تغییر کرده است. این تغییر امکان آن را فراهم می‌کند که علاوه بر شیر، سایر اقلام غذایی مورد تأیید کارشناسان تغذیه نیز در اختیار دانش‌آموزان قرار گیرد. وزارت آموزش و پرورش نیز در حال پیگیری قراردادهای لازم با کارخانه‌ها برای تأمین اقلام غذایی مورد تأیید وزارت بهداشت است.»
شیر فقط برای دانش‌آموزان ابتدایی مدارس دولتی است. براساس اعلام اسماعیل زاده، هدف مطلوب آن است که برنامه تغذیه رایگان همه دانش‌آموزان را پوشش دهد؛ با این حال، به دلیل محدودیت منابع و افزایش قیمت مواد غذایی، در شرایط فعلی برنامه برای دانش‌آموزان دوره ابتدایی مدارس دولتی اجرا خواهد شد.
مکمل‌یاری برای پرورش نسلی سالم
مکمل‌یاری از دیگر برنامه‌های وزارت بهداشت در مدارس است: «براساس برنامه اعلام‌شده، مکمل آهن برای دانش‌آموزان دختر، هفته‌ای یک عدد و به مدت ۱۲ هفته از طریق مراکز بهداشتی و مدارس توزیع می‌شود. هدف اصلی این برنامه پیشگیری از کم‌خونی است. همچنین مکمل ویتامین D با دوز ۵۰ هزار واحد، ماهانه یک عدد برای دانش‌آموزان بالای ۱۲ سال طبق دستورالعمل مکمل‌یاری توزیع می‌شود. این برنامه در سال تحصیلی جدید در سراسر کشور ادامه خواهد یافت.»
مدیر دفتر بهبود تغذیه توضیح داد: «یکی از مشکلات سال‌های گذشته این بوده که اعتبار اختصاص‌یافته به دانشگاه‌های علوم پزشکی برای خرید مکمل، در برخی موارد به دلیل مشکلات مالی دانشگاه‌ها به طور کامل صرف خرید مکمل نمی‌شد و در نتیجه در برخی گروه‌های سنی کمبود ایجاد می‌شد.»
براساس تصمیم جدید، قرار است مکمل‌ها به شکل متمرکز و با همکاری بیمه سلامت خریداری و به جای اختصاص اعتبار نقدی، خود مکمل در اختیار دانشگاه‌های علوم پزشکی قرار گیرد.
به گفته او در شرایط محدودیت منابع نیز اولویت وزارت بهداشت، مناطق حاشیه شهرها، روستاها و مناطق محروم خواهد بود.
ارتقای سواد تغذیه دانش‌آموزان، معلمان، مربیان و والدین بخش دیگری از برنامه وزارت بهداشت است: «حدود دو هزار کارشناس تغذیه در سراسر کشور فعالیت می‌کنند و براساس برنامه اعلام‌شده موظف‌اند در مدارس تحت‌پوشش خود حداقل ماهانه یک جلسه آموزشی در قالب جلسات انجمن اولیا و مربیان، آموزش معلمان یا آموزش مستقیم دانش‌آموزان در کلاس و مراسم صبحگاهی مدرسه برگزار کنند.»
وزارت بهداشت و آموزش و پرورش هر سال فهرست مواد غذایی مجاز و غیرمجاز در بوفه مدارس را بازنگری و ابلاغ می‌کنند. این دستورالعمل براساس محصولات جدید موجود در بازار نیز به‌روز می‌شود.
با این حال، مدیر دفتر تغذیه وزارت بهداشت گفت: «نظارت بر اجرای این دستورالعمل‌ها کافی نیست و در برخی بوفه‌های مدارس همچنان مواد غذایی غیرمجاز عرضه می‌شود.»
غربالگری اضافه‌وزن و چاقی در چهار پایه تحصیلی
چاقی یکی از معضلات سبک زندگی مدرن و کم تحرکی و تغذیه ناسالم ناشی از آن است. اسماعیل زاده توجه به اضافه وزن دانش‌آموزان را بسیار مهم دانست: «غربالگری اضافه‌وزن و چاقی در پایه‌های اول، چهارم، هفتم و دهم انجام می‌شود و دانش‌آموزانی که دارای اضافه‌وزن یا چاقی باشند برای دریافت خدمات تخصصی به کارشناسان تغذیه مراکز بهداشتی ارجاع خواهند شد.»
به گفته او هدف برنامه جلوگیری از تشدید اضافه‌وزن و در صورت امکان، کمک به کاهش وزن دانش‌آموزان دارای چاقی است.
همچنین وزارت بهداشت در حال مذاکره با آموزش و پرورش برای توسعه برنامه‌های تغذیه‌ای کودکستان‌هاست: «یکی از برنامه‌های مورد پیگیری، بازگرداندن یک وعده غذای گرم در روستامهدها و مناطق محروم است. اجرای این برنامه به تأمین اعتبار از سوی سازمان برنامه و بودجه وابسته است و وزارت بهداشت امیدوار است منابع لازم در بودجه سال آینده پیش‌بینی شود.»