بلوغ در سایه جنگ؛ وقتی استرس بدن نوجوانان را تغییر میدهد
استرس شدید ناشی از بحرانهایی مثل جنگ میتواند حتی روند طبیعی بلوغ و چرخه قاعدگی دختران نوجوان را دچار اختلال کند. این جمله، نقطه آغاز یک نگرانی پنهان است؛ نگرانیای که کمتر دیده میشود اما بهگفته متخصصان، میتواند در سکوت، بدن و روان نوجوانان را تحت تأثیر قرار دهد.
در یکی از محلههای شهر، دختر نوجوانی که تازه وارد دوران بلوغ شده، هر روز در میان خبرهای نگرانکننده جنگ، شبکههای اجتماعی و اضطراب خانواده، روزهایش را میگذراند. خانواده فکر میکند «فقط استرس است»، اما بدن او چیز دیگری میگوید: بینظمی در قاعدگی، تغییرات خلقی و واکنشهای جسمی که پیشتر وجود نداشت. این تصویر، فقط یک روایت فردی نیست؛ بلکه بخشی از واقعیتی است که متخصصان سلامت باروری نسبت به آن هشدار میدهند. لیلا اسدی، استادیار مامایی و سلامت باروری دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی تهران تأکید میکند که جنگ فقط زیرساختها و امنیت فیزیکی را هدف نمیگیرد، بلکه آثار عمیق و پنهانی بر سلامت روان و جسم افراد دارد.
او میگوید نوجوانان در این میان، یکی از گروههای پرخطر هستند؛ زیرا همزمان با بحران بیرونی، درگیر یک بحران درونی یعنی بلوغاند. به گفته او، دوران نوجوانی مرحلهای حساس از رشد است که تغییرات جسمی و روانی گستردهای را به همراه دارد. اگر این تغییرات در شرایط بحرانی مدیریت نشود، ممکن است به بحرانهای هویتی و مشکلات بلندمدت منجر شود.
آیا جنگ میتواند بلوغ را تغییر دهد؟ پاسخ متخصصان به این پرسش مثبت است. اسدی توضیح میدهد که فرایند بلوغ وابسته به سیستم عصبی و غدد جنسی است؛ سیستمهایی که بهشدت تحت تأثیر شرایط محیطی قرار میگیرند. در این میان، «استرس شدید» یکی از مهمترین عوامل اختلالزا است. او تأکید میکند: فشارهای روانی ناشی از جنگ یا حتی دنبال کردن مداوم اخبار آن، میتواند اثرات موقت یا حتی پایدار بر روند بلوغ نوجوانان داشته باشد.
واکنش بدن به استرس در همه افراد یکسان نیست، اما در نوجوانان میتواند خود را به شکلهای مختلف نشان دهد. به گفته اسدی، مهمترین نشانهها شامل این موارد است: قطع قاعدگی، بینظمی در سیکلهای ماهانه، افزایش یا تغییر در میزان خونریزی. این تغییرات، بهگفته او اغلب بازتاب مستقیم فشارهای روانی شدید هستند و نشان میدهند که ذهن تا چه اندازه میتواند بر عملکرد فیزیولوژیک بدن اثر بگذارد.
در میان این شرایط، نقش والدین تعیینکننده است. اسدی میگوید جنگ، ارتباط نوجوانان با گروه همسالان را کاهش میدهد و همین موضوع میتواند احساس تنهایی، اضطراب و حتی پرخاشگری را افزایش دهد. در چنین وضعیتی، آگاهی والدین از تغییرات جسمی و روانی نوجوانان اهمیت حیاتی دارد؛ زیرا واکنش درست میتواند از تشدید مشکلات جلوگیری کند.
این متخصص سلامت باروری توصیه میکند در صورت بروز اختلال در بلوغ یا چرخه قاعدگی، خانوادهها از خدمات مشاورهای آنلاین استفاده کنند. از جمله این خدمات، سامانه «صدای ماما» دانشکده پرستاری و مامایی تهران (۶۷۵۶۸-۰۲۱) و همچنین ویزیتهای آنلاین تخصصی است که امکان دسترسی سریع به مشاوره را فراهم میکند.
یکی از توصیههای مهم، محدود کردن مواجهه نوجوانان با اخبار استرسزا است. به گفته اسدی، قرار گرفتن مداوم در معرض اخبار جنگ میتواند اضطراب را تشدید کند و حتی بر سلامت جسمی اثر بگذارد.
او تأکید میکند که حضور عاطفی والدین، یکی از مؤثرترین راهها برای کاهش فشار روانی نوجوانان است. گفتوگو، وقت گذراندن با نوجوان، ایجاد فضای امن برای بیان احساسات و حتی اجازه دادن به فعالیتهای سادهای مانند موسیقی، فیلم یا ارتباط با دوستان میتواند نقش مهمی در کاهش استرس داشته باشد.
نوجوانان در شرایط بحران با دو فشار همزمان مواجهاند: فشار طبیعی دوران بلوغ و فشار ناشی از بحرانهای بیرونی مانند جنگ. به همین دلیل، متخصصان تأکید میکنند که درک این وضعیت و پرهیز از برخوردهای سختگیرانه، میتواند نقش مهمی در حفظ سلامت روان و جسم این گروه حساس داشته باشد؛ نسلی که بیش از هر زمان دیگری به آرامش، آگاهی و حمایت نیاز دارد.