بازار کار در عصر هوش مصنوعی؛ بریکس به دنبال نسخهای تازه برای حمایت از کارگران
با پیر شدن جمعیت، گسترش اقتصاد دیجیتال و تغییر ماهیت مشاغل، کشورهای عضو بریکس تلاش میکنند با تقویت حمایت اجتماعی، توسعه مهارتها و فناوری، آینده بازار کار را بازطراحی کنند.
سازمان بینالمللی کار (ILO) از نتایج نشست وزیران کار و اشتغال کشورهای عضو بریکس استقبال کرد. این نشست در غالب نشست سال ۲۰۲۶ و در چارچوب ریاست هند بر این گروه برگزار شد. محور اصلی این نشست با شعار «ساختن آیندهای مقاوم، نوآورانه، مشارکتی و پایدار» بر ایجاد بازارهای کار مجهز به فناوریهای دیجیتال و آماده برای تحولات آینده متمرکز بود.
در این نشست، وزیران کار کشورهای عضو بریکس چهار اولویت اصلی را مورد بررسی قرار دادند: نخست گسترش حمایتهای اجتماعی و رسمیسازی بازارهای کار، دوم افزایش مشارکت و حضور زنان در نیروی کار، سوم همکاری در زمینه اشتغالپذیری، شناسایی مهارتها و توسعه آموزشهای حرفهای و در نهایت استفاده از فناوریهای دیجیتال برای حفاظت از حقوق همه کارگران، از جمله کارکنان پلتفرمی و شاغلان اقتصاد گیگ.
«گیلبرت اف. هونگبو»، مدیرکل سازمان بینالمللی کار، از نقش هند در قرار دادن موضوع کار و اشتغال در مرکز دستور کار بریکس تقدیر کرد و گفت اولویتهایی که در این نشست مطرح شدهاند، بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارند.
او همچنین موفقیت هند در گسترش پوشش حمایت اجتماعی برای بخش بزرگی از جمعیت این کشور را مورد توجه قرار داد و تاکید کرد: «این تجربه میتواند از طریق همکاریهای جنوب ـ جنوب در اختیار دیگر کشورها قرار گیر.»
وزیران کار بریکس در پایان نشست متعهد شدند تا پوشش نظامهای حمایت اجتماعی را متناسب با شرایط ملی هر کشور بهتدریج گسترش دهند. آنها همچنین بر اهمیت تامین مالی پایدار، رسمیسازی بازار کار و بهبود مزایای تامین اجتماعی برای کارگران از طریق همکاریهای دوجانبه و چندجانبه تاکید کردند.
افزایش نقش زنان در بازار کار
یکی دیگر از محورهای اصلی نشست، افزایش مشارکت زنان در اقتصاد بود. سازمان بینالمللی کار از گفتوگوهای کشورهای بریکس درباره سرمایهگذاری در اقتصاد مراقبتی، گسترش دسترسی زنان به آموزش و یادگیری مادامالعمر، تضمین دستمزد برابر، مقابله با خشونت و آزار در محیط کار و تقویت کارآفرینی و رهبری زنان استقبال کرد.
بر اساس برآوردهای سازمان بینالمللی کار، سرمایهگذاری در یک بسته سیاستی جامع برای اقتصاد مراقبتی در کشورهای عضو بریکس میتواند تا سال ۲۰۳۰ حدود ۱۶۵ میلیون شغل ایجاد کند. چنین سرمایهگذاریهایی نهتنها فرصتهای شغلی بیشتری برای زنان فراهم میکند، بلکه میتواند شکاف دستمزدی میان زنان و مردان را کاهش دهد و به رشد اقتصادی کمک کند.
مهارتهای جدید برای اقتصاد سبز و دیجیتال
در بخش دیگری از نشست، کشورهای بریکس درباره چگونگی تقویت اطلاعات بازار کار، بهبود پیشبینی نیازهای مهارتی و ایجاد نظامهای آموزشی انعطافپذیرتر گفتوگو کردند؛ نظامهایی که بتوانند پاسخگوی نیازهای اقتصاد سبز، اقتصاد دیجیتال و اقتصاد مراقبتی باشند.
