ترس از بازگشت تحریم‌ها و کمبود بیشتر دارو؛ بیماران قربانیان همیشگی
بازار دارو دچار کمبودهای فراوانی است. از طرفی گمانه‌زنی‌ها در مورد تأثیر فعال شدن مکانیسم ماشه و بازگشت تحریم‌ها نگرانی در این مورد را افزایش داده است.
کمبود دارو در ایران بحرانی تقریباً همیشگی است. وزیر بهداشت از ذخیره دارویی کافی خبر داده اما عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس از کمبود دارو و بازار سیاهی که رنج بیماری را برای بیماران دوچندان کرده است می‌گوید.
فعال شدن مکانیسم «ماشه» و بازگشت تحریم‌های سازمان ملل، یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های جامعه ایران در مدت اخیر بوده است. برخی معتقدند این تحریم‌ها تأثیر مستقیمی ندارند و فشار اصلی ناشی از تحریم‌های ثانویه به ویژه در زمینه حمل‌ونقل داروها و تبادلات مالی، می‌تواند زنجیره تأمین را مختل کند. در این میان دارو یکی از اقلامی است که پیش‌بینی نبود آن جامعه پزشکی را دچار التهاب کرده است.
بررسی‌ها از کف بازار نشان می‌دهد همین حالا هم کمبود دارو و بازار سیاه دغدغه‌ای بزرگ و جدی برای بیماران است. پیگیری‌های کمیسیون بهداشت و درمان مجلس نیز تاکنون نتوانسته راه‌حلی عملی برای آن بیابد.
عالیه زمانی کیاسری، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، با انتقاد از عملکرد بانک مرکزی و دستگاه‌های مسئول در حوزه تأمین ارز دارو می‌گوید: «مشکلات ارزی و نابسامانی در توزیع، کمبود دارو و گسترش بازار سیاه را به دنبال داشته است. برخی داروها به جای رسیدن به داروخانه‌ها، سر از بازار آزاد در می‌آورند و این روند حتی با دخالت برخی دست‌اندرکاران همراه است.» او تأکید کرده که سلامت مردم به طور مستقیم با تخصیص ارز برای دارو گره خورده و بی‌توجهی دستگاه‌های ذی‌ربط جای هیچ توجیهی ندارد.
این انتقادات در حالی مطرح می‌شود که محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، دیروز با رویکردی امیدوارکننده وضعیت دارو را ارزیابی کرده است. او در حاشیه جلسه هیئت دولت اعلام کرد: «کمبودهای دارویی ما نسبت به سال قبل خیلی کمتر شده است.» او تأثیر تحریم‌ها بر حوزه دارو را انکار نکرد اما گفت با پیش‌بینی‌های انجام‌شده، توانسته‌ایم این اثرات را کاهش دهیم. این اظهارات، هرچند آرامش‌بخش به نظر می‌رسد، اما با واقعیت کمبود دارو در داروخانه‌ها و گرانی آن چندان همخوانی ندارد.
اظهارنظرها در مورد وضعیت بازار دارو متفاوت است و ثبات در این زمینه را دور و ناممکن نشان می‌دهد. علی جعفریان، مشاور عالی وزیر بهداشت، هشدار داده است که محدودیت‌های کشتیرانی و مالی ناشی از تحریم‌ها می‌تواند واردات مواد اولیه دارویی را با چالش جدی مواجه سازد. او تأکید کرده است: «مشکلات مالی و محدودیت‌های بانکی، حتی بدون تحریم مستقیم، دسترسی ما به داروهای حیاتی را سخت‌تر می‌کند.»
از سوی دیگر، معاون بهداشت وزیر بهداشت، علیرضا رئیسی، تلاش کرده تا نگرانی‌ها را کاهش دهد. او اعلام کرده است که ذخایر دارویی و واکسن کشور برای دست‌کم شش ماه آینده کافی است و وزارت بهداشت در حال برنامه‌ریزی برای تداوم تأمین این اقلام است.
در چنین شرایطی، بیماران و خانواده‌های آنان همچنان ناچارند بخشی از داروهای موردنیاز خود را با قیمت‌های چندبرابری از بازار سیاه تهیه کنند. کسانی که اگر امکان تأمین زندگی خود را داشتند، با بروز بیماری به زیر خط فقر سقوط کرده‌اند. تأثیر فقر و استیصال ناشی از تهیه دارو را می‌توان هر روز در تقاطع تحریم‌ها، ضعف مدیریت و ناهماهنگی میان نهادهای تصمیم‌گیر آن در داروخانه‌ها و بر بالین بیماران دید.
تجربه حتی یک‌بار گشتن به دنبال دارویی کمیاب که بیمه هم آن را پوشش نمی‌دهد، این نکته را روشن می‌کند که مشکل فقط تحریم نیست. مدیریت ناکارآمد، نبود شفافیت در تخصیص ارز و ضعف نظارت در زنجیره توزیع، مشکلات داخلی هستند که حتی بدون فشار خارجی می‌توانند بحران دارو را تشدید کنند. براساس وضعیت کنونی دسترسی به دارو، به‌ویژه در حوزه بیماری‌های خاص تا زمانی که این مشکلات ساختاری حل نشوند، وعده‌های مقطعی و تأکید بر ذخایر موقت، نمی‌تواند پاسخگوی نیاز بیماران و دغدغه‌های جامعه پزشکی باشد.