بازار غیررسمی واکسن آنفلوآنزا داغ شد / واکسن از اروپا نیامد بازار به چین و روسیه چرخید
تأخیر در تأمین واکسن آنفلوآنزا زمینه شکل‌گیری بازار غیررسمی و عرضه چندمیلیونی در فضای مجازی را فراهم کرده، در حالی که سازمان غذا و دارو قیمت رسمی واکسن داروخانه‌ای را زیر ۲ میلیون تومان اعلام کرده است.
به گزارش آتیه آنلاین، تغییر ترکیب سویه‌های واکسن آنفلوآنزا و اختلال ایجادشده در تولید جهانی، امسال تأمین این واکسن در ایران را با تأخیر مواجه کرده است؛ وضعیتی که همزمان با افزایش تقاضا، زمینه شکل‌گیری بازارهای غیررسمی و عرضه واکسن با قیمت‌های چندمیلیونی در فضای مجازی را فراهم کرده است. وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو نسبت به خرید از این بازار هشدار داده‌اند و تأکید کرده‌اند واکسنی که خارج از شبکه رسمی جابه‌جا شده باشد، از نظر کیفیت و اثربخشی قابل اطمینان نیست.
به گزارش ایسنا، مهدی پیرصالحی، رئیس سازمان غذا و دارو، درباره علت تأخیر در تأمین واکسن گفته است که واکسن آنفلوآنزا در سال‌های گذشته چهارظرفیتی بود، اما امسال یکی از سویه‌هایی که شیوع و بار بیماری کمتری داشت، از ترکیب واکسن حذف شد. سازمان جهانی بهداشت حدود یک ماه به تولیدکنندگان فرصت داد تا فرمولاسیون تولید را اصلاح کنند و همین موضوع موجب اختلال در تولید جهانی واکسن شد.
تغییر منابع تأمین واکسن در ایران
به گفته پیرصالحی، اختلال تولید فقط به ایران محدود نماند و کشورهای تولیدکننده اروپایی نیز با افزایش تقاضای داخلی مواجه شدند. شرکت‌های ایرانی از بهمن و اسفند سال گذشته برای تأمین واکسن مکاتبه کردند و سفارش‌ها حدود اردیبهشت ثبت شد، اما تأمین‌کنندگان اروپایی تحویل واکسن را به نیمه دوم مهر موکول کردند و همزمان قیمت‌ها نیز افزایش یافت. به گفته رئیس سازمان غذا و دارو، در نتیجه واکسن‌های اروپایی امسال عملاً در بازار کشور عرضه نخواهند شد و منابع تأمین بیشتر به سمت چین و روسیه رفته است.
محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو، نیز از تأمین واکسن از فرانسه خبر داده و اعلام کرده حدود ۷۰۰ هزار دوز واکسن وارد کشور شده و از ابتدای مهر فرآیند توزیع آن آغاز شده است. به گفته او، در مجموع حدود ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار دوز واکسن برای نیاز کشور تأمین شده که با ورود محموله‌های جدید و طی مراحل قانونی، به تدریج در شبکه رسمی توزیع خواهد شد.
اولویت با گروه‌های پرخطر
پیرصالحی تأکید کرده واکسن آنفلوآنزا برای همه افراد ضرورت یکسانی ندارد و گروه‌هایی مانند افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای، سالمندان و زنان باردار در اولویت دریافت واکسن هستند. به گفته رئیس سازمان غذا و دارو، حدود یک میلیون دوز واکسن برای وزارت بهداشت و معاونت بهداشت در حال تأمین است تا برای گروه‌های پرخطر مورد استفاده قرار گیرد.
در همین حال، بخش خصوصی نیز با احتیاط بیشتری نسبت به سال‌های گذشته برای تأمین واکسن اقدام کرده است. دلیل این احتیاط، نگرانی از باقی ماندن واکسن‌های خریداری‌شده تا پایان فصل مصرف در صورت کاهش تقاضا و در نتیجه از بین رفتن امکان فروش آنها عنوان شده است.
بازار چندمیلیونی در فضای مجازی
تأخیر در عرضه رسمی و تقاضای مردم، زمینه شکل‌گیری بازار غیررسمی واکسن را نیز فراهم کرده است. در برخی موارد، واکسن آنفلوآنزا با قیمت‌های چند میلیون تومانی در فضای مجازی عرضه می‌شود. محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو، تأکید کرده مردم نباید برای تهیه واکسن به منابع غیررسمی یا عرضه‌کنندگان فضای مجازی مراجعه کنند.
