برای نخستین بار جنگها بیش از بلایای طبیعی باعث آوارگی شدند
بر اساس گزارش «مرکز نظارت بر آوارگی داخلی»، جنگها و بلایای اقلیمی تعداد آوارگان داخلی جهان را در پایان ۲۰۲۵ به ۸۲.۲ میلیون نفر رساند. برای نخستین بار، درگیریها بیش از بلایای طبیعی باعث آوارگی شدند.
تازهترین گزارش «مرکز نظارت بر آوارگی داخلی» (IDMC) که روز سهشنبه منتشر شد، تصویری از ناکامی جمعی جهان را نشان میدهد: جهانی که قادر به محافظت از میلیونها نفر در برابر درگیریهای فزاینده و بلایای اقلیمی ناشی از فعالیت انسان نیست.
بر اساس گزارش نشریه اِلپائیس، در پایان سال ۲۰۲۵، حدود ۸۲.۲ میلیون نفر در داخل کشورهای خود آواره بودند. این رقم نسبت به رکورد ۸۳.۴ میلیون نفری سال ۲۰۲۴ کاهشی کمتر از دو درصد داشته است. «شیائو-فن هرنان»، هماهنگکننده و نویسنده اصلی گزارش، میگوید این کاهش نباید به عنوان خبر خوش تلقی شود، زیرا نشاندهنده بهبود واقعی نیست. به گفته او، وضعیت در کشورهایی مانند سودان، جمهوری دموکراتیک کنگو و سوریه همچنان پیچیده و پویا است. در واقع، تعداد آوارگان داخلی در تنها یک دهه دو برابر شده و همچنان به رکوردهای تاریخی نزدیک است.
نکته مهم گزارش این است که در سال ۲۰۲۵، برای نخستین بار از زمان ثبت آمار جهانی، جنگها و خشونتها بیشتر از بلایای طبیعی باعث آوارگی درونکشوری شدهاند. درگیریهای مسلحانه ۳۲.۳ میلیون مورد جابهجایی جمعیت ثبت کردند (افزایش ۶۰ درصدی نسبت به سال قبل)، درحالیکه بلایای طبیعی ۲۹.۹ میلیون مورد را رقم زدند.
تشدید همزمان جنگ و بحران اقلیمی
گزارش تاکید میکند که بحران جنگ و اقلیم به طور فزایندهای در هم تنیده شدهاند. کشورهای درگیر جنگ همزمان با سیل، خشکسالی یا رویدادهای شدید آب و هوایی روبرو میشوند که آسیبپذیری جمعیت را تشدید میکند.
افزایش آوارگی ناشی از درگیری بهویژه ناگهانی بوده است، زیرا جنگها به طور فزایندهای بینالمللی شده و شهرهای بزرگ را هدف قرار میدهند. ایران و جمهوری دموکراتیک کنگو تقریبا دو سوم کل جابهجاییهای سال ۲۰۲۵ را به خود اختصاص دادند: ۱۰ میلیون نفر در ایران و ۹.۷ میلیون نفر در کنگو.
مورد ایران و کنگو
به گفته «مرکز نظارت بر آوارگی داخلی»، تنها در ۱۲ روز اول تشدید نظامی در ژوئن ۲۰۲۵ (خرداد ۱۴۰۴)، حدود ۱۰ میلیون نفر از تهران و سایر شهرها آواره شدند. هرچند بسیاری از آنها به زودی بازگشتند، هرنان تاکید میکند: «این که آوارگی موقت باشد به معنای بیتاثیر بودن آن نیست و بر خانوادهها، جوامع و اقتصاد تاثیر میگذارد.»
در جمهوری دموکراتیک کنگو، حمله گروههای مسلح در شرق کشور (نیروهای M23 با حمایت رواندا) و تصرف گوما توسط این شبهنظامیان، یک سوم از کل آوارگیهای ثبتشده در جهان در سال ۲۰۲۵ را رقم زد. هرچند برخی بازگشتها نیز ثبت شده، هرنان هشدار میدهد که همه آنها دائمی نیستند: «بسیاری از مردم به این دلیل بازمیگردند که راه دیگری ندارند، حتی اگر مسکن، کار، خدمات اولیه یا امنیت وجود نداشته باشد.»
بحران اقلیم و مورد اسپانیا
بلایای طبیعی نیز نقش مهمی دارند. سال ۲۰۲۵، طوفانها، سیلها، آتشسوزیها و گردبادها باعث ۲۹.۹ میلیون آوارگی شدند. شرق آسیا و اقیانوس آرام با ۱۷.۵ میلیون نفر (۵۹ درصد کل) بیشترین سهم را داشتند و فیلیپین به تنهایی بیش از نیمی از این رقم را به خود اختصاص داد.
اسپانیا به عنوان یک کشور اروپایی، با سومین رتبه از نظر آوارگی مرتبط با اقلیم (نزدیک به ۳۰ هزار نفر) عمدتا به دلیل آتشسوزیهای جنگلی روبرو است. این رقم نزدیک به شش برابر سال ۲۰۲۴ است. بیشتر آوارگیها در ماه اوت رخ داد؛ یک آتشسوزی در منطقه کاستیا و لئون باعث تخلیه بیش از ۱۹ هزار نفر شد.
نامرئی بودن آوارگان داخلی
هرنان استدلال میکند: «آوارگی داخلی نقطه کور بحرانهای بشردوستانه است، هرچند که تعداد آن بسیار بیشتر از پناهندگان است.» پناهندگان (۴۳ میلیون نفر در جهان) تحت حمایت قوانین بینالمللی و ماموریت کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل هستند، اما آوارگان داخلی تحت مسئولیت دولتهای خودشان قرار دارند.»
در عین حال، دسترسی به دادهها در ۱۵ درصد کشورهای تحت پایش با مشکل مواجه شده است، عمدتا به دلیل کاهش شدید کمکهای توسعهای و بشردوستانه در سال ۲۰۲۵ (به ویژه از سوی آمریکا). هرنان هشدار میدهد: «وقتی دیگر چیزی سنجیده نشود، دیگر مدیریت هم نخواهد شد. این کاهش ظاهری ممکن است توجه سیاسی و بودجه را کاهش دهد، اما حقیقت این است که بحران ها همچنان وجود دارند.»