بازگشایی مدارس هوای تهران را آلوده‌تر می‌کند؟
بررسی داده‌های کیفیت هوای تهران در هفته پیش و پس از بازگشایی مدارس در سال گذشته نشان می‌دهد آغاز سال تحصیلی با افزایش محسوس آلاینده‌های مرتبط با تردد خودروها همراه بوده است. منوکسید نیتروژن در پیک صبحگاهی ۴۲ درصد و در پیک عصرگاهی ۴۵ درصد افزایش داشته اما ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون برخلاف این روند کاهش یافته‌اند؛ تفاوتی که نشان می‌دهد رابطه ترافیک و آلودگی هوای تهران یک رابطه مستقیم و یک‌متغیره نیست.
مهر که شروع می‌شود فقط خیابان‌های اطراف مدارس شلوغ‌تر نمی‌شوند. الگوی سفر در بخش بزرگی از تهران تغییر می‌کند و صدها هزار سفر آموزشی به رفت‌وآمدهای روزانه شهر اضافه می‌شود. مقایسه هفته پایانی شهریور ۱۴۰۴ با هفته نخست مهر همان سال حالا تصویری عددی از اثر این تغییر ارائه می‌دهد. داده‌های شرکت کنترل کیفیت هوای تهران نشان می‌دهد هم‌زمان با بازگشایی مدارس غلظت چند آلاینده گازی که ارتباط نزدیکی با احتراق سوخت و تردد خودروها دارند در ساعات پرترافیک افزایش پیدا کرده است.
بیشترین تغییر در منوکسید نیتروژن دیده شده است. غلظت این آلاینده در پیک صبحگاهی پس از بازگشایی مدارس ۴۲ درصد و در پیک عصرگاهی ۴۵ درصد بیشتر از هفته پایانی شهریور بوده است. منوکسیدکربن نیز در ساعات اوج صبح ۲۴ درصد و عصر ۱۳ درصد افزایش داشته است. برای دی‌اکسید نیتروژن افزایش ۸ درصدی در صبح و ۱۱ درصدی در عصر ثبت شده و دی‌اکسید گوگرد نیز به‌ترتیب ۱۴ و ۱۰ درصد بیشتر شده است.
مجموعه این اعداد نشان می‌دهد تغییر الگوی سفر در آغاز سال تحصیلی بیش از همه خود را در آلاینده‌هایی نشان داده که با احتراق و فعالیت وسایل نقلیه ارتباط دارند.داده‌های ترافیکی اما نکته دیگری را نشان می‌دهند. طول صف ترافیک در پیک صبحگاهی پس از بازگشایی مدارس به شکل قابل توجهی افزایش یافته و میزان رشد ترافیک بسیار بیشتر از رشد غلظت آلاینده‌ها بوده است. به بیان دیگر دو برابر شدن یا افزایش شدید تراکم خودرو لزوماً به همان نسبت غلظت آلودگی را بالا نمی‌برد. میزان انتشار خودروها فقط یکی از متغیرهای تعیین‌کننده کیفیت هواست و وضعیت باد دما پایداری جو ارتفاع لایه اختلاط و میزان انتشار از سایر منابع می‌تواند نتیجه نهایی را تغییر دهد.
همین مسئله در زمان وقوع پیک آلودگی نیز دیده شده است. با اینکه افزایش ترافیک پس از بازگشایی مدارس در ساعات صبح بیشتر بوده اما بیشینه غلظت بسیاری از آلاینده‌ها در عصر و شب اتفاق افتاده است. در بعضی موارد نیز فاصله زمانی مشخصی میان اوج ترافیک و اوج آلودگی دیده می‌شود. آلاینده‌ای که در ساعات پرتردد وارد هوا می‌شود ممکن است در همان ساعت به بیشترین غلظت نرسد و با کاهش تهویه جو و تجمع تدریجی آلاینده‌ها چند ساعت بعد خود را در داده‌های ایستگاه‌های سنجش نشان دهد.
در میان این داده‌ها رفتار ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون متفاوت است. غلظت PM2.5 در هفته نخست مهر در پیک صبحگاهی ۲۳ درصد و در پیک عصرگاهی ۳۲ درصد نسبت به هفته پایانی شهریور کاهش پیدا کرده است. این کاهش در نگاه نخست با افزایش ترافیک ناسازگار به نظر می‌رسد اما روزهای پایانی شهریور سال گذشته با ورود گرد و خاک به تهران همراه بوده است. به همین دلیل بخشی از غلظت بالاتر ذرات معلق پیش از بازگشایی مدارس می‌تواند ناشی از ریزگردها باشد و نه صرفاً تردد خودروها. همین تفاوت نشان می‌دهد برای سنجش اثر بازگشایی مدارس نمی‌توان تنها یک آلاینده یا تنها حجم ترافیک را مبنای قضاوت قرار داد.
با این حال نتیجه اصلی بررسی درباره آلاینده‌های گازی روشن است. شروع مدارس و افزایش سفرهای شهری با رشد آلاینده‌های مرتبط با منابع متحرک همراه شده است. اهمیت این موضوع فقط به افزایش چند درصدی غلظت آلاینده‌ها محدود نمی‌شود. دانش‌آموزان درست در همان ساعاتی در خیابان و مسیر مدرسه حضور دارند که بخشی از این افزایش ثبت شده است و کودکان نیز در گروه‌های حساس در برابر آلودگی هوا قرار دارند.