بازار کار ایران؛ شغل هست، اما کارِ کافی و درآمد کافی نیست
تازهترین آمار بازار کار در بهار ۱۴۰۵ از کاهش تعداد شاغلان، افزایش بیکاری و اشتغال ناقص و افت مشاغل تماموقت و پایدار حکایت دارد؛ وضعیتی که نگرانی درباره افزایش «شاغلان فقیر» را بیشتر کرده است.
به گزارش آتیه آنلاین؛ تازهترین نتایج طرح آمارگیری نیروی کار مرکز آمار ایران در بهار ۱۴۰۵ نشان میدهد مسئله بازار کار ایران دیگر صرفاً به «داشتن شغل» محدود نمیشود؛ کاهش اشتغال تماموقت، افزایش اشتغال ناقص و رشد مشاغل ناپایدار، تصویر دیگری از وضعیت معیشتی شاغلان ارائه میکند.
بر اساس این آمار، جمعیت شاغل ۱۵ ساله و بیشتر در بهار امسال به ۲۴ میلیون و ۶۷۲ هزار نفر رسیده که نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۴۵۰ هزار نفر کاهش داشته است. همزمان نرخ بیکاری به ۹.۱ درصد افزایش یافته و نرخ مشارکت اقتصادی نیز ۰.۵ واحد درصد کاهش پیدا کرده است.
یکی از مهمترین شاخصهای این گزارش، افزایش سهم اشتغال ناقص است. ۸.۵ درصد از جمعیت شاغل، به دلایل اقتصادی از جمله رکود کاری، فصلی بودن فعالیت یا پیدا نکردن کار با ساعات بیشتر، کمتر از ۴۴ ساعت در هفته کار کردهاند و در عین حال آماده پذیرش کار اضافی بودهاند.
در سوی دیگر، ۳۷.۸ درصد از شاغلان بیش از ۴۹ ساعت در هفته کار کردهاند؛ آماری که از توزیع نامتوازن ساعات کار در بازار اشتغال حکایت دارد؛ گروهی با کمبود ساعت کار مواجهاند و گروهی دیگر ساعات طولانی کار میکنند.
ریزش اشتغال؛ صنعت در صدر آسیبدیدگان
در میان بخشهای اقتصادی، صنعت بیشترین آسیب را تجربه کرده و سهم آن از کل اشتغال به ۳۱ درصد کاهش یافته است. در مقابل، خدمات با سهم ۵۳.۸ درصدی همچنان بزرگترین بخش اشتغال کشور محسوب میشود.
حسین رجبپور، پژوهشگر اقتصادی، با اشاره به آثار جنگ بر بازار کار به ایسنا گفته است: «در جنگ ۱۲ روزه در بخش کشاورزی حدود سه هزار نفر از بیمهپردازان کم شدند، در صنعت ۴۷ هزار نفر و در خدمات ۲۱۶ هزار نفر کاهش داشتیم. در مجموع در دو ماه خرداد و تیر که دوره جنگ ۱۲ روزه بود، ۲۶۹ هزار نفر ریزش بیمهپرداز داشتیم.»
به گفته او، جزئیات کامل آمار بیمه و اشتغال مربوط به جنگ هنوز منتشر نشده و این دادهها معمولاً با تأخیر در دسترس قرار میگیرند.
کاهش بیش از ۱.۳ میلیون شغل تماموقت نسبت به سال قبل، در کنار افزایش اشتغال ناقص، نگرانی درباره گسترش «شاغلان فقیر» را افزایش داده است؛ افرادی که با وجود قرار گرفتن در گروه شاغلان، درآمدشان برای تأمین هزینههای زندگی کافی نیست.
وقتی «شاغل بودن» دیگر به معنای رفاه نیست
زهرا کریمی، استاد اقتصاد دانشگاه مازندران و کارشناس بازار کار، معتقد است مسئله اصلی بازار کار را باید فراتر از نرخ بیکاری دید. او تأکید کرده است: «بحران بازار کار مربوط به بسیاری از شاغلانی است که درآمد کافی ندارند یا قدرت خریدشان کمتر و کمتر میشود.»
به گفته کریمی، بخشی از افرادی که پیشتر مشاغل باکیفیتتری داشتند، اکنون برای تأمین هزینههای زندگی به مشاغل کمارزشتر، از جمله فعالیت در تاکسیهای اینترنتی، روی آوردهاند.
او همچنین معتقد است در شرایط رکود و نااطمینانی اقتصادی، فرصتهای شغلی پایدار کاهش یافته و مشاغل پارهوقت، خدماتی و غیررسمی جای آنها را میگیرند.
بر این اساس، کارشناسان تأکید دارند که خروج بازار کار از این وضعیت نیازمند ثبات اقتصادی، کاهش نااطمینانی و فراهم شدن زمینه سرمایهگذاری است. در چنین شرایطی، هدف سیاستگذاری نباید فقط افزایش تعداد شاغلان باشد، بلکه ایجاد «کار شایسته»؛ یعنی شغلی با درآمد کافی، امنیت و امکان تأمین یک زندگی مناسب، باید در مرکز توجه قرار گیرد.