به گفته هاشمی، این هشدار تنها به قیمت مربوط نیست؛ واکسن یک فرآورده بیولوژیک است و رعایت شرایط مناسب نگهداری، به‌ویژه زنجیره سرد، برای حفظ کیفیت آن اهمیت دارد. او تأکید کرده درباره واکسنی که خارج از شبکه رسمی جابه‌جا شده و شرایط نگهداری آن قابل احراز نیست، نمی‌توان از کیفیت و اثربخشی آن اطمینان داشت.
فرشته خوشخو، سرپرست دفتر حقوقی سازمان غذا و دارو، نیز عرضه واکسن در صفحات فضای مجازی، مطب‌ها یا محل‌های فاقد مجوز را صرفاً یک موضوع تجاری ندانسته و گفته است عرضه فرآورده‌های سلامت خارج از چارچوب مقرر می‌تواند برای اشخاص دخیل در تأمین، نگهداری، توزیع یا فروش مسئولیت قانونی ایجاد کند.
خوشخو همچنین بر اهمیت رعایت زنجیره سرد تأکید کرده و گفته است وقتی فرآورده خارج از شبکه رسمی عرضه می‌شود، امکان احراز مستند شرایط حمل و نگهداری آن برای مصرف‌کننده وجود ندارد و همین مسئله می‌تواند سلامت و کیفیت فرآورده را با ابهام مواجه کند. او تأکید کرده در صورت احراز عرضه یا توزیع غیرمجاز، موضوع از طریق مراجع ذی‌صلاح پیگیری خواهد شد.
قیمت رسمی زیر ۲ میلیون تومان
در حالی که قیمت‌های چندمیلیونی برای واکسن در بازار غیررسمی مطرح شده، هاشمی گفته واکسن‌هایی که از سوی معاونت بهداشت عرضه می‌شوند رایگان هستند و واکسن‌های داروخانه‌ای، به دلیل دریافت نکردن ارز دولتی، با قیمت آزاد عرضه می‌شوند. به گفته سخنگوی سازمان غذا و دارو، قیمت رسمی واکسن‌های داروخانه‌ای، با وجود ارقام بالاتری که در برخی منابع اعلام شده، زیر ۲ میلیون تومان است.
خروج تولیدکننده ایرانی از بازار
امسال همزمان با مشکلات تأمین وارداتی، تولید واکسن آنفلوآنزای ایرانی نیز متوقف شده است. پیرصالحی با اشاره به تفاوت واکسن داخلی و نمونه‌های وارداتی گفته است واکسن وارداتی مورد استفاده در سال‌های گذشته نوترکیب نبود، اما واکسن تولید داخل از نوع نوترکیب بود که در بازار جهانی قیمت بالاتری دارد.
رئیس سازمان غذا و دارو یکی از مشکلات تولید داخلی را پایین بودن تقاضا عنوان کرده و گفته است در دو، سه سال گذشته شاید نیمی یا حتی بیشتر از تولید واکسن آنفلوآنزای ایرانی به دلیل نبود تقاضای کافی در پایان فصل مصرف، معدوم می‌شد. به گفته پیرصالحی، شرکت تولیدکننده امسال اعلام کرده از تولید واکسن آنفلوآنزا خارج می‌شود.
اختلاف نظر درباره کیفیت واکسن‌های وارداتی
تغییر منابع تأمین از اروپا به چین و روسیه و خبر ورود واکسن از فرانسه، با برخی اظهارنظرها درباره کیفیت واکسن‌های وارداتی نیز همراه شده است. محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو، در این زمینه تأکید کرده ارزیابی کیفیت واکسن موضوعی تخصصی و در اختیار مرجع قانونی رگولاتوری است و نباید اظهارنظرهای کارشناسی یا رسانه‌ای با تصمیم رسمی سازمان غذا و دارو یکسان تلقی شود.
هاشمی همچنین گفته کمیته کشوری آنفلوآنزا نقش تخصصی و مشورتی دارد، اما مرجع قانونی ثبت، صدور مجوز ورود یا ارزیابی و تأیید کیفیت واکسن‌ها نیست.
در مجموع، تأخیر در تأمین جهانی، تغییر منابع واردات و توقف تولید داخلی، شرایط متفاوتی را برای بازار واکسن آنفلوآنزا ایجاد کرده است. در این میان، مسئولان بر تهیه واکسن از مراکز و مسیرهای مجاز تأکید دارند و هشدار می‌دهند که خرید از بازار غیررسمی، علاوه بر ابهام درباره قیمت، به دلیل نامشخص بودن مسیر تأمین و شرایط نگهداری، می‌تواند کیفیت و اثربخشی واکسن را نیز با ابهام مواجه کند.