وزیران همچنین به مطالعه امکانسنجی جاری سازمان بینالمللی کار با همکاری هند و برزیل درباره ایجاد یک «طبقهبندی مرجع بینالمللی مشاغل» اشاره کردند. هدف از این طرح، تسهیل همکاری کشورها در حوزههای نوظهور و ایجاد زبان مشترک برای شناسایی مشاغل و مهارتهای آینده است.
فناوری دیجیتال؛ فرصت یا تهدید برای کارگران؟
نشست بریکس همچنین به نقش فناوریهای دیجیتال در بهبود حمایت از نیروی کار پرداخت. بررسی مشترک سازمان بینالمللی کار و انجمن بینالمللی تامین اجتماعی (ISSA) نشان میدهد ابزارهای دیجیتال میتوانند در حوزههایی مانند ثبت سادهتر کارگران، جمعآوری حق بیمه، مدیریت مزایا، احراز هویت، پرداختهای دیجیتال، دسترسی از طریق تلفن همراه، ارزیابی مهارتها، راهنمایی شغلی و تطبیق فرصتهای شغلی با نیروی کار مورد استفاده قرار گیرند.
با این حال، این گزارش تاکید میکند دیجیتالی شدن تنها زمانی میتواند به بهبود شرایط کار منجر شود که فراگیر، مبتنی بر حقوق کارگران و همراه با حکمرانی مناسب، حفاظت از دادهها و تقویت ظرفیتهای نهادی باشد.
هونگبو در این زمینه گفت: «تحول دیجیتال که بهدرستی مدیریت شود، میتواند فرصتهای کار شایسته را گسترش دهد و تضمین کند نوآوری در خدمت انسانها باشد، نه اینکه انسانها در خدمت نوآوری قرار گیرند.»
او همچنین به تصویب اخیر کنوانسیون شماره ۱۹۳ سازمان بینالمللی کار درباره کار شایسته در اقتصاد پلتفرمی اشاره کرد و گفت این اقدام نشان میدهد کشورها میتوانند همزمان با پذیرش تغییرات فناوری، از حقوق کارگران نیز حفاظت کنند.
ایجاد شبکه همکاری بریکس برای مهارت و فناوری
اولویتهای هند در این نشست در قالب ایجاد «BRICS CONNECT» (ارتباطات بریکس) یا «شبکه همکاری بریکس» برای توسعه ظرفیتها، اشتغالپذیری، مهارتهای جدید و فناوری هم نمود پیدا کرد.
این شبکه بر پایه دفتر مجازی ارتباطات تامین اجتماعی بریکس (BRICS VLO) شکل گرفته و چارچوبی انعطافپذیر برای همکاری در زمینههای حمایت اجتماعی، توسعه مهارتها، مشارکت زنان در بازار کار و دیجیتالیسازی فراهم میکند.
در بیانیه پایانی نشست، «شبکه همکاری بریکس» بهعنوان بستری برای تقویت همکاریهای جنوب ـ جنوب، تبادل دانش و توسعه ظرفیتها مورد استقبال قرار گرفت.
وزیران کار کشورهای عضو بریکس همچنین از حمایتهای فنی سازمان بینالمللی کار و انجمن بینالمللی تامین اجتماعی قدردانی کردند و بر ادامه همکاری نزدیک با این دو نهاد تاکید داشتند.
سازمان بینالمللی کار همچنین اعلام کرد که آمادگی دارد از کشورهای عضو بریکس از طریق ارائه مشاورههای فنی، دادههای بازار کار، تحلیلهای سیاستی، توسعه ظرفیتها و همکاریهای جنوب ـ جنوب و سهجانبه در مسیر تحقق کار شایسته حمایت کند.
گروه بریکس اکنون شامل ۱۱ کشور عضو است: برزیل، روسیه، هند، چین، آفریقای جنوبی، مصر، اتیوپی، ایران، عربستان سعودی، امارات متحده عربی و اندونزی.
منبع: ILO