بیش از ۳۵ هزار ساختمان ناایمن در تهران؛ از گاندی تا ارغوان، بمبهای ساعتی بر دیوارهای پایتخت
آتش هنوز کامل خاموش نشده بود که دوباره همان پرسش قدیمی تکرار شد؛ چرا بعضی ساختمانها در چند دقیقه به کورهای شعلهور تبدیل میشوند؟ دلیل همان پوستههای براق و مدرنی که سالها روی برجها، پاساژها و حتی بیمارستانها نشستند و امروز به تعبیر مدیران شهری، به «بمب ساعتی» تهران تبدیل شدهاند.
حادثه بیمارستان گاندی هنوز از حافظه شهر پاک نشده، آتشی که به گفته مسئولان، اگرچه شاید از نمای ساختمان آغاز نشد اما نمای کامپوزیت باعث شد شعلهها با سرعتی غیرقابل کنترل گسترش پیدا کنند. حالا پس از حادثه مرگبار مجتمع ارغوان در اندیشه، دوباره خطر این نماها به صدر هشدارهای ایمنی بازگشته است؛ هشداری که فقط درباره چند ساختمان نیست، بلکه درباره دهها هزار بنای ناایمن در تهران است.
حسن سیفی، معاون عملیات سازمان آتشنشانی تهران، میگوید یکی از مهمترین چالشهای نیروهای عملیاتی در حوادث شهری، ساختمانهایی هستند که از نمای کامپوزیت استفاده میکنند؛ نماهایی که بهویژه در ساختمانهای تجاری، اداری و حتی درمانی دیده میشوند. به گفته او، تجربه نشان داده این نماها در زمان حریق میتوانند آتش را در مدت کوتاهی به بخشهای مختلف ساختمان منتقل کنند و عملیات مهار را دشوارتر سازند.
او با اشاره به حادثه بیمارستان گاندی تأکید میکند که سرعت توسعه آتش در این حادثه، نمونهای روشن از خطر چنین نماهایی بود؛ هرچند به گفته او، عملکرد آتشنشانی تهران مانع از تبدیل حادثه به فاجعهای گستردهتر شد و بیماران و کادر درمان بهموقع تخلیه شدند.
سیفی همچنین حادثه مجتمع ارغوان در شهر اندیشه را نمونه دیگری از تبعات ناایمنی ساختمانها میداند؛ حادثهای که به مرگ چند نفر انجامید و دوباره مسئله ایمنی نماها را به جریان انداخت. او معتقد است برخی انواع کامپوزیت به دلیل جنس و ترکیبات خود، بهشدت اشتعالپذیرند و میتوانند مانند مسیری برای حرکت آتش عمل کنند. به گفته او، همین مسئله باعث شده آتشنشانی نگاه انتقادی جدی به استفاده از این نوع نماها داشته باشد.
معاون عملیات آتشنشانی تهران در بخش دیگری از صحبتهایش به مسئله «زمان طلایی حریق» اشاره میکند؛ دقایقی که به گفته او میتواند تفاوت میان یک حادثه قابل کنترل و یک فاجعه شهری باشد. او هشدار میدهد بسیاری از شهروندان ابتدا تلاش میکنند خودشان آتش را خاموش کنند و زمانی با آتشنشانی تماس میگیرند که حریق از کنترل خارج شده است؛ اتفاقی که باعث از دست رفتن زمان حیاتی عملیات میشود.
مهدی بابایی، رئیس کمیته ایمنی شورای شهر تهران هم دراین رابطه گفته است که استفاده از نماهای کامپوزیت غیراستاندارد و اشتعالپذیر از سال ۱۳۹۵ در تهران ممنوع شده، اما بخش بزرگی از ساختمانهایی که امروز در معرض خطر قرار دارند، مربوط به سالهای قبل از این ممنوعیت هستند.او تأکید میکند آنچه در حادثه گاندی رخ داد، بار دیگر نشان داد که این نماها چگونه میتوانند آتش را به سرعت در سطح ساختمان پخش کنند؛ تا جایی که حتی عملیات اطفای حریق نیز در برخی لحظات کارایی لازم را از دست میدهد.
به گفته بابایی، البته همه نماهای کامپوزیت ناایمن نیستند و نمونههای استاندارد و غیرقابل اشتعال همچنان مجوز استفاده دارند. او از ساختمان علاءالدین بهعنوان نمونهای نام میبرد که پس از اخطارهای ایمنی، مالک آن ناچار به اصلاح نما و استفاده از مصالح استاندارد شد.
رئیس کمیته ایمنی شورای شهر تهران میگوید بیش از ۳۵ هزار ساختمان در تهران دارای نماهای کامپوزیت غیراستاندارد شناسایی شدهاند؛ ساختمانهایی که اخطار دریافت کردهاند و در فهرست بناهای ناایمن قرار دارند و مشابهه بمب ساعتی می مانند . او میگوید روند پیگیری برای الزام مالکان به ایمنسازی، پس از وقفهای که در ماههای اخیر ایجاد شده بود، دوباره از سر گرفته خواهد شد؛ چراکه هرگونه تعلل در این زمینه میتواند به حوادثی منجر شود که جبران آنها ممکن نیست.