سمیه سادات ابراهیمی با رد برخی ادعاها مبنی بر دانشآموز بودن بیشتر نوجوانان شرکتکننده در حوادث اخیر گفت: «بسیاری از نوجوانانی که در حوادث اخیر شرکت کرده و دستگیر شدهاند دانشآموز نبودند، بازماندگان از تحصیل بودند اما در سن دانش آموزی قرار داشتند که نکته مهمی است، این یعنی خود مدرسه کارکرد محافظتی و سلامت روان دارد.»
او با اشاره به شکلگیری کمیتههای مختلف در آموزش و پرورش پس از حوادث اخیر، گفت: «در بحث تولید محتوا در دو دسته تبیینی و تحلیلی ناظر به فضای اغتشاشات، شناخت درست دشمن، پیامهایی که فرستاده میشود، شفاف سازی فضای مجازی و ... برنامهریزیهایی صورت گرفت. همچنین توصیههای روانشناختی و مشاورهای تهیه و محتوای زیادی برای همکاران و دانشآموزان تولید شد.»
مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیبهای اجتماعی وزارت آموزش و پرورش با بیان اینکه در فضایی نوجوانانه برای دانش آموزان ویدئوییهای به صورت پخش زنده و صحبت با متخصصان حوزه نوجوان ارائه و با استقبال حدود سه میلیون نفر همراه شد، گفت: در مورد اقدامات میدانی نیز از همان روز اول تیم فوریتهای روانشناختی بلافاصله در همه استانها برای کمک به همه نوجوانان و دانش آموزان شکل گرفت زیرا دانشآموزانی بودند که شرکت فعال در حوادث اخیر نداشتند و صرفا از خیابان عبور کرده اما آسیب دیدند. تیم فوریتهای روانی و اجتماعی آموزش دیده وارد عمل شدند تا اگر احیانا فردی آسیب دیده هم باشد، رسیدگی و در مراکز مشاوره آموزش و پرورش و یا به صورت فردی خدمات ارائه دهند.»
ابراهیمی گفت: «همکاران در سراسر کشور در طرح «هر مدرسه یک پایگاه سلامت روان» موظف شدند با اولویت دانش آموزانی که بیشتر در معرض خطر هستند تماس گرفته و جویای احوال آنها باشند، اگر احیاناً مسئلهای دارند ارجاع و رسیدگی تلفنی و حضوری داشته باشند؛ آنها را به مدرسه دعوت کرده و اگر نیاز بود به مراکز مشاوره سراسر کشور ارجاع دهند.»
توصیههای مشاورهای برای اداره مدرسه و نحوه تعامل با دانش آموز
او گفت: «در حوزه امور تربیتی نیز برای معاونان پرورشی، مربیان امور تربیتی و مدیران مدارس کل کشور جلسات تبیینی و تحلیلی در مورد وقایع روز، اتفاقات و توصیههای مشاورهای در جهت اداره امور مدرسه و نوع تعاملی که باید در این ایام با دانش آموز داشته باشند، منطقه به منطقه در نظر گرفته شد، برای والدین نیز برنامههایی داریم که چطور با هیجانات نوجوان کنار آمده و بتوانند تعامل مثبتی با نوجوان داشته و به مدیریت هیجانات، روشنگری و تبیین وقایع کمک کنند. همچنین به صورت جداگانه جلسات تبیینی و توصیههای مشاورهای و جلسات حضوری برای استانهایی که مدارس آنها به صورت حضوری بود، تشکیل شده است.»
مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیبهای اجتماعی وزارت آموزش و پرورش با تاکید بر اینکه بخش زیادی از آسیبدیدگان و بازداشتشدگان در حوادث اخیر در سن دانش آموزی و نوجوان بودند اما دانشآموز نبودند، ادامه داد: این راهبرد را به همه استانها اعلام کردیم که در هر شرایطی همه آنها فرزندان ما هستند بنابراین موظفیم به همه آنها خدمت دهیم.
ابراهیمی گفت: «جو عاطفی و روانی و فضای تربیتی خانواده در محافظت از دانشآموز بسیار موثر است. شرکت بخشی از دانشآموزان در حوادث نیز به دلیل هیجانات بوده یعنی رسانههای معاند بر هیجانات نوجوانان سوار شدند اما نوجوانان بدانند که در این شرایط باید به منابع امن مراجعه کنند که والدین، مربی یا معلم، مسجد محله باشد و از منابع و مراجع امن اطلاعات را کسب و ارتباط برقرار کنند.»
خانوادهها در خط مقدم مراقبت از دانشآموزان قرار دارند
او گفت: «خانوادهها حواسشان باشد که عواقب و پیامدهای این کار را برای دانش آموزان و نوجوانان تبیین کنند. بسیاری از نوجوانان بدون اطلاع و بدون آگاهی در این حوادث حضور پیدا کرده بودند که رسیدگیهای روانشناختی و مشاورهای را خواهیم داشت. دانشآموزان به عواقب کارها و هر اقدامی که انجام میدهند فکر کنند. باید دانست خانواده در خط مقدم قرار دارند بنابراین از فرزندانشان محافظت و مراقبت کنند.»
فرار از مسئولیت یا اعلام شکست عدالت آموزشی؟
سخنان مدیرکل مراقبت در برابر آسیبهای اجتماعی وزارت آموزش و پرورش درباره تفکیک نوجوانان بازداشتشده به دو گروه «دانشآموز» و «بازمانده از تحصیل» این سوال را مطرح می کند که «غیر دانشآموز بودن» این نوجوانان، چه میزان از مسئولیتهای نظارتی و تربیتی نهاد متولی میکاهد؟ اگر این نوجوانان در سن تحصیل بوده اما در کلاسهای درس حضور نداشتهاند، باید پرسید چرا چرخه «عدالت آموزشی» نتوانسته است آنها را زیر چتر حمایتی خود بگیرد؟ چه شکافهای اقتصادی، اجتماعی یا فرهنگی باعث شده تا این افراد از حق طبیعی تحصیل محروم شده و به صف «بازماندگان از تحصیل» بپیوندند؟ آیا صرف برچسب «بازمانده از تحصیل» زدن به این نوجوانان، به معنای نادیده گرفتن کوتاهیهای ساختاری در جذب و بازگرداندن آنها به محیط آموزشی نیست؟ این پرسش مطرح است که آموزش و پرورش تا چه اندازه در شناسایی فعالانه و احیای حق تحصیل این قشر آسیبپذیر موفق عمل کرده است.
از سوی دیگر، تفکیک میان «نوجوان دانشآموز» و «نوجوان غیردانشآموز» در کلام مسئولان، نه تنها از بار مسئولیت وزارت آموزش و پرورش نمیکاهد، بلکه آن را دوچندان میکند. این نهاد طبق اسناد بالادستی، متولی اصلی تعلیم و تربیت تمامی افراد زیر ۱۸ سال کشور است، نه فقط کسانی که نامشان در دفاتر ثبتنام مدرسه موجود است. غیبت این نوجوانان در مدارس، خود بزرگترین نشانه از گسست پیوند میان حاکمیت آموزشی و بخشی از نسل جدید است. بنابراین پذیرش این واقعیت که معترضان نوجوان عمدتا از میان بازماندگان از تحصیل بودهاند، بیش از آنکه یک «دفاعیه» برای اثبات امنیت مدارس باشد، نشان میدهد مسئولیت آموزش و پرورش در قبال این فرزندان رانده شده از نظام رسمی، بسیار سنگینتر و فوریتر از پیش